Waar ik me de koffietent Carthage Must Be Destroyed in het New Yorkse Bushwick vooral van herinner, is dat ik onderweg ernaartoe een demonstratiebord zag liggen van Black Lives Matter, op zijn kop ergens tegen een muurtje achtergelaten in een verlaten straat. Ik herinner me de neiging er een foto van te maken, wat ik niet deed omdat de treurige aanblik ervan iets zou symboliseren waarvan ik niet wilde dat het dat symboliseerde. Korte tijd later werd de beweging groter dan ooit.
Minder herinner ik me het roze interieur van de koffietent, al geloof ik wel dat ik er gecharmeerd van was. Een foto maken deed ik ook daarvan niet, laat staan iets op social media posten.
Anders dan Kyle Chayka, die over conceptzaakjes en de tirannie van het algoritme schrijft, zou ik in een vreemde stad nooit zoeken op ‘hipster koffietent’, hoewel ik de aantrekkingskracht begrijp; het aangename interieur, de smaakvolle muziek, de juiste mate van anonimiteit, de vaak hoge kwaliteit koffie. Wat me eraan tegenstaat, is de exclusiviteit: je betaalt 4,50 voor een capuccino. Dat zorgt voor een ongelijkheid die ook valt onder het ‘buitensporige consumeren’ waar hoogleraar filosofie Kohei Saito zich tegen verzet. Volgens hem is ontgroeien, ons losmaken van het kapitalisme, vooralsnog een utopie, maar wel mogelijk, al is het alleen omdat mensen ongelukkig worden van banen zonder zekerheid, met lage lonen en veel concurrentie.
Hij richt zich met concrete voorstellen op ‘een trager economisch stelsel waarin het welzijn van mens en planeet centraal staat’.
Sommige geïnterviewden zijn zelfs bereid een baan te nemen die minder betaalt
Het gebrek daaraan is een van de redenen die Marokkanen in Europa noemen als reden om massaal de andere kant op te trekken dan de eerste generatie in de jaren zestig: terug naar het land van herkomst. Sommige geïnterviewden zijn zelfs bereid een baan te nemen die minder betaalt, als de kwaliteit van leven er maar op vooruitgaat. Want ‘er gaat niets boven de warme sfeer van het land’.
Los van de islamofobie, die hierbij ook een rol speelt, zou je dit als een succesvol migratieverhaal kunnen zien; deze mensen hebben genoeg opgebouwd om een dergelijke keuze te kunnen maken, en blijkbaar altijd een sterke band gehouden met hun geboorteland of dat van hun ouders. Ze zijn Europa ‘ontgroeid’. Minder succesvol is het migratieverhaal van ‘Vladislav’. Tot drie keer toe probeert hij voor een bedrag van 1000 euro passagiers van Boergas naar Sofia te smokkelen; hij vond een advertentie op Telegram. Omdat het om hem heen ‘barst van de mensen’ die op een dergelijk bod ingaan, vertelt hij zijn verhaal aan de Bulgaarse krant Kapital. Zo kan hij anderen dit ongeluk tenminste besparen.
Alles moet hetzelfde blijven en alles moet anders. Of nee, alles wat anders is moet anders blijven, en vasthouden aan hetzelfde geldt slechts voor diegenen die er baat bij hebben verandering of vooruitgang tegen te gaan. Maar dat er een hoop onvrede is, daar kan niemand omheen. Dat blijkt onder meer uit de vraag of de democratie zal overleven in 2024, het jaar waarin ongeveer de helft van de volwassen wereldbevolking kan gaan stemmen.
Helaas zijn vrije verkiezingen geen garantie voor een afgebakken systeem, maar staat of valt democratie bij de kiezers, politici en ambtenaren die haar idealiter met een verscheidenheid aan standpunten gezamenlijk vormgeven. Democratie is dus een werkwoord, dat arbeid vergt om in stand te worden gehouden. Maar het lijkt erop dat daar steeds meer de brui aan wordt gegeven. De woorden ‘afgehaakt’ en ‘ongehoord’ klinken overal, en dan blijken volksmenners met radicale maar onrealistische oneliners een verleidelijk alternatief.
Hoopgevend is dat de homo sapiens op de bodem van de put van alles kan bedenken om er weer uit te komen
Hoopgevend is dat – net zoals water kruipt waar het niet gaan kan – de homo sapiens op de bodem van de put van alles kan bedenken om er weer uit te komen. Zo gaat het provinciebestuur van Granada de leegloop van de Spaanse bergdorpen tegen door te ‘investeren in waar we goed in zijn’. En dus lag de oplossing bijvoorbeeld gewoon in de productie van serranoham. Gezinnen weer terug. Kinderen naar school. Iedereen aan het werk. Santo remedio. Of neem het overal om zich heen grijpende probleem van de gebrekkige toegang tot de huizenmarkt. Wachten heeft geen zin. Dientengevolge verrijzen overal ter wereld nieuwe vormen van gezamenlijke stedelijke huisvesting die verstrekkender zijn dan de bestaande alternatieven.
Er zou zelfs een explosie van het professionele woningdelen gaande zijn, waarbij voor de architectuur de belangrijke taak is weggelegd om voor nieuwe sociale structuren te zorgen. Bijvangst is dat hierdoor eveneens de bestaande isolationistische normen van het kerngezin worden bevraagd en dat dit wie weet niet alleen tot andere manieren van wonen leidt, maar zelfs tot andere manieren van (met elkaar) leven. Ontstaat er zonder hulp van de farmaceutische industrie zomaar een medicijn tegen eenzaamheid. Zijn grootouders en vrienden weer in de buurt. Wonen sommigen niet langer in een duiventil, maar in een vrolijke volière. De Zusters van de Vallei zorgen voor de ontspanning en van de Japanners leren we de correcte zithouding, zodat stoelen geen overbodige ruimte innemen.
Als een alien naar de aarde zou komen, zegt de Israëlische auteur Etgar Keret in een sterk interview met Süddeutsche Zeitung, zou hij de huidige vorm van activisme niet begrijpen. Wat heeft een met aardappelpuree besmeurde Monet te maken met klimaatverandering? In Kerets ogen worden ideologieën door zulke acties uitgehold, wat zich ook uit in ons onvermogen ons in elkaars standpunt te verdiepen. Je bent het eens of je haat elkaar. Ook de Nigeriaanse auteur Chimamanda Ngozi Adichie heeft last van dit gebrek aan nuance. ‘De morele strengheid waarmee we reageren op gesproken taal is zo groot, dat het iets bestraffends heeft.’ En omdat niemand graag publiekelijk gestraft wordt, ontstaat een mate van zelfcensuur die funest is voor elke vorm van creativiteit.
Er zijn altijd de helden die zich van (zelf)censuur niks aantrekken. Net als vorig jaar maakten we in samenwerking met Amnesty International en Courrier International een selectie van journalisten en activisten wereldwijd die gevangenzitten omdat ze zeggen wat ze vinden. De mooiste bijdrage is die van mensenrechtenstrijder Thapelo Mohapi, over de criminalisering van arme mensen in Zuid-Afrika. ‘Arm zijn betekent niet dat je brein niet functioneert. Het betekent alleen dat je geen geld hebt. En we hebben geen geld (…) door het kolonialisme en de apartheid (…).’ De enige manier om een samenleving te creëren waarin we allemaal veilig zijn, is armoedebestrijding, aldus Mohapi.
Het is inderdaad de vraag of zonder decennialange inflatie in Argentinië een extreemrechts figuur als Javier Milei aan de macht was gekomen, of in een gelijker Amerika Donald Trump – overigens een held in ontmenselijkende retoriek, zoals te lezen is in een ontluisterend stuk uit The Atlantic. Een van Mileis eerste maatregelen was het toestaan van ‘alle mogelijke valuta’ als legaal betaalmiddel – een plan dat hij allicht niet goed heeft doordacht. Silvio Gesell deed dat ruim een eeuw geleden wel. Deze volgens John Maynard Keynes ten onrechte genegeerde autodidactische econoom bedacht een oplossing tegen onze neiging om bij elke transactie zo min mogelijk te geven en zo veel mogelijk te krijgen, waardoor we ‘in materieel, moreel en sociaal opzicht armer’ worden; een betaalmiddel dat na verloop van tijd vergaat. Nu alle huidige systemen onder vuur liggen heeft zijn plan best kans te worden opgepikt, maar in 2024 zal dat nog niet gebeuren. Volgens commentatoren ligt de focus volledig op de twee grote verkiezingen die eraan zitten te komen, waarbij opnieuw polarisatie op de loer ligt.
U wensen we dit jaar weer het allerbeste toe, en daar dragen we graag aan bij in de vorm van mooie, genuanceerde verhalen. Want één remedie hebben we altijd: de journalistiek.
Terwijl in Nederland 24 procent van de kiezers terugverlangt naar grensovergangen en een naar binnen gekeerde samenleving, propageert 360 deze maand precies twaalf jaar het tegenovergestelde. We hadden de Koreaanse filosoof Byung-Chul Han destijds nog niet gelezen, maar zagen toen al wat in het zogenaamde ‘omgekeerde leven’, om dat er meerdere afslagen zijn op ‘de verkeerde weg die de wereld heeft gekozen’. Verre van iedereen kan het zich veroorloven om net als hij (en wij) de versnellingspook in z’n achteruit te zetten; zulk verzet is geen prioriteit in de rij voor de voedselbank, en al helemaal niet als de bommen links en rechts inslaan en kinderen het leven verliezen in andermans oorlog. Maar dat zou niet hoeven te betekenen dat we complexe internationale oorzaken van het verkiezingsthema migratie in de campagnes ongenoemd laten.
Ook voor het rechts-extremisme zijn binnenlandse oplossingen niet toereikend en is Europese, zelfs trans-Atlantische samenwerking onontbeerlijk. Natuurlijk moet er eerst worden gewonnen om die winst in daadkracht om te zetten. Alleen kan het niet de bedoeling zijn dat dat doel nogal veel middelen heiligt en het streven naar de waarheid, een van de fundamenten van de rechtsstaat, in allerlei rabbit holes verdwijnt.
Het kan niet de bedoeling zijn dat dat doel nogal veel middelen heiligt
Wat dat betreft zou een ‘sensitivityreader‘ in de politiek helemaal niet misstaan. Bij elke flagrante leugen, bij elke overschrijding van menselijke waardigheid klinkt dan een gemeen hoge fluittoon die het verder spreken onmogelijk maakt. Werkt dat nog niet, dan krijgt de volksvertegenwoordiger bezoek van, uhm… de vrouwen van Bosnië die ruim vijfhonderd dagen over de rivier de Kruščica waakten, om te behouden wat waarachtig is. Of anders weten deChinese onlinefeministen waarschijnlijk nog wel een manier om de strijd voorgelijkwaardigheid voort te zetten.
Solidariteit is ook voor de Oekraïense first ladyOlena Zelenska het recept om ondanks de oorlog toch een leven te leiden. Het houdt haar gezin op de been om anderen te helpen en ‘jezelf niet als passief slachtoffer op te stellen’. Ze doet het al net zolang als de Bosnische vrouwen actievoerden, alleen is haar tegenstander van een ander formaat dan een minikrachtcentrale. Zoals de Bosniërs het behoud van hun rivier met hand en tand verdedigden, zou je willen dat regeringsleiders en politici pal staan voor een betrouwbare en functionerende overheid. Uiteindelijk hun belangrijkste taak. Dan kan misschien zelfs Byung-Chul Han de snelweg weer op.
Bye Bye Bibi, schreven we in april 2018 op onze cover. Ondertitel: De val van Benjamin Netanyahu. Een artikel uit Newsweek bepleitte dat zijn positie, na bloedige aanvallen op de Gazastrook en de ene na de andere corruptiezaak, niet langer houdbaar was, en dat vertrek meer een kwestie was van wanneer dan van of. Aan de andere kant zou hij destijds, als er verkiezingen werden gehouden, waarschijnlijk winnen. Die voorspelling kwam uit en de of-vraag wordt helaas weer steeds groter. Het artikel is hoe dan ook de moeite waard om (online) na te lezen in het kader van de nieuwe fase in de oorlog.
Bye Bye Rutte is het inmiddels wel, en dat betekent een nieuwe bestuurder voor Nederland. Wordt het ‘klimaatpaus’ Timmermans, die de ommezwaai van veel Europese landen op het gebied van klimaat in gesprek met The Guardian‘verbijsterend’ noemt? Volgens de Britse krant bevindt het Nederlandse vertrouwen in de politiek zich op een historisch dieptepunt, wat overigens lijkt te gelden voor heel Europa, waar de ene na de andere rechtsextremistische regering wordt gevormd.
Vrijwel alle Europese landen doen bovendien mee aan het fanatiek beteugelen van migratie
Vrijwel alle Europese landen doen bovendien mee aan het fanatiek beteugelen van migratie, zoals te lezen is in ons dossier. Tegelijkertijd lijkt er bewustzijn te bestaan, ook bij die extreemrechtsen, dat aan bepaalde Europese waarden moet worden voldaan. Zo wordt Italiaans premier Georgia Meloni na een jaar aan de macht niet graag herinnerd aan haar profascistische uitspraken en stelt zelfs Wilders zich in de aanloop naar de verkiezingen milder op. Een houding die perfect aansluit op Europa’s beeld van zichzelf als ‘kosmopolitische voorvechters van diversiteit, openheid en inclusie, terwijl het de wereld met keiharde grenzen buiten de deur houdt’.
Ruim 80 procent van de heroïne komt uit Afghanistan, waar de papaverteelt nu verboden is
Minder hoog op de agenda staat drugsbeleid. Ten onrechte. Ruim 80 procent van de heroïne komt uit Afghanistan, waar de papaverteelt nu verboden is. Wat betekent dat voor de toekomstige toelevering? Overigens werd de opiumhandel aanvankelijk niet verboden omdat de taliban voor het in beslag nemen van eerdere oogsten woningen van boeren zouden moeten binnenvallen, wat in strijd is met de overtuiging dat een huis heilig is. Hoe iets schijnbaar kleins zo’n grote invloed kan hebben…
Dat geldt ook voor die piepkleine rondvliegende deeltjes waar zelden iemand aandacht aan besteedt, behalve om ze te verwijderen: stof. Jay Owens beschrijft in haar recente boek hoe de geschiedenis van onze obsessie met het eeuwige afstoffen samenhangt met gender- en klassenonderscheid en raciale ongelijkheid. Een sterk staaltje journalistiek.
Overigens moet u de rubriek Afrika in dit nummer missen, maar dat compenseren we volgende maand met een longread over de ijzingwekkende Keniaanse sekteleider Paul Nthenge Mackenzie. Gelukkig is hij inmiddels wel bye bye.
Stel dat wat nu als probleem wordt gezien in de steenkoolindustrie – en dan gaat het helaas niet over de schade van te veel CO₂-uitstoot – nou juist de oplossing is? Dat straks inderdaad niemand meer in een kolenmijn wil werken en de fossielen ondergronds blijven?
Lee Dorsey zong het al 1966: Five o’clock in the morning/ I’m already up and gone/ Lord, I’m so tired/ How long can this go on? Want precies daar gaan de kopzorgen van financiers en handelaren over: ze kunnen de jeugd niet meer zo gek krijgen het ‘vuile werk’ te doen. Die roep om arbeidskrachten gaat aan veel potentiële werknemers voorbij. ‘Course I make a little money/ Haulin’ coal by the ton/ But when Saturday rolls around/ I’m too tired for havin’ fun. Als de vergoeding het nachtleven niet eens bekostigt, is het logisch dat de vacatures vacatures blijven.
‘Iedereen wil instagrammer, fotograaf of stylist zijn, of in een café werken,’ zegt een Chinese fabriekseigenaar. Er zit voor hem en zijn collega’s niets anders op dan met dure strategieën werknemers aan te trekken en te behouden, want het geglobaliseerde productiemodel waardoor goedkope goederen over de hele wereld verspreid kunnen worden heeft zijn langste tijd gehad.
Het blijft ’working in the coal mine’, alleen danst men nu de twist bovengronds
Was er maar beter naar de hit van Dorsey geluisterd, dan bestond er wellicht iets als een langetermijnplanning, over de politieke ambtsperiodes heen. Maar nee, het blijft working in the coal mine, alleen danst men nu de twist bovengronds. Of twist en (be)twist men, nou ja, eigenlijk bijna alles. Als dit dan dat, en zonder zus ook geen zo. Blijkt zelfs het afschaffen van fossiele subsidies, waarvoor activisten zich moeten vastplakken aan de snelweg om het überhaupt op de agenda te krijgen, ook niet de manier om minder uitstoot af te dwingen.
Vreemd dat het zo ingewikkeld is om alle neuzen dezelfde kant op te krijgen, terwijl het gemeenschappelijke doel zo klip en klaar is, namelijk minder van die vermaledijde uitstoot, niet over de 1,5 graad opwarming schieten, zodat de volgende generaties mensen en dieren ook nog goed kunnen leven op deze planeet.
De Keniaanse president William Ruto stelde een nieuwe ‘groene wereldbank’ voor. Schijnt een doordacht plan te zijn dat er al lang geweest had kunnen zijn. Welvarende landen zouden lagelonenlanden moeten betalen om af te stappen van fossiele brandstoffen, in plaats van ook daar de reserves uit de grond te halen voor eigen gebruik.
Misschien is het architectonische gat-in-een-gebouw daarom zo belangrijk voor veel ontwerpers: er moet uitzicht zijn op het volgende inzicht.
In een programma waarin vijf kinderen tussen de dertien en vijftien een week met elkaar samenleefden in een grote villa in het buitenland ontstond een gesprek over wat ze het meest waardeerden aan hun ouders. Dat ze zo hard werken, daar was iedereen het over eens. De tieners vonden het mooi dat ze tot die conclusie waren gekomen. Zelf vond ik het wat bedroevend: zwoegen als manier om je liefde te tonen. En dan massaal op vakantie om daarvan bij te komen.
Die vakanties zijn nu weer voorbij, het echte leven gaat verder. En hoewel we hier over het algemeen niet zo hard hoeven te werken als in bijvoorbeeld Zuid-Korea, waar het harde werk als een van de doodsoorzaken geldt en de regering desondanks een officiële werkweek van 69 uur voorstelde, met een maximum van 120 uur, zullen velen nu al heimwee hebben naar hun idyllische vakantieoord. Die heimwee is meestal niet wederzijds. Want over sommige zaken bestaat geen controverse, zodat we dit keer in plaats daarvan een consensus hebben geplaatst: toerisme is een plaag.
We zijn onverbeterlijk nieuwsgierig – een mooie eigenschap die vernietigend kan uitpakken
Gevierd auteur Elias Maglinis beschrijft hoe de Grieken zelf zich niet langer een tripje kunnen veroorloven naar de Egeïsche eilanden – ‘van oudsher een plek om te ontspannen, te zwemmen, te drinken en wilde seks te hebben’. Hij verwijt de regering dat ze niet ingrijpt: grote delen van het land zijn afhankelijk van toerisme, en zo ontstaat een vicieuze cirkel, of neerwaartse spiraal zo je wilt. De Britse Simon Kuper noemt in zijn bijdrage hoe dat beleid er in Amsterdam wel degelijk is. Hij spreekt van ‘een absolute primeur (…) in de geschiedenis van de toeristische marketing, die zomaar (…) een trend zou kunnen worden’: de Stay Away-campagne. Zouden ze in Griekenland, waar gastvrijheid van oudsher zo hoog staat aangeschreven, ooit zo ver gaan?
Duidelijk in ons dossier over kleine eilanden wordt in ieder geval hoe oude gewoonten door de invloed van die massale bezoekersstromen veranderen, en zelden ten goede. Opvallend is dat Süddeutsche Zeitung, waaruit we een artikel selecteerden over het Turkse eiland Bozcaada, daarbij een kadertje plaatst met hoe op het eiland te komen, tegen welke kosten. We reizen niet alleen als remedie tegen het harde werken, maar zijn ook onverbeterlijk nieuwsgierig – een mooie eigenschap die vernietigend kan uitpakken.
Ook een soort Stay Away-campagne lijken de orka’s in de Straat van Gibraltar te voeren. Al twee jaar vallen ze consequent vooral zeilschepen aan die hier langsvaren. Al is deze interpretatie al meteen een vorm van antropomorfisme; niemand weet wat er achter hun acties zit, of er überhaupt sprake is van enige vijandigheid. Misschien, zeggen sommige wetenschappers, handelen ze gewoon uit nieuwsgierigheid.
Het zal toch niet waar zijn dat een van de weinige attracties die tot nog toe gratis waren – de zon ging toch zeker voor niets op – nu ook wellicht onbetaalbaar wordt? Althans, als je een onvergetelijke all-inclusive sunset-experience wilt meemaken, want op gaat-ie natuurlijk voor iedereen, en onder trouwens ook. Maar nee, waar de hitte voor de een het leven onmogelijk maakt en de angst voor een levensgevaarlijke vlucht naar een (in elk geval klimatologisch) beter oord doet verdampen, ‘omarmen’ anderen niet de eventuele ondergang van hun eigen bestaan, maar die van de zon.
Dat is natuurlijk geen nieuws, en het is alweer een gezegde dat eenzelfde fenomeen verwoordt, namelijk dat de een z’n dood de ander z’n brood is. Zoals uitbaters van de mooiste uitkijkposten een middel van bestaan ontdekten in het komen en gaan van de koperen ploert, zo zien smokkelaars dollartekens in de wanhoop van mensen die hun land koste wat het kost willen verlaten. En succes verzekerd, want net zoals bij de internationaal overwaaiende experience-fomo (excuus voor het jargon) zwichten wanhopige mensen voor de tamtam waarmee hardnekkig wordt beweerd dat Europa grote kansen biedt op een in elk geval financieel bestendiger bestaan. Of dat inderdaad waar is, valt zo langzamerhand ernstig te betwijfelen. Terwijl het uiteraard een beslissing is die niemand anders kan beoordelen dan degene die ’m neemt.
Op gaat-ie natuurlijk voor iedereen, en onder trouwens ook
Maar toch, duizenden dollars betalen en met gevaar voor eigen leven en dat van anderen de zee oversteken om op dit continent met de nek te worden aangekeken, als je al niet door de kustwacht bent teruggekatapulteerd? Een oplossing is bij lange na nog niet gevonden. Scherpere controles? Werkt niet, dan gaan smokkelaars nog meer underground en bedenken ze nieuwe routes en andere manieren om hun vracht de grens over te zetten.
Ruttes ‘succesje’ op de valreep in Tunesië, het land waarmee de Europese Unie in juli een migratiedeal sloot? Dat zet geen zoden aan de dijk. Integendeel, het plukt tienduizenden sub-Saharaanse migranten van de straat en deporteert mannen, vrouwen en kinderen met bussen naar de woestijn. Niet om de fotogenieke zandverstuivingen nou eens mee te maken in zo’n leuke bedoeïenentent, maar omdat ‘niemand ons wil’. Mensenrechtenorganisaties deelden online hoe met schamele middelen beschutting werd gezocht in de woestijn en hoe mensen door uitdroging om het leven kwamen; het duurde acht dagen totdat ze werden opgehaald door het internationale Rode Kruis. Laten we die misère nu eens 300 miljoen keer op Instagram zetten, misschien komt iemand dan op een voor iedereen mens-erend idee.
Waren we maar allemaal als Alenka Artnik, die in 2021 het wereldrecord freediven verbrak door 122 meter de diepte in te duiken. Niet omdat we dat allemaal zouden moeten kunnen, en al helemaal niet omdat het goed zou zijn als vrouwen zo lang achter elkaar hun mond dicht konden houden, maar omdat er veel te vaak dingen worden gedaan omdat het kan. Terwijl er eigenlijk zo veel schoonheid zit in het niet-doen van iets wat wel kan. Zo verbaasde Artnik de wereld toen ze in een wedstrijd om de 105 meter, het wereldrecord van toen, na 103 meter te hebben gehaald afhaakte, ook al had ze nog twee pogingen. ‘Waarom stoppen wanneer je de kans hebt om te winnen (…) Alenka heeft niemand om naar terug te gaan, geen partner, geen kind en geen baan. Wat heeft ze te verliezen?’ Lees het antwoord in de schitterende longread uit Reportagen.
Uiteraard heeft een intrigerende sport als freediven de nodige films opgeleverd, en wie weet wordt er op een dag ook een gemaakt van Artniks bewogen leven. Want wat is de werkelijkheid verder nog behalve onze belangrijkste inspiratiebron voor ‘een goede show’, zoals je in ons openingsverhaal leest. Daarbij bestaat enerzijds een obsessie met het waargebeurde; boeken of films gebaseerd op ‘echte’ verhalen vinden meer aftrek, kijkers zitten tijdens het kijken te googelen of bepaalde passages echt hebben plaatsgevonden. Anderzijds is het onmogelijk om bijvoorbeeld de gebeurtenissen uit The Crown exact weer te geven, of die uit De tovenaar van Colm Tóibín, waarin Thomas Manns belevingswereld gedetailleerd wordt beschreven. ‘Op zijn best kan fictie ons vermogen vergroten om de wereld door andermans ogen te zien, maar fictie kan ook vervlakkend werken’, schrijft Megan Garber in The Atlantic. Niet alleen laten we ons meeslepen door het entertainment, we raken erdoor opgesloten, weten geen onderscheid meer te maken tussen wat echt is en wat niet (kinderen in het gevierde Finse onderwijs worden hier inmiddels in opgeleid).
We koesteren de illusie dat ‘meer van iets’ altijd waarde
Ons onverzadigbare verlangen naar ‘een goede show’ lijkt alles te maken te hebben met die behoefte aan meer, beter, groter… en ook langer. In een kapitalistische maatschappij koesteren we de illusie ‘dat “meer van iets” altijd waarde toevoegt’, schrijft Mara Altman (zelf 1.52 m) in haar pleidooi voor de kleine mens. ‘Alles is groot – de gebouwen, de bedrijven.’ Haar advies is helder: doe iets goeds voor de wereld, paar met kleine mensen.
Ook Artnik is zich bewust van de behoefte aan show en vertoon. ‘Ze willen ego’s en strijd en titels,’ zegt ze. ‘Het valt niet mee daar koud onder te blijven. Maar het kan wel.’
Het kan niet alleen, ze doet het ook. Door simpelweg niet te doen.
Blijkt dat in tijden van crises, een oorlog, een pandemie of een persoonlijk drama de zoektocht naar geluk, dat begrip dat voor iedereen een eigen betekenis heeft, weer massaal ondernomen wordt. Ondertussen heeft nog niemand een toepasbare toverformule gevonden.
Om een betere – of andere – gemoedstoestand te bereiken, kan men de laatste decennia terecht bij de immer uitdijende zelfhulpindustrie. Boeken en cursussen genoeg die ons overal bovenop beweren te helpen. Mediteren, yoga, sporten in de buitenlucht, noem maar op. Het is allemaal goed voor het gemoed. Ook in het jaar 58 was het trouwens al bekend dat mentale en fysieke gezondheid nodig zijn om gelijkmoedig te kunnen leven. Om dat doel te bereiken werd toen ook al geadviseerd een dagelijkse wandeling in de natuur te maken en een boek te lezen.
De behoefte aan ‘tijdelijke structuren om het leven te stabiliseren’
De Koreaans-Duitse filosoof Byung-Chul Han voegt daar nog een belangrijke aanbeveling aan toe en zegt dat kunst een levensveranderende kracht heeft, omdat het nieuwe werkelijkheden kan scheppen die wellicht helpt om anders naar de (en je) wereld te kijken. Van Desmond Tutu weten we dat dansen en zingen hielp, om tijdens de getuigenissen voor de Waarheidscommissie het verdriet te vergeten. Al was het maar voor even.
Behalve de natuur, de kunsten, dansen en zingen noemen zowel Han als de Duitse socioloog Stephan Lessenich als remedie tegen angst en onzekerheid het belang van een fysieke ruimte waar mensen zich beschermd voelen en van gedachten kunnen wisselen. Nee, niet de kerk, maar ‘tijdelijke structuren om het leven te stabiliseren’. Dat kunnen in plaats van een daadwerkelijke plek ook bepaalde rituelen zijn, die de tijd even buiten de deur zetten, ‘die een dag anders maken dan andere dagen, een uur anders dan andere uren’, zoals de slimme vos zei tegen Le petit prince.
Volgens beide geleerden – en de vos – kan de leemte die ontstaat te midden van een deprimerende vloedgolf aan informatie een sterke behoefte aan ‘identiteitsgevoel’ aanwakkeren. Niet zo verbazend, want de kortetermijnpolitiek die tot in de naden van de samenleving is gekropen, werkt alles wat we op de lange duur juist zo nodig hebben tegen. Zoals onderlinge banden, integriteit, toewijding en het nakomen van beloften. Kortom, sociale praktijken die een gemeenschap bijeenhouden, die onderdak bieden los van tijd en plaats. En los van de sociale media die in dit opzicht helemaal zo sociaal niet zijn.
Met het verscheiden van de Franse filosoof Bruno Latour verliezen we behalve een belangrijk denker ook zijn vermogen om steeds nieuwe perspectieven aan te dragen en ons ervan te doordringen dat elk beeld van de waarheid mede wordt bepaald door de samenhang van wetenschap, politiek en religie, een heleboel factoren dus. De complexiteit der dingen eens goed onder de loep nemen is gecompliceerd en bovendien willen de meeste mensen juist liever niet op andere gedachten worden gebracht. Althans niet die mensen bij wie een omineuzer wereldbeeld verregaande gevolgen zou hebben.
Stel dat Xi Jinping de partijpolitiek als onderdeel van een geheel zou gaan zien en zich dan beseft dat een aantal actoren in het Chinese bolwerk de ontwikkeling van anderen enorm in de weg zitten. Of, nou ja, noem ze maar op die hun eigen belang als dé waarheid door de strot van anderen duwen, en daarmee de noodzakelijke transformatie tegenhouden die wij als soort in het geheel moeten doormaken. Neem Afghanistan – om niet steeds de vermaledijde oorlog in Oekraïne uit de kast te halen als exemplarisch voor zowat alles wat er mis kan zijn in de strijd om het tribale, machts- en handelsevenwicht – en huiver bij het artikel uit een van de weinige, zo kritisch mogelijke kranten van dat land, Etilaatroz. Daar is het kookpunt op elk vlak bereikt en een normaal leven al jarenlang ontwricht, niet alleen wat de ecologie betreft. ‘Alles is vernedering’, schrijft activiste Somaia Ramish. ‘Van Afghanistan is niets meer over dan een geografisch gebied dat zo wordt genoemd.’ Daar staat geen enkele deal op de agenda, laat staan een groene.
De complexiteit der dingen eens goed onder de loep nemen is gecompliceerd
Bruno Latour was gelukkig niet de enige die de opwarming van de aarde als het centrale politieke probleem van deze tijd beschouwt. Wil deze subsoort zich als het even kan tot in het oneindige blijven vermenigvuldigen? In een wereld die steeds meer draait om het verdelen van schaarse natuurlijke hulpbronnen is de buigzaamheid van onze ‘soort’ als geologische kracht broodnodig.
Nu blijkt David Wallace-Wells, weliswaar geen wetenschapper, maar wel iemand die met zijn boek De onbewoonbare aarde heeft bijgedragen aan de schrikbarende kennis over het klimaat, opeens iets meer licht te zien als het gaat om het aantal graden verwarming dat wel of niet zal worden gehaald. Achterover leunen is er nog zeker niet bij, maar ach, het puntje komt toch vaak weer op de piketpaaltjes van Latour te staan, oftewel zijn notie van verbondenheid: zonder gezamenlijke daadkracht wordt het niks. En dat geldt voor mens, dier en ding.
In westerse landen is eindeloos gediscussieerd over de hoofddoek: mag je hem verbieden? Mag je er een mening over hebben? Bemoei je je dan niet te veel met een cultuur waar je te weinig van afweet? De Amerikaans-Iraanse auteur, dichter en journalist Roya Hakakian vat het bondig samen: de bezwaren van nu richten zich niet ‘tegen de hoofddoek zelf; hun bezwaren richten zich op het feit dat ze [de vrouwen in Iran] niet het recht hebben om zelf te beslissen of ze die al dan niet willen dragen’. Dat ze worden gezien al ‘heilige vs. prostituee’, onveilig zijn vanwege het ‘grote juridische kader dat zowel vrouwen als etnische en religieuze minderheden (…) in Iran’ treft. 60 procent van de bevolking bidt niet meer. 73 procent is tegen het dragen van een hoofddoek, aldus Al-Quds Al-Arabi. Het is duidelijk: Iran is klaar voor de strijd. Het enige wapen dat daarbij wordt ingezet, is de eigen symboliek.
60 procent van de bevolking bidt niet meer. 73 procent is tegen het dragen van een hoofddoek
Nog een verandering: het is niet langer Amerika dat in Iran wordt gezien als ‘Grote Satan’; nu is het de dictator aan wie de dood wordt verklaard. Dit is dan ook het moment voor de VS om in actie te komen, stelt Hakakian. Zijn ze net zo begaan met het verlangen naar vrijheid van het Iraanse volk als met het in toom houden van de nucleaire ambities van het regime? Is het Westen bereid die rol op zich te nemen, of levert het liever kritiek van buitenaf?
Over de rol van dat zogenaamde Westen, in dit geval Europa, in die andere grote strijd van dit moment zal filosoof en pacifist Donatella di Cesare praten op de aankomende Nexus-conferentie, waar 360 net als voorgaande jaren een voorschot op neemt. Di Cesare noemt oorlog geen rechtvaardiging voor het sturen van wapens naar Oekraïne: ‘Voordat je het hebt over het redden van Europese waarden, moet het altijd eerst om mensenlevens gaan.’ Ook de Amerikaanse ‘voorvechter van een geestelijk leven’ Zena Hitz, eveneens te gast, heeft een pacifistisch wapen voor ogen: lezen. ‘We zien ineens overeenkomsten waardoor wij hen, en zij ons, niet langer beschouwen als middel om macht of genot te ver-krijgen, maar als medereizigers of medezwoegers in onze poging tot begrip.’ Een belangrijke vraag is uiteraard: hoe benutten we deze denkbeelden wanneer de agressors daarvan niet onder de indruk zijn?
Want ‘elke vrouw verdient een tweede kans om gelukkig te zijn’
Een groep Syrische vrouwen vond een radicale oplossing en trok zich terug in ecodorp Jinwar, waar geen mannen wonen. Hun strijd, aldus een van hen, is ‘vergelijkbaar met die van het Koerdische volk voor zijn vrijheid’. En met die van Iran. De bewoners willen er nooit meer weg en hopen dat andere vrouwen hun voorbeeld zullen volgen om op die manier te ontkomen aan het geweld. Want ‘elke vrouw verdient een tweede kans om gelukkig te zijn’.
Bij het lezen van dit dossier over de herbewapening van Europa wordt het verlangen naar een continent, een land, een stad, een dorp, een huis, een kamer of desnoods een tent waar vrede heerst met de alinea groter. Daar schijnen meer mensen last van te hebben, ook al verschillen de beweegredenen nogal. Mits je christelijke waarden en de Afrikanercultuur onderschrijft, mag je verkassen naar Orania in Zuid-Afrika, waar ze van voren af aan beginnen en de klok willens en wetens terugdraaien naar de weerzinwekkende tijden van de apartheid. Verschil is alleen dat in deze enclave de witte bevolking zelf al het vuile werk opknapt.
Orania valt af.
Een ander tussengebied vormde zich na de Tweede Wereldoorlog onder meer in hartje New York. Daar leven nu honderdvijftigduizend chassidim, merendeels vrome Hongaarse Satmarers die het zionisme ten scherpste veroordelen, want in hun opvatting kan Israël pas na de komst van de Messias worden hersteld. En die heeft zich nog steeds niet gemeld.
Klinkt ook onaantrekkelijk (afgezien van restaurant Gottlieb’s natuurlijk). Al was het alleen al om die pruik en het verplichte aanrecht.
Wat we nodig hebben in plaats van afzondering of een hoger defensiebudget, is een collectieve bezinning
Het zijn maar twee voorbeelden van misplaatste nostalgie naar een werkelijkheid waarin de voor-delen van de een, zacht uitgedrukt, nadelig waren voor de ander.
Zouden we – uitzonderingen daargelaten – kunnen stellen dat het met de meeste vormen van zelfgekozen ballingschap slecht afloopt? Omdat het binnen een mum van tijd verdomd veel gaat lijken op de samenlevingen zoals we die kennen: met ruzie, machts- en ander misbruik, corruptie, die riedel?
Wat we nodig hebben in plaats van afzondering of een hoger defensiebudget, is een morele herbewapening. Een soort collectieve bezinning.
Blijkt die term opgang gemaakt te hebben toen het fascisme in 1945 verslagen was en het Westen zich moreel en geestelijk moest versterken om het communisme weerstand te kunnen bieden. Het idee, geïnitieerd door de Amerikaanse predikant Frank Buchman, was dat alle conflicten in de wereld opgelost zouden kunnen worden door de ruziënde partijen kennis te laten nemen van elkaars argumenten.
Appeltje-eitje.
Waar het aan lag weet God, maar het lukte niet.
Naar elkaars argumenten luisteren? Dan moet je wel eerst argumenten hebben én bovendien kunnen luisteren. Blijft ‘elkaar’ over, en daar zit hem de crux. Want precies dat ‘elkaar’ – de een naar de ander – is de reden dat wapenfabrieken momenteel overuren draaien.
Individueel moreel herbewapenen dan maar? Nee, nee. Daar komt pas oorlog van.
Een video uit een Afrikaans dorp ging viraal – en veroorzaakte een grote politieke crisis.
In de zomer belandde een video van Chinese sociale media aan onze kant van de wereld. Dat gebeurt niet vaak, vanwege taalbarrières en omdat veel van ons internet in China gecensureerd wordt. Maar deze video overleefde de reis, werd in het Engels vertaald en ging viraal vanwege de verontrustende inhoud.
Gefilmd in een dorp ergens in Afrika, hoor je achter de camera een Chinese man een groep Afrikaanse kinderen opdragen te herhalen wat hij zegt. Eerst schreeuwt hij: ‘Ik ben een zwarte duivel’ in het Chinees. En dan herhalen de kinderen in het Chinees: ‘Ik ben een zwarte duivel.’ Dan schreeuwt hij: ‘En mijn IQ is laag!’ De kinderen herhalen ‘En mijn IQ is laag!’ Dan begint er een liedje te spelen en beginnen de kinderen te zingen en te dansen.
De verontrustende aard van de video is evident. Afrikaanse kinderen die racistische beledigingen roepen in een taal die ze niet verstaan, terwijl ze gefilmd worden. Maar waarom werd die video gemaakt en wie stond er achter de camera? Al snel begon het verhaal rond de video zich te ontvouwen op een manier die niemand had voorspeld.
De vernedering werd gefilmd in opdracht van mensen die duizenden kilometers verderop werken in een enorme Chinese amusementsindustrie die overal op het continent Afrikaanse kinderen uitbuit.
Duistere kant
Om erachter te komen wat de industrie inhoudt, ging Zetland op jacht naar de man achter deze video, die aantoont dat de economische betrokkenheid van China bij Afrika ook online een behoorlijk duistere kant heeft.
Het verhaal begint in februari 2020, toen de video van de Afrikaanse kinderen voor het eerst viraal ging op de Chinese sociale media. Sommige Chinezen vonden het grappig, anderen vonden het over de schreef gaan. Runako Celina, een Britse vrouw die destijds studeerde aan een Chinese universiteit, zag de video ook. Als zwarte vrouw in China kreeg ze de beelden maar niet uit haar hoofd, vertelt ze. Op het schoolbord waar de kinderen omheen stonden, stonden in het Chinees de racistische zinnen die door de kinderen moesten worden herhaald. Ze vermoedde dat iemand in China hen had betaald om ze op te zeggen.
In China is het een populaire gewoonte om vrienden videogroeten te sturen uitgesproken door Afrikanen die Chinees spreken
In China is het een populaire gewoonte om familie en vrienden videogroeten met verjaardags- of huwelijkswensen te sturen uitgesproken door Afrikanen die Chinees spreken, Chinese kleren dragen en dansen op Chinese liedjes. De video’s worden in China online verkocht voor tussen de 70 en 500 kronen [9 tot 67 euro], afhankelijk van of de personen in de video een bepaalde outfit moeten dragen, een bepaald dansje moeten doen of bepaalde dingen moeten zeggen – dat geeft de koper op bij de bestelling.
Waarom er in China vraag is naar videogroeten met Afrikanen als afzender, heb ik niet kunnen achterhalen. Misschien gaat het erom online een video te bezitten die niemand anders heeft; een persoonlijke video met extra waarde. De business profiteert van verschillen in uurloon tussen de verschillende landen, en vanwege de grote afstand staan mensen er misschien niet bij stil dat zo’n video ergens aan de andere kant van de wereld mensen pijn kan doen. In elk geval zijn de video’s in China zo populair geworden dat er een miljoenenmarkt is ontstaan en Chinese gelukszoekers reizen af naar dorpen in Afrika om van de rage te profiteren. Veel van de beelden die ze opnemen zijn onschuldig, andere zijn op het randje en sommige zijn er zonder meer overheen.
In een video die Runako Celina tegenkwam staan Afrikaanse kinderen op een rij en zeggen in het Chinees: ‘We hebben honger’, terwijl de regisseur, een Chinees, ze een dienblad met frietjes voorhoudt. In een andere video dansen Afrikaanse kinderen terwijl ze zingen ‘Een gele huid en zwarte ogen zijn de mooiste kleuren’. Maar de ergste die ze zag was er een waarin de kinderen roepen dat ze ‘zwarte duivels’ zijn. Runako Celina kon die video maar niet uit haar hoofd krijgen.
Chinese influencers
De video’s maken deel uit van een grotere trend in China, waarbij Chinese influencers naar Afrika reizen en zichzelf in modieuze kleding filmen terwijl ze snacks uitdelen aan lokale kinderen of zich omringen met aantrekkelijke lokale vrouwen. Een 28-jarige Chinees die zichzelf African Mr. Hello noemt op Douyin, China’s versie van TikTok, is het populairst. Met één livestream kan hij voor duizenden dollars aan merchandise verkopen aan fans in China.
In drie maanden tijd verdiende Cheng Wei, zoals zijn echte naam luidt, op die manier 5,4 miljoen euro. African Mr. Hello verklaart zijn succes als volgt: ‘Chinezen houden ervan om te zien dat het op andere plekken in de wereld niet zo goed is als in China. (…) Als je de meer geavanceerde dingen filmt die er te zien zijn, vinden mensen dat niet leuk om te zien. Ze zien liever een leven dat erger is dan hun eigen leven.’
Met dat in het achterhoofd wilde de Britse Runako Celina tot op de bodem uitzoeken welk deel van de Chinese industrie racistische videogroeten op bestelling verkoopt. In samenwerking met de BBC en een team van journalisten werd de jacht geopend. Eerst moest Runako Celina uitzoeken waar de ‘Lage IQ’-video was gefilmd.
De opnames waren gemaakt in het extreem arme Malawi in Zuidoost-Afrika
Door honderden in opdracht gemaakte video’s te bekijken, die allemaal op dezelfde locatie waren gefilmd, konden de journalisten het dorp met zijn stoffige wegen en gebouwen in kaart brengen. De opnames waren gemaakt in het extreem arme Malawi in Zuidoost-Afrika. Njewa, zoals het dorp heet, vormt een passend, authentiek decor voor veel Chinese video’s, ook de racistische.
De journalisten wilden niet met een cameraploeg komen aanzetten, dus ze maakten contact met Henry Mhango, een lokale journalist. Uitgerust met een verborgen camera trok hij via een onverharde weg met hoog gras het dorp binnen. Tussen enkele lage huizen met golfplaten daken rond een groot plein zag hij een witte bestelwagen staan. De achterklep van de wagen stond open en in de schaduw ervan filmde een jonge Chinees een aantal kinderen die ineengedoken zaten rondom een schoolbord: ze waren bezig met het opnemen van een video voor een koper in China. Henry Mhango filmde het tafereel van een afstand en ontdekte dat de dorpelingen de man Susu noemen, ‘oom’ in het Chinees. Zij vertelden hem dat Susu de kinderen een halve dollar per dag betaalt om mee te doen, ook op dagen dat zij eigenlijk op school moeten zijn.
Terwijl Henry Mhango aan het werk was in Malawi, zochten Runako Celina en de journalisten van de BBC ondertussen naar de ware identiteit van Susu. In een video die hij had gedeeld op Douyin konden ze zien dat zijn naam Lu Ke was. Hij had video’s gepost van zichzelf met dorpskinderen terwijl hij snoepjes uitdeelde. Hij droeg een dure zonnebril. De vraag was of deze Lu Ke dezelfde man was die in de video de kinderen van Njewa opdroeg die vernederende dingen te roepen.
Om die vraag te beantwoorden reisden Runako Celina en de verslaggevers naar een dorp niet al te ver van Njewa. Hier had Lu Ke enkele jaren gewoond en video’s gemaakt met plaatselijke kinderen. Runako Celina wilde vooral in gesprek met één kind, een jongen die camerageniek was en er schattig uitzag in de traditionele Chinese kleren die Lu Ke in verschillende video’s had gebruikt. Op de Chinese sociale media was deze Afrikaanse jongen bijna een beroemdheid. Xiao Gulah, noemden ze hem.
‘Armoedeporno’, zo bestempelde ze de video’s
In het dorp vonden ze Xiao Gulah en zijn familie. Zijn echte naam was Bright, en hij was zes jaar oud. Runako Celina vroeg Bright naar Susu, die hij kende als Lu Ke, en Bright vertelde haar dat deze man de kinderen uitschold als ze tijdens de opnames een fout maakten, en ze ook sloeg met een tak. Fausika, de moeder van Bright, die bij het gesprek aanwezig was, vertelde dat zij haar zoon bij Susu had weggehaald, maar dat Susu hem terughaalde om nieuwe video’s te filmen. ‘Het doet me pijn,’ zei ze. Runako Celina kreeg tranen in de ogen. Brights verhaal bevestigde haar angst: dat de kinderen werden uitgebuit als rekwisieten in de onderneming van Lu Ke. ‘Armoedeporno’, zo bestempelde ze de video’s.
Vervolgens vroeg het team van de BBC een Chinese collega, Paul, om een ontmoeting met Lu Ke te regelen. Paul zou een verborgen camera dragen en zeggen dat hij als mogelijke zakenpartner geïnteresseerd was in de onderneming. In de opname van hun ontmoeting legt Lu Ke uit hoe je slaagt als regisseur van videogroeten. Hij zegt: ‘Behandel ze niet als vrienden. (…) Heb nooit medelijden met ze, onthoud dat. Heb nooit medelijden met ze,’ herhaalde hij. ‘Dat is hoe je zwarte mensen behandelt. Onthoud dat.’
Voorbode
Paul liet de ‘Lage IQ’-video aan Lu Ke zien met de vraag of hij die had gemaakt. ‘Ja, die is van mij,’ antwoordde hij prompt. Maar meteen daarop nam hij dat terug. ‘O nee, wacht,’ zei hij. ‘Nee, die is niet van mij. Dat is een video van een vriend.’ Het was alsof hij er zelf van geschrokken was. ‘Ik raad je aan die video te verwijderen,’ zei hij. ‘Laat hem niet aan zwarte mensen zien.’
Maar het was al te laat.
In Njewa had de lokale journalist Henry Mhango drie kinderen gevonden die in de video te zien zijn. Hij vond ook de vader van een van de kinderen en een grootmoeder. Henry Mhango vertaalde voor hen wat Susu, of Lu Ke, de kinderen had laten zeggen. De grootmoeder was geschokt, wreef in haar ogen en zei: ‘Hij profiteert van de armen.’ De vader zei: ‘We ploeteren om onze kinderen op te voeden. En dan komt zo iemand langs en maakt misbruik van hen om geld te verdienen. Hij moet het dorp uit, zo snel mogelijk.’
Was er bij de ‘Lage IQ-video’ sprake van kindermisbruik?
Dat was de voorbode van een fikse confrontatie. Runako Celina arriveerde korte tijd later in het dorp met een cameraploeg van de BBC en vond Lu Ke aan het werk, zittend aan een tafel. In het Chinees vroeg zij hem waarom hij de video’s maakte, en Lu Ke antwoordde dat hij ‘de Chinese cultuur, dans en muziek’ wilde verspreiden. Hij ontkende de kinderen te slaan, net zoals hij ontkende dat hij achter de ‘Lage IQ-video’ zat of dat hij de kinderen uitbuitte. Runako Celina verliet het dorp met gemengde gevoelens. Zij hadden met succes de methoden van één Chinese videomaker blootgelegd, maar wisten ook dat er veel meer zoals hij waren in dorpen zoals Njewa, op een continent waar grote sommen geld werden verdiend om mensen duizenden kilometers verderop te vermaken.
Het verhaal kreeg nog een flinke staart. Want al snel begon een klopjacht en ontstond een grote politieke crisis. In juli van dit jaar verscheen de BBC-documentaire Racism for Sale over de ontrafeling van de ‘Lage IQ-video’ waarop het verhaal tot nu toe was gebaseerd. Die ging viraal. De onthullingen in de documentaire waren voor de politie in Malawi aanleiding om te onderzoeken of er bij de ‘Lage IQ-video’ sprake was van kindermisbruik. Lu Ke ontvluchtte het land en kwam illegaal in buurland Zambia terecht. Daar werd hij al snel opgepakt en uitgeleverd aan Malawi. Tegen hem lopen momenteel vijf aanklachten wegens uitbuiting van kinderen. Ondertussen zei de minister van Buitenlandse Zaken van Malawi: ‘We zijn ontzet, we zijn respectloos behandeld en we voelen veel verdriet.’ In hoofdstad Lilongwe gingen burgers de straat op met borden met daarop: ‘Over kinderrechten valt niet te onderhandelen’. Naar verluidt liepen Bright en zijn familie mee met de demonstranten.
Zero tolerance
Nu raakten de topambtenaren in China in paniek. Het land heeft onvoorstelbare bedragen in Afrika geïnvesteerd, in de infrastructuur en in de ontginning van natuurlijke hulpbronnen. Dat zijn zeer centrale schakels in de expansieve dromen van de Communistische Partij om China weer tot een supermacht te maken. En als er volgens analisten iets is wat de partij van de geschiedenis heeft geleerd, dan is het wel dat zij niet als een nieuwe koloniale macht moet worden gezien. De beschuldigingen van racisme en uitbuiting van kinderen ontketenden dan ook een ernstige crisis. Zo ernstig dat Wu Peng, de Chinese topdiplomaat voor heel Afrika die zelden commentaar geeft op mediaverhalen, in een tweet liet weten dat China ‘zero tolerance voor racisme’ heeft en beloofde dat zijn land onlineracisme hard zal aanpakken.
En dat gebeurde onmiddellijk: Chinese sociale media verhinderen hun tientallen miljoenen gebruikers nu om te zoeken naar videomakers gecombineerd met het woord ‘Afrika’. De grootste influencer van allemaal, African Mr. Hello, stopte met zijn populaire livestreams vanuit de dorpen. Fans in China waren woedend en hij keerde al snel terug onder een nieuwe naam: Mr. Hello Overseas. De vraag naar een rijke Chinees die spullen in Afrika uitdeelt, was simpelweg te groot.
Met een reeks megalomane projecten die dwars door de bergen en de woestijn lopen, wil prins Mohammed bin Salman de economie van zijn Saoedisch koninkrijk minder afhankelijk maken van olie.
Toen de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman opdracht gaf het dorre land in het noordwesten van het koninkrijk in ontwikkeling te brengen, wilde hij iets wat even ambitieus was als de piramides van Egypte. Als reactie kwamen stedenbouwkundigen met plannen voor het grootste bouwwerk ter wereld: twee gebouwen van 490 meter hoog die zich over een lengte van 120 kilometer evenwijdig aan elkaar uitstrekken door kustgebied, bergen en woestijn en verbonden zijn door overdekte loopbruggen. Een vertrouwelijk document van enkele honderden bladzijden onthult voor het eerst de details van het ontwerp.
De Mirror Line is de uitwerking van een eerder aangekondigd voornemen van prins Mohammed om een lineair woongebied te ontwikkelen. Naar verwachting zullen de kosten 1 biljoen dollar bedragen en zal het project na voltooiing woonruimte bieden aan zo’n vijf miljoen mensen.
Bewoners zullen van voedsel worden voorzien door middel van verticale landbouw, geïntegreerd in de gebouwen
Uit het ontwerp, dat dateert van afgelopen herfst, blijkt dat er onder de gespiegelde gebouwen een hogesnelheidstrein zal rijden. De bewoners zullen van voedsel worden voorzien door middel van verticale landbouw, geïntegreerd in de gebouwen. Voor ontspanning zal er op 300 meter hoogte een stadion verrijzen. Ook komt er een jachthaven die gelegen is onder een boog in de twee gebouwen.
Topontmoeting
De Mirror Line is onderdeel van Neom, een reeks prestigieuze projecten voor een grondgebied ter grootte van de Amerikaanse staat Massachusetts, waarmee prins Mohammed de economie van het koninkrijk minder afhankelijk van olie wil maken. Neom is eigendom van het Saoedische koningshuis en wil buitenlandse investeerders aantrekken en duizenden nieuwe banen creëren.
Maar het aantrekken van buitenlandse investeerders verloopt tot nu toe moeizaam omdat veel westerse landen en bedrijven het koninkrijk en prins Mohammed, de feitelijke machthebber, sinds de moord op de journalist Jamal Khashoggi door Saoedische commando’s in 2018, boycotten vanwege de vele mensenrechtenschendingen in Saoedi-Arabië. Aan dat door het Westen gecreëerde isolement kwam enkele weken geleden een voorlopig einde toen de Amerikaanse president Biden een topontmoeting had met prins Mohammed, waarmee misschien de weg wordt vrijgemaakt voor meer buitenlandse investeringen in Neom.
Belangrijk is ook dat het koninkrijk de wind in de zeilen heeft vanwege de hoge olieprijs, wat prins Mohammed in staat heeft gesteld in versneld tempo verder te gaan met ambitieuze projecten als Neom en daarmee van zijn land een van de aantrekkelijkste bestemmingen ter wereld te maken. De plannen voor het project kunnen overigens nog veranderen.
Als Saoedi-Arabië erin slaagt de Mirror Line te realiseren, zal het bouwwerk met niets ter wereld vergelijkbaar zijn. Voor de stedenbouwkundigen die het ontwerpen is het een grote uitdaging. Zo kijken ze aan tegen de deadline 2030 en moeten ze nog vele vragen oplossen, bijvoorbeeld hoe het moet met de trekroute van miljoenen vogels die door de Mirror Line zal worden doorsneden.
Volgens een eerste rapport uit januari 2021 zou de ontwikkeling van de Mirror Line in fases moeten verlopen en vijftig jaar kunnen duren. Neom-werknemers spraken in het rapport de vrees uit dat mensen na de pandemie niet meer in hoge gebouwen zouden willen wonen en dat de omvang van het bouwwerk de dynamiek van de grondwaterstroom in droge rivierbeddingen zou veranderen en de bewegingsvrijheid van vogels en andere dieren zou beperken.
Bouwwoede
Het ontwerp van de Mirror Line doet denken aan de bouwwoede die voor de wereldwijde financiële crisis heerste in het naburige Dubai, een stad die door prins Mohammed is geprezen vanwege zijn snelle en ambitieuze ontwikkeling. Het emiraat bouwde de hoogste toren ter wereld (829,80 meter); een palmvormig eiland met villa’s en appartementen en een archipel in de vorm van de wereldkaart.
Maar net als in Dubai hoeven niet alle plannen in Saoedi-Arabië per se te worden gerealiseerd. Tijdens de laatste oliehausse wilde Saoedi-Arabië de hoogste wolkenkrabber ter wereld bouwen, een plan dat later in de ijskast is gezet. Neom heeft al heel wat masterplannen versleten en tal van buitenlandse werknemers zien vertrekken uit frustratie over het ontwikkelingstempo en de managementcultuur.
Het volledige lineaire plan met een totale lengte van 168 kilometer is ‘The Line’ gedoopt
De Mirror Line is ontworpen door het Amerikaanse bureau Morphosis Architects, opgericht door de gelauwerde architect Thom Mayne, en er werken minstens negen andere ontwerp- en ingenieursbureaus aan mee, waaronder WSP Global in Montreal en Thornton Tomasetti in New York. Zij willen het bouwwerk in fases bouwen door het aaneenkoppelen van 800 meter lange modules van maximaal 490 meter hoog, hoger dan het Empire State Building. Morphosis, WSP en Tomasetti waren niet bereikbaar voor commentaar, maar volgens Javier Quintana de Uña, leidinggevende van de in Chicago gevestigde non-profitorganisatie Tall Buildings and Urban Habitat, ‘gaan ze iets doen wat nooit eerder is vertoond’.
Na voltooiing zal de Mirror Line vanaf de Golf van Akaba een bergketen doorsnijden die zich uitstrekt langs de kust. Hij zal verder lopen in oostelijke richting, in de bergen een vakantieoord huisvesten en in de woestijn uitgroeien tot een ‘luchtstad’ van woontorens.
Het volledige lineaire plan met een totale lengte van 168 kilometer is ‘The Line’ gedoopt. Het is een idee waarvoor stedenbouwkundigen al meer dan een eeuw warm lopen. In 1882 stelde de Spaanse architect Arturo Soria y Mata al voor een langgerekte stadswijk te bouwen die de inspiratie vormde voor de wijk Ciudad Lineal in Madrid.
‘Ik wil mijn piramides bouwen’
Prins Mohammed onthulde zijn idee voor een lineaire stad zonder auto’s noch enige andere vorm van vervuiling in januari 2021. In een video noemde hij het idee het toppunt van menselijk vernuft, vergelijkbaar met de uitvinding van penicilline en de maanlanding, en een manier om geen levens meer verloren te laten gaan door vervuiling en verkeersongelukken. ‘Het project The Line is een revolutionaire ontwikkeling in de beschaving die mensen op de eerste plaats zet,’ zei hij in de video.
Nog maar een jaar eerder kreeg Neom kritiek van mensenrechtenorganisaties omdat het veiligheidstroepen inzette om stammen met geweld van hun land te verdrijven, waarbij een dode viel. In de video zei Prins Mohammed dat The Line een miljoen bewoners in staat moet stellen elkaar dagelijks te ontmoeten binnen een loopafstand van maximaal vijf minuten en om in twintig minuten van het ene uiteinde naar het andere te reizen. Het project zou groene energie gebruiken en de natuur in het ongerepte noordwesten beschermen. Details daarover zouden nog volgen.
Bewoners zullen een vast bedrag betalen voor ontbijt, lunch en diner
Aanvankelijk voorzagen stedenbouwkundigen ook de bouw van woonwijken her en der langs The Line. Maar tijdens een privéontmoeting zei de prins tegen mensen die aan The Line werkten dat ze groot moesten denken. ‘Ik wil mijn piramides bouwen,’ zou hij vorig jaar volgens The Wall Street Journal tegen hen hebben gezegd.
Stedenbouwkundigen zinnen al op manieren om het aantal bewoners van The Line te verhogen naar zes miljoen, waaronder vijf miljoen in de gebouwen van de Mirror Line. Voor de voedselvoorziening zal groente ‘autonoom worden geoogst en naar gemeenschappelijke kantines en keukens’ worden vervoerd. Bewoners zullen een vast bedrag betalen voor ontbijt, lunch en diner.
Een van de grootste uitdagingen voor een constructie van twee hoge gebouwen die evenwijdig aan elkaar lopen is de schaduw die daarmee wordt gecreëerd. Gebrek aan zonlicht zou schadelijk voor de gezondheid kunnen zijn, staat in de plannen. Ook krijgt het project te maken met een uitdaging waarmee bouwers nooit eerder hebben gekampt: de kromming van de aarde. Omdat die kromming een kleine 8 centimeter per kilometer bedraagt, aldus de plannen, stellen de ontwerpers voor een uitsparing aan te brengen in de top van de 800 meter lange modules om ze te laten ‘meebuigen’ met de wereld.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
