Azov-brigade maakte melding van gebruik chemische wapens
Het Verenigd Koninkrijk wil de berichten verifiëren dat Rusland chemische wapens heeft gebruikt bij een aanval op de belegerde Oekraïense stad Marioepol, zei de Britse minister van Buitenlandse Zaken Liz Truss afgelopen maandag, meldt The Telegraph. ‘Elk gebruik van dergelijke wapens zou een meedogenloze escalatie in dit conflict zijn en we zullen Poetin en zijn regime ter verantwoording roepen,‘ waarschuwde ze.
Alle opties liggen op tafel als reactie op een eventueel gebruik van chemische wapens in Oekraïne door Rusland, heeft James Heappey, de minister van strijdkrachten, gezegd. ‘Er zijn dingen die niet door de beugel kunnen, en het gebruik van chemische wapens zal hoe dan ook een reactie teweegbrengen,‘ aldus Heappey tegen Sky News.
Gisteravond beweerde de Oekraïense Azov-brigade dat er chemische wapens waren gebruikt in de zuidelijke stad. Maar een assistent van de burgemeester van de stad zegt dat dit niet is bevestigd en dat ze ‘wachten op officiële informatie van het leger‘.
‘TikTok maakt een slechte beurt tijdens de oorlog’
Door de oorlog in Oekraïne groeide TikTok razendsnel uit tot een van de belangrijkste bronnen van desinformatie, bericht The Japan Times. De krant sprak onder andere met Shayan Sardarizadeh, een BBC-journalist die gespecialiseerd is in het opsporen van desinformatie. Dagelijks werkt hij zich door een groot aantal TikTok-filmpjes heen, die een hallucinante mix van fake en echte informatie over de oorlog laten zien.
‘TikTok maakt een slechte beurt tijdens de oorlog’, zegt hij. ‘Ik heb nog geen ander platform gezien met zoveel nepinhoud.’ Het meest verontrustend zijn volgens hem de gefakete livestreams waarin gebruikers doen alsof ze ter plaatse zijn in Oekraïne. Ze gebruiken beelden uit eerdere conflicten of videogames en voegen zelfs neppe geweerschoten en explosies toe. Ze vragen ook nog eens geld om hun ‘verslaggeving’ te financieren.
Tiktok heeft waarschijnlijk te weinig moderatoren die Oekraïens spreken
Anastasija Zjirmont van Access Now, een belangengroepering die de digitale rechten van burgers beschermt, zegt dat er bij TikTok waarschijnlijk te weinig moderatoren werken die Oekraïens spreken, waardoor het voor TikTok lastiger is om valse informatie te onderscheiden.
TikTok zegt dat het wel Russisch- en Oekraïenstaligen in huis heeft en dat het meer middelen heeft uitgetrokken voor de oorlogscontent, maar geeft daarover geen details.
‘De manier waarop je informatie op TikTok consumeert, namelijk vliegensvlug van de ene video naar de andere scrollen, betekent dat de kijker geen context meekrijgt’, zegt Chine Labbe van NewsGuard, dat online nepinformatie opspoort.
TikTok erkent het probleem. In een blogpost op 4 maart laat het platform weten: ‘Wij gebruiken een combinatie van technologie en mankracht om ons platform te beschermen.’ Ook zegt het samen te werken met onafhankelijke factcheckers om meer context aan te bieden.
De geïnterviewde experts benadrukken tegenover The Japan Times dat valse informatie welig tiert in alle sociale media, maar dat TikTok tot nu toe achterloopt op Facebook, Instagram of Twitter om desinformatie tegen te gaan.
Het Malinese leger en vermeende Russische huurlingen hebben eind maart zo’n driehonderd burgers gedood in de stad Moura. Dat meldt de mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch (HRW). Moura ligt centraal in het West-Afrikaanse Mali, waar veel terreurgroepen opereren. De Malinese regering erkent 203 jihadistische strijders te hebben ‘uitgeschakeld’, aldus El País. Volgens getuigen die HRW sprak, bevonden zich onder de doden een groot aantal ongewapende burgers die geen relatie hadden met de milities.
De Verenigde Naties, de Europese Unie, Frankrijk en de Verenigde Staten noemen de gebeurtenissen in Moura zeer zorgwekkend. De VN-missie voor de stabilisatie van Mali (Minusma) heeft aangekondigd te onderzoeken wat er precies is gebeurd. Charles Michel, voorzitter van de Europese Raad, verzekerde dat er ‘opheldering moet komen over de omstandigheden van antiterroristische operaties in de afgelopen weken in Mali’.
Soldaten van de Wagner Group hebben de afgelopen jaren tal van mensenrechtenschendingen gepleegd
HRW en journalisten horen de laatste weken getuigenissen over bloedbaden die de Malinese strijdkrachten zouden hebben gepleegd in samenwerking met Russische huurlingen. De massamoorden op burgers in Nampala, Dogofry en Diabaly zouden ook onder de verantwoordelijkheid van het Malinese leger vallen, dat nog steeds wordt opgeleid door de EUTM Mali, een trainingsmissie van de EU om het Malinese leger op te leiden en te hervormen, schrijft El País.
De militaire junta die sinds 2020 aan de macht is in Mali, heeft zijn militaire banden met Rusland versterkt, waaronder de inzet van huurlingen van het particuliere bedrijf Wagner Group. Soldaten van de Wagner Group hebben de afgelopen jaren tal van mensenrechtenschendingen gepleegd in landen als de Centraal-Afrikaanse Republiek, Libië en Syrië.
De geweldplegingen gebeuren op een moment dat de Franse operatie Barkhane, met 5.500 Franse soldaten gestationeerd in de Sahel, begonnen is aan een terugtrekking uit Mali.
Chinese berichtgeving over het conflict tussen Rusland en Oekraïne laat zien hoe nieuwszenders en bloggers de rol van China framen. De media verleggen de focus op de verantwoordelijkheid van Beijing naar de onverantwoordelijkheid van Washington.
Nu het conflict tussen Rusland en Oekraïne nog geen tekenen van de-escalatie vertoont en meer dan twee miljoen Oekraïners op de vlucht zijn, is er in de internationale media steeds meer aandacht voor de Chinese reacties op de oorlog.
De ontwikkelingen in Oekraïne vormen een belangrijk thema in de Chinese media. De oorlog, die meestal de ‘speciale militaire operatie’ van Rusland wordt genoemd, wordt in kranten, op socialemediasites en in persconferenties duidelijk in een Chinees perspectief geplaatst.
De Chinese media leggen de nadruk op de rol van de Verenigde Staten en diens westerse bondgenoten, en op het Chinese verzet tegen de ‘Koude Oorlog-mentaliteit’, die de crisis zou hebben aangewakkerd. Het gewelddadige conflict in Oekraïne is een aanleiding voor Chinese media om de betrekkingen tussen China en het Westen te beschouwen, van verleden naar toekomst. De recente ontwikkelingen roepen de herinnering op aan het NAVO-bombardement op de Chinese ambassade in Belgrado in 1999. Discussies over wat de oorlog in Oekraïne zou kunnen betekenen voor Taiwan, laaien eveneens op.
Bloedschuld
Op 24 februari, toen over de hele wereld het verloop van Ruslands grootschalige aanval op Oekraïne op de voet werd gevolgd, waren op Chinese sociale media twee hashtags trending: ‘De NAVO heeft nog steeds een bloedschuld bij China’ en ‘De NAVO is niet in de positie om China te vertellen wat het moet doen’.
De uitspraken werden op 24 februari gedaan tijdens een persconferentie van het ministerie van Buitenlandse Zaken. De hashtags verschenen later op Sina Weibo, een van de grootste socialemediaplatforms van het Chinese staatsmediakanaal People’s Daily, met respectievelijk 1,2 miljard en 650 miljoen views.
Tijdens desbetreffende persconferentie beantwoordde woordvoerder Hua Chunying vragen over de Oekraïense situatie. Een CCTV-reporter (China Central Television News) refereerde in zijn vraag aan opmerkingen van Ned Price, de woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse zaken. Price had gezegd dat China verplicht is Rusland aan te sporen zich terug te trekken om de toestand te laten de-escaleren.
Hua Chunying antwoordde dat China nog niet zo lang geleden vernederd werd door westerse mogendheden en zei dat ‘de VS niet in de positie verkeert om China de les te lezen’. Hua verwees naar het bombardement op de Chinese ambassade in Joegoslavië, waarbij drie Chinese journalisten werden gedood. Ze voegde eraan toe dat ‘de NAVO nog steeds een bloedschuld heeft bij China’.
Meedoen aan de westerse ‘politiek van blokvorming’ om Rusland te veroordelen, daar is China niet in geïnteresseerd
De Chinese woordvoerder veroordeelde de Verenigde staten vanwege hun geschiedenis van overzeese militaire operaties en beweerde dat China vandaag de dag nog steeds geconfronteerd wordt met een ‘reële dreiging’ van de VS en hun bondgenoten. Meedoen aan de westerse ‘politiek van blokvorming’ om Rusland te veroordelen, daar is China niet in geïnteresseerd, concludeerde ze. Een video met de opmerkingen van Hua Chunying kreeg meer dan twee miljoen likes op het Weibo-platform.
De Chinese staatsmedia besteedden veel aandacht aan dit specifieke moment in de persconferentie en zetten daarmee de toon voor de wijze waarop officiële media het conflict tussen Rusland en Oekraïne framen. In het bijzonder werd het Chinese aandeel benadrukt, waardoor het verhaal verschuift van de verantwoordelijkheid van Beijing naar de onverantwoordelijkheid van Washington.
The China Daily schrijft op de voorpagina van 24 februari letterlijk dat de ‘onverantwoordelijke’ Verenigde Staten ‘olie op het vuur van de Oekraïnecrisis gooien’ en beschuldigt Washington ervan de spanningen te vergroten en paniek te zaaien. Jiefang Daily herhaalde diezelfde boodschap en benadrukte dat China handelde als een verantwoordelijke leider die niet wenste aan te zetten tot oorlog.
Belgrado, 1999
Na de Russische inval in Oekraïne begonnen op het internet video’s te circuleren met beelden van de bomaanslag op de Chinese ambassade in Belgrado in 1999. De invloedrijke nieuwssite Guancha.cn was een van de platforms die een korte video deelden met beelden van de nasleep van de dodelijke bomaanslag. Daarin beweert de Amerikaanse regering dat het de bedoeling was geweest om een Joegoslavisch bureau voor bewapening te bombarderen. ‘Die dag vergeten we nooit’, schrijft Guancha.cn, en al snel waren er bloggers die nieuwe content maakten over het incident in Belgrado, waarin ze uitlegden waarom de NAVO het Chinese volk iets schuldig was en waarom de VS niet het recht hebben om China onder druk te zetten om te handelen.
Dit trending topic is veelzeggend over de manier waarop het conflict tussen Rusland en Oekraïne wordt geframed in de Chinese berichtgeving en op sociale media. De vele verhalen en discussies zijn dus in feite niet gericht op wat er zich in Oekraïne afspeelt maar gaan over andere kwesties die zijn ingekaderd in Chinese nieuwsverhalen over de oorlog tussen Rusland en Oekraïne.
Het NAVO-bombardement op de Chinese ambassade in Joegoslavië is daar een voorbeeld van. Een ander voorbeeld is de status van Taiwan, een nog grotere kwestie die steeds terugkeert in de context van het conflict in Oekraïne.
‘Vandaag Oekraïne en morgen Taiwan?’ is een vraag die steeds terugkeert op Chinese sociale media
Meteen toen Rusland Oekraïne binnenviel, gingen Chinese gebruikers van sociale media de ontwikkelingen vergelijken met de situatie in Taiwan. ‘Vandaag Oekraïne en morgen Taiwan?’ is een vraag die steeds terugkeert. Aan de ene kant zien commentatoren op het internet de snelle invasie van Oekraïne als een waarschuwing aan de Taiwanezen dat de situatie in Taiwan binnen slechts een paar dagen zou kunnen veranderen. Er circuleerde een meme met een varken, ‘Taiwan’ genaamd, dat toekeek hoe een ander varken, ‘Oekraïne’, werd geslacht.
Andere bloggers zien de ontwikkelingen in Oekraïne als een waarschuwing aan het Chinese vasteland: het Westen zou direct of indirect op een conflict aansturen en militaire steun verlenen aan Taiwan, als het Chinese vasteland geweld zou gebruiken om Taiwan tot een ‘hereniging’ te dwingen
Hoewel Chinese autoriteiten al waarschuwden dat het onverstandig is om de parallel te trekken tussen Oekraïne en Taiwan, wordt de vergelijking online wel gemaakt. De zoekindex van Baidu, de populairste zoekmachine in China, laat duidelijk zien hoe zoekopdrachten op het web voor ‘Taiwan’ een piek bereikten op hetzelfde moment dat zoekopdrachten naar de term ‘Rusland-Oekraïneconflict’ ook explodeerden.
Deze trend wordt nog aangewakkerd door berichten in de Chinese staatsmedia over Taiwan. Op 26 februari berichtte het nieuwsplatform Global Times dat de torpedobootjager Ralph Johnson van de Amerikaanse marine door de politiek gevoelige Straat van Taiwan voer. Hoewel Amerika de overtocht ‘routine’ noemt (het oorlogsschip voer in voorgaande jaren ook door de Straat van Taiwan), bestempelt het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken tijdens een persconferentie op 1 maart de actie als een provocerende daad.
De kwestie-Oekraïne is ingelijfd in het debat over de toekomst van Taiwan
Na meer discussies over Taiwan in het licht van de ontwikkelingen in Oekraïne, startte China Central Television News (CCTV) de hashtag ‘De hoop voor de toekomst van Taiwan ligt in nationale hereniging’, een uitspraak van minister van Buitenlandse Zaken Wang tijdens een persconferentie op 7 maart.
Het ministerie van Buitenlandse Zaken benadrukte dat Oekraïne en Taiwan niet te vergelijken zijn vanwege de status van Taiwan als ‘een onvervreemdbaar deel van het Chinese grondgebied’ dat uiteindelijk zal worden herenigd met het vasteland. Toch werd met deze uitspraak de kwestie-Oekraïne ingelijfd in het debat over de toekomst van Taiwan.
Tweedeling
Een andere duidelijke trend in Chinese sociale media-discussies over het conflict in Oekraïne, is de tweedeling tussen ‘anti-oorlog’ en ‘anti-Amerikaans’.
Hoewel er publiekelijk zeker sympathie is voor de slachtoffers van dit conflict, zien de Chinese sociale media een groeiend verzet tegen de anti-oorlogsbeweging. Ze noemen de voorstanders van deze beweging hypocriet en naïef omdat ze nu wel met luide stem deze oorlog veroordelen, terwijl ze bij andere conflicten hun mond dichthielden. Volgens deze redenering worden sterke tegenstanders van de oorlog bestempeld als ‘pro-Amerikaans’.
Een populair-wetenschappelijke blogger (meer dan twaalf miljoen volgers) op Weibo met de bijnaam Occam’s Razor plaatste op 27 februari een meme (afbeelding hieronder) en schreef:
‘Sommige mensen sabelen Rusland neer terwijl ze zelfingenomen prediken tegen de oorlog. Natuurlijk is het goed om anti-oorlog te zijn, en iedereen zou voor wereldvrede moeten opkomen. Maar vraag hun dan ook of ze anti-oorlog waren toen de Verenigde Staten Iran, Irak, Panama, Libië, Joegoslavië of Afghanistan binnenvielen.’
Een meme van de Chinese blogger Occam’s Razor.
Het idee dat de anti-oorlogspredikers een verborgen agenda hebben als ze zich niet ook tegen de Verenigde Staten uitspreken, is zichtbaar in talloze posts en video’s. Ze zijn alomtegenwoordig, niet alleen Weibo maar ook op andere populaire Chinese platforms zoals Bilibili en Douyin. Je vindt er opvallende slogans als: ‘Wie anti-oorlog is maar niet anti-Amerikaans, heeft slechte bijbedoelingen’ en ‘Je bent inhumaan als je anti-oorlog bent maar niet anti-Amerikaans.’
In de laatste jaren kenden de Chinese online media verschillende golven van anti-Amerikanisme. In het najaar van 2021 werd de epische Chinese oorlogsfilm The Battle at Lake Changjin een groot succes. De film, die laat zien hoe Chinese troepen tijdens de Koreaanse oorlog ernstig werden onderschat door de VN-troepen, kwam op een moment van oplopende spanningen tussen de VS en China. Volgens een van de scenarioschrijvers moest de film uitdrukken dat er ‘niet met de Chinezen te spotten viel’. China moest vechten om de ‘imperialistische’ Verenigde Staten en hun bondgenoten te bestrijden, was de boodschap. Anders zouden die buitenlandse grootmachten, die op hen neerkeken, hun macht uitbreiden tot aan de drempel van China en de vreedzame ontwikkeling van de pas opgerichte natie in gevaar brengen.
Chinese media benadrukken hoe andere Aziatische landen het Westen zogenaamd bekritiseren en Rusland steunen
Veel Chinezen suggereren nu ook dat het conflict in Oekraïne een soort ‘Koreaanse is oorlog voor Rusland’. Op sociale media wordt een politieke cartoon gedeeld met de titel ‘Westerse publieke opinie’. Er staan twee televisieschermen op afgebeeld. Het bovenste scherm zoomt in op een grommende beer (Rusland) en een kleine, bange man (Oekraïne). Het scherm daaronder laat de uitgezoomde scène zien en dan wordt duidelijk dat het kleine Oekraïne, gesteund door drie helpers (VS, NAVO en Groot-Brittannië), de moederbeer (Rusland) opjaagt terwijl zij haar haar welpen in het hol beschermt.
Deze aangepaste cartoon werd gedeeld op Weibo, de originele cartoon is van Pusang Gala en is getiteld ‘Wat de media laten zien versus wat er echt gebeurd’.
Online anti-Amerikaanse sentimenten worden ook aangewakkerd door Chinese mediaberichten die benadrukken hoe andere Aziatische landen het Westen zogenaamd bekritiseren en Rusland steunen. Als reactie op buitenlandse druk op Pakistan om Rusland te veroordelen, haalde de Pakistaanse premier Imran Khan uit met de vraag: ‘Wat denk je wel van ons? Zijn wij soms jouw slaaf?’ – Het Chinese mediakanaal Guancha.cn was er snel bij om van het onderwerp een hashtag op sociale media te maken: ‘Pakistan vraagt zich af: zijn we een slaaf van het westen?’. Evenzo promootte het staatsmedium Global Times een van zijn artikelen over Indiase sociale-mediagebruikers die hun steun voor Poetin betuigden met de hashtag ‘Groot aantal Indiase internetgebruikers steunt Rusland sterk’.
Ondertussen plaatste het Engelstalige Twitteraccount van de Global Times een foto van India dat een van zijn historische gebouwen, de Qutub Minar, zou verlichten als steunbetuiging aan Rusland. De tweet bleek misleidend, want in feite werd de Qutub Minar verlicht ter gelegenheid van Jan Aushadhi Diwas om mensen aan te sporen merkloze medicijnen te gebruiken.
Biologische wapens
Op 8 maart, toen de oorlog tussen Rusland en Oekraïne de dertiende dag inging, was een van de trending topics op Chinese sociale media niet de twee miljoen vluchtelingen maar de vermeende ontdekking van zesentwintig Amerikaanse militaire biologische laboratoria in Oekraïne. Hashtag: ‘De 26 Amerikaanse biolabs in Oekraïne zijn slechts het topje van de ijsberg’.
Tijdens een persconferentie sprak het Chinese minister van Buitenlandse Zaken, Zhao Lijian, zijn bezorgdheid uit over het vermeende bestaan van Amerikaanse biologische laboratoria in Oekraïne en elders en zette vraagtekens bij hun intenties. Volgens Bloomberg waren de Chinese beschuldigingen dat het Amerikaanse leger ‘gevaarlijke’ biolaboratoria exploiteert, een afspiegeling van de Russische afleidingstactiek om de Russische invasie te rechtvaardigen. Maar op Weibo werd het onderwerp binnen enkele uren meer dan 180 miljoen keer bekeken en leidde het tot talloze opmerkingen van Chinese internetgebruikers die de VS veroordelen en antwoorden eisten over de waarheid achter deze biologische laboratoria.
De oorlog tussen Rusland en Oekraïne domineert de Chinese online media, zonder in te zoomen op wat er vandaag precies op het slagveld plaatsvindt. Uiteindelijk heeft framing door Chinese media en bloggers van het Russisch-Oekraïense conflict veel meer te maken met Beijing eigen strategische ambities in een veranderende internationale gemeenschap dan met Moskou of Kyivv. Dat nieuwsframe bevestigt het Chinese narratief: de pijnlijke herinneringen aan vernedering door dezelfde westerse mogendheden die nu proberen China aan hun kant te krijgen.
De Britse Fotograaf Mark Neville wilde al veel langer internationale steun verwerven voor de onafhankelijkheidsstrijd van Oekraïne en aandacht vragen voor de Russische agressie in de Donbas. En dat was niet alles, hij hoopt desinformatie uit het Kremlin tegen te gaan met echte portretten van echte Oekraïners.
Mark Neville verhuisde in 2020 van Londen naar Kyiv om daar zijn werk Stop Tanks with Books voort te zetten. Om een verdere opmars van de Russische troepen aan de Oekraïense grens een halt toe te roepen, wilde de fotograaf Oekraïnes aanvraag van het NAVO-lidmaatschap ondersteunen. Het was voor hem de enige manier, zei hij, om vorm te geven aan zijn verzet tegen de Russische invasie. Animo om het boek in productie te nemen was er nog niet direct, maar eind november 2021 zag uitgeverij Nazraeli Press in Californië de urgentie van het werk, evenals Mas Matbaa in Istanboel, dat het boek drukte en meewerkte aan de distributie ervan.
Mark Neville, Stop Tanks with Books
In Londen, Parijs, Berlijn, Brussel en New York werden kantoren op-gezet om de 750 gratis exemplaren te verzenden, de hoeveelheid die Neville zich kon veroorloven. Vier dagen voor de Russische invasie in Oekraïne waren er ongeveer 150 tot 200 exemplaren verstuurd.
De fotograaf vraagt iedereen die iemand in een machtspositie kent of zelf politieke invloed kan uitoefenen, contact met hem op te nemen. Een gratis exemplaar van zijn boek is dan onderweg.
Sinds Rusland Oekraïne is binnengevallen, zijn al meer dan 3 miljoen mensen naar het buitenland gevlucht. Hoe veel vluchtelingen vangen de verschillende landen op en hoe is de opvang daar geregeld? Een infographic.
Volgens de Oekraïense president Zelensky slagen de Verenigde Naties er niet in hun belangrijkste mandaat uit te oefenen en oorlogen te voorkomen. Dat zei hij dinsdag tijdens zijn videotoespraak voor de VN. Ook riep hij de intergouvernementele organisatie op ‘Moskou verantwoordelijk te houden voor de ergste oorlogsmisdaden sinds de Tweede Wereldoorlog’, meldt Kyiv Post.
Het staatshoofd hield zijn toespraak slechts enkele dagen na de ontdekking van de wreedheden die Rusland zou hebben begaan tegen burgers in de buitenwijken van Kyiv, in het bijzonder Boetsja, ‘waar ten minste driehonderd mensen zijn gedood en gemarteld’, volgens de Oekraïense krant. De krant meldt ook dat Rusland ontkent dat ze burgers heeft vermoord en dat Kyiv ‘deze wreedheid in scène heeft gezet’. De toespraak van ‘een man die zichzelf als het hoogste morele gezag beschouwt’, aldus een commentator vanBBC, eindigde met een ‘afgrijselijke video waarop verbrande en misvormde lichamen van Oekraïners te zien zijn’.
Toch blijven ondanks het vurige pleidooi van Zelensky en de vreselijke beelden, de scheidslijnen binnen de VN onveranderd, merkt The New York Times op: ‘Het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten veroordelen de vermeende gruweldaden, China en de Verenigde Arabische Emiraten (…) zeggen dat de Veiligheidsraad moet wachten tot de feiten daadwerkelijk zijn vastgesteld, en Rusland ontkent opnieuw dat zijn troepen iets verkeerds hebben gedaan.’
Bernstein schreef artikelen over de invasie van Oekraïne
Half maart werd Mark Bernstein uit Minsk gearresteerd door Belarussische troepen. Hij zou zijn opgepaktvoor ‘het verspreiden van valse anti-Russische informatie’, meldt Haaretz. Bernstein, die werkt onder de gebruikersnaam Pessimist2006, is een van de meest prominente en productieve redacteuren van het Russische Wikipedia. Zijn artikelen worden door het Kremlin gezien als kritisch ten aanzien van de Russische president Vladimir Poetin.
Toen de eerste Russische troepen de grens met Oekraïne overstaken, startten vrijwilligers in Rusland een Russischtalig Wikipedia-lemma over de ‘Russisch-Oekraïense oorlog’ van 2022. Dat is sindsdien omgedoopt tot ‘Russische invasie van Oekraïne’ en werd al miljoenen keren gelezen. Bernstein had er verschillende artikelen over de invasie voor geredigeerd.
Poetin dreigde eerder al de toegang tot Wikipedia te blokkeren
Wikimedia Foundation (WMF), een in de VS gevestigde non-profitorganisatie die toezicht houdt op verschillende ‘wiki’-projecten, waaronder Wikipedia’s in verschillende talen, ontving onlangs een brief met het verzoek sommige artikelen over de invasie te verwijderen. Afzender: het Russische bureau dat de facto de autoriteit is op het gebied van internetcensuur. WMF, die zich nooit bemoeit met de inhoud van de open encyclopedie, weigerde dat. In een verklaring aan de San Francisco Examiner gaf Maryana Iskander, CEO van WMF, daar een verklaring voor: ‘In een tijd waarin kennis en informatie steeds meer gepolitiseerd worden, is het belangrijker dan ooit om de betrouwbaarheid van de informatie op Wikipedia te handhaven.’
De arrestatie van Mark Bernstein is de meest recente en expliciete poging van het Kremlin om de online-encyclopedie, die wordt gemaakt door vrijwilligers over de hele wereld, te ondermijnen. Moskou verzet zich al langer tegen Wikipedia. In het kader van een breder optreden tegen onafhankelijke media dreigde Poetin eerder al de toegang tot Wikipedia te blokkeren. Drie jaar geleden suggereerde hij plannen te hebben voor een online Grote Russische Encyclopedie die, anders dan Wikipedia, ‘betrouwbare’ informatie zou bevatten.
Moslims in Oekraïne gaan dit jaar een moeilijke ramadan tegemoet in oorlogstijd, maar toch zijn velen van plan om de vastenperiode te benutten om geld in te zamelen voor mensen in nood.
‘We moeten alles anders doen,’ zegt Niyara Nimatova, Krim-Tataarse en hoofd van de Oekraïense Moslimliga tegen Al Jazeera. Op de eerste dag van de vastenmaand, waarschijnlijk zaterdag, wil zij een iftar bereiden met een groep gevluchte gezinnen die bij haar in het islamitisch centrum in Tsjernivtsi verblijven.
Moslims maken ongeveer één procent uit van de bevolking van Oekraïne
‘Veel moslims zijn het land uit gevlucht maar de moslims in Oekraïne hebben steun nodig,’ zegt Nimatova aan de telefoon vanuit de westelijke Oekraïense stad, waar ze naartoe is verdreven vanuit de zuidoostelijke provincie Zaporizja.
Moslims maken ongeveer één procent uit van de bevolking van Oekraïne, dat overwegend orthodox-christelijk is. De voorbereidingen voor de ramadan zijn dit jaar moeilijk als emotioneel geweest. Families kunnen zich daardoor niet vrij bewegen bij zonsondergang, als de vastendag voorbij is en zij bij elkaar gaan eten.
‘Ons huis staat altijd open tijdens de ramadan, oorlog of niet’
Als Krim-Tataarse moest Nimatova al eerder haar woonplaats verlaten. Toen Rusland in 2014 de Krim annexeerde, werden zij en haar familie gedwongen te vluchten naar Zaporizja.
Isa Celebi, een Turkse gordijnverkoper die sinds 2010 in Oekraïne woont, zegt dat veel moslims dit jaar tijdens de ramadan niet thuis zullen zijn en dat sommigen ‘zelfs in hun auto zullen wonen’.
‘Ons huis staat altijd open tijdens de ramadan, oorlog of niet. ‘We zullen ons brood delen,’ maar hij voegt eraan toe dat de voorraden van sommige voedingsmiddelen schaars zijn, terwijl de prijzen zijn gestegen.
Geruchten gaan dat soldaten zijn blootgesteld aan straling
De Oekraïense exploitant van de kerncentrale in Tsjernobyl liet donderdag weten dat bijna alle Russische troepen de locatie hebben verlaten. De kerncentrale is weer onder Oekraïense controle.
CNN citeert Energoatom, de exploitant, die bevestigt dat Russen, die de kerncentrale en andere faciliteiten in de uitsluitingszone – het gebied in een straal van 30 kilometer rond de kerncentrale – hadden bezet, in twee colonnes vertrokken in de richting van de grens met Belarus. Als bewijs publiceerde Energoatom een foto van een overdrachtsdocument van 31 maart, ondertekend door een Russische generaal.
‘Vanzelfsprekend hebben de omwonenden ook flinke doses radioactieve straling opgelopen‘
Tsjernobyl, waar in 1986 de ergste kernramp uit de geschiedenis plaatsvond, is sinds het begin van de oorlog in Oekraïne voor beide partijen ‘een strategische en gevoelige plaats’ geweest, aldus El País.
Rusland beweert dat de terugtrekking uit Tsjernobyl ‘bij de toezegging hoorde om zijn militaire aanwezigheid in Oekraïne te verminderen’ maar volgens de Oekraïense media ‘was de eigenlijke reden dat de [Russische] troepen blootgesteld zijn aan bestraling’, meldt The Daily Beast.
Soldaten zouden loopgraven gemaakt hebben in het bos rond de fabriek, dat als het meest besmette deel van het terrein wordt beschouwd. ‘Vanzelfsprekend hebben de omwonenden ook flinke doses radioactieve straling opgelopen‘, aldus Energoatom.
‘Hoewel de centrale niet meer operationeel is, heeft zij elektriciteit nodig om de koelsystemen voor de opslag van verbruikte splijtstof te laten werken’, aldus Radio Free Europe-Radio Liberty.
Verdwenen materiaal
BBCinterviewde onderzoekster Claire Corkhill van de Universiteit van Sheffield, die erg bezorgd is dat ‘er geen regelmatige communicatie is geweest tussen de kerncentrale en het IAEA, het Internationaal Atoomenergieagentschap, dat [een logboek] bijhoudt van de locatie van potentieel gevaarlijk materiaal. We moeten in de fabriek gaan kijken of deze materialen niet verdwenen zijn.’
IAEA-baas Rafael Grossi was de afgelopen dagen in Oekraïne om de veiligheid van de kerncentrales van het land te bespreken. De Russen hebben nog steeds zeggenschap over de centrale van Zaporizja, de grootste van Europa. Donderdagavond reisde hij naar Rusland, waar hij vrijdag verschillende hoge ambtenaren zal ontmoeten.
Het ontbrak Oekraïne aan nationale mythen. Wat in het ene deel van het land als heldendaad geldt, brandmerkt men elders als verraad of onderdrukking. Maar sinds de oorlog wemelt het van de nationale helden, die de bevolking houvast geven, aldus de Oekraïense schrijver Andrej Koerkov.
Vóór de oorlog sms’ten Oekraïense tieners elkaar vaak foto’s van Russische rappers. Nu tonen hun telefoonschermpjes een gezichtsloze man met een helm op: de zogeheten ‘spook van Kyiv’. Deze levende legende zag het licht op de tweede dag van de Russische invasie. Een onbekende piloot zou de lucht boven Kyiv patrouilleren in een oude Sovjet MiG-29. Al snel zou hij ten minste tien Russische straaljagers hebben neergeschoten. Hoewel het ministerie van Defensie volhoudt dat deze schimmige crack geen mooi verzinsel is, ontbreekt overtuigend bewijs voor zijn bestaan – sommige video’s van hem in actie bleken afkomstig te zijn van computergames.
Nog veel meer memes overspoelen de virtuele ruimte: de soldaten op het Slangeneiland in de Zwarte Zee die met een ondubbelzinnig ‘val dood’ reageerden op de oproep van een Russisch oorlogsschip om zich over te geven; Vitaly Skakoen, de (genie)soldaat die zich als vrijwilliger aanmeldde om mijnen te leggen onder de brug naar het stadje Henitsjesk aan de Zee van Azov om een colonne Russische tanks te stuiten en zichzelf daarbij opblies (het Russische leger veroverde de plaats alsnog). Zelfs de president, Volodymyr Zelensky, is met zijn uitdagende video‘s op social media stoerder geworden dan het droes van Sint-Petersburg.
Sinds de onafhankelijkheid in 1991 heeft het Oekraïne ontbroken aan helden waaromheen nationale sprookjes konden worden gesponnen. De historische coryfeeën die de geschiedenis ons heeft geschonken, voldoen om allerlei redenen matig. De afgelopen dagen zijn er echter tientallen helden opgestaan. In zekere zin is het passend als de meest romantische van hen, de geheimzinnige piloot, misschien niet echt is. Als deze helden niet bestonden, zouden we ze moeten uitvinden. Op dit moment voelt het alsof alleen moed ons van de totale vernietiging kan redden.
De geniesoldaat
Ik ben geen soldaat. Gedurende mijn dienstplicht was ik gevangenisbewaker. Ik kan loopgraven aanleggen, maar ik ben een zestigplusser. Ik weet dat mijn frontlinie op het informatieslagveld ligt, toch moet ik in Oekraïne blijven. Mensen zoals Skakoen, de geniesoldaat, overtuigen me ervan dat ik niet hoef te vluchten. Ze geven me een gevoel van veiligheid, ook al vechten ze ver van mij vandaan. Ze geven me het gevoel dat Oekraïne stand zal houden.
Veel sokkels in Kyivv die als bronnen van patriottische inspiratie zouden moeten dienen, worden nu nog bezet door figuren die onbekend of onbemind zijn en het volk verdelen. Oekraïne heeft moeite om nationale helden te vinden vanwege zijn bewogen verleden. We zijn een multi-etnische, veeltalige samenleving waar allerlei grootmachten over hebben gebakkeleid – het Pools-Litouwse gemenebest, het tsaristische rijk, de nazi’s. Wat in het ene deel van het land als moed wordt geprezen, brandmerkt men in een ander deel als verraad of onderdrukking. Oekraïners houden er niet van dat hun iets wordt opgelegd, en al helemaal geen helden. Toegegeven, weinigen hebben iets tegen de nationale dichter Taras Sjevtsjenko. Evenzo lopen weinigen voor hem warm. De tsaristische keizerlijke politie verbande hem ooit vanwege zijn patriottische verzen, en slachtoffers zijn zelden goede helden, vooral voor een volk in oorlog.
Oekraïne heeft moeite om nationale helden te vinden vanwege zijn bewogen verleden
De Sovjets probeerden van de zeventiende-eeuwse Kozakkenleider Bohdan Chmelnytsky een nationaal symbool te maken. Het Kremlin had een voorkeur voor hem omdat hij de tsaar in 1654 formeel vroeg hem te helpen de Polen te bestrijden. Geen slimme zet, want kort daarop verbood de tsaar het Kozakkenleger en verloren de Oekraïense gebieden hun onafhankelijkheid. Nu nog is zijn standbeeld te vinden in het centrum van de oude stad van Kyiv, op het Sofiyskaya-plein, pal naast mijn huis. Het is niet vernield nadat Oekraïne zich in 1991 onafhankelijk verklaarde van de Sovjet-Unie, maar er legt ook nooit iemand bloemen bij hem neer. Misschien komt dat omdat zijn aanhangers duizenden Oekraïense joden, die van collaboratie met Polen werden beticht, hebben vermoord.
De meest omstreden Oekraïense ‘held’ is Stepan Bandera, een ultranationalist die de nazi’s in 1941 in Oekraïne verwelkomde omdat hij het land wilde bevrijden van communisten. Vanwege zijn diepe hang naar Oekraïense onafhankelijkheid voerden de nazi’s hem uiteindelijk af naar een concentratiekamp. Het grootste deel van de oorlog zat hij er gevangen. Daarna vestigde hij zich in München, waar een KGB-agent hem in 1959 liquideerde. Veel Oekraïners waarderen zijn inspanningen voor de onafhankelijkheid van het land (sommige vrijwilligers die nu tegen Poetin vechten noemen hun molotovcocktails Bandera-smoothies). Bij anderen roept hij weerzin op door het geweld waaraan zijn volgelingen zich hebben overgegeven.
Deze levende legende zag het licht op de tweede dag van de Russische invasie. Een ontbrekende piloot zou de lucht boven Kyiv patrouilleren in een oude Sovjet MiG-29. Al snel zou hij ten minste tien Russische straaljagers hebben neergeschoten.
Recentere pogingen tot nationale mythevorming mislukten eveneens. Even leek het erop dat Viktor Joesjtsjenko uit het juiste hout was gesneden. Tijdens de verkiezingen in 2004 was hij de tegenstander van de kandidaat van het Kremlin, Viktor Janoekovitsj, en werd hij vergiftigd, wat zijn gelaat misvormde. De daaropvolgende golf van verontwaardiging mondde uit in de Oranjerevolutie, die leidde tot hernieuwde verkiezingen. Nadat Joesjtsjenko tot president was gekozen, was hij maar al te snel bereid om compromissen te sluiten met de oude garde.
De Maidan-opstand in 2014 had een geschikte held kunnen voortbrengen. Nadija Savstjenko, een gevechtspiloot en officier in het Oekraïense leger, werd gevangengenomen door de Russen, die een proces tegen haar voerden in Moskou, waar ze de rechter uitschold en weigerde diens gezag te erkennen. Na haar vrijlating werd ze parlementslid, maar verbaasde ze vriend en vijand door voor vriendschap met de separatisten van het Donbas-bekken te pleiten. Sommigen vermoedden dat de Russen haar hadden gehersenspoeld. Inmiddels is ze helemaal vergeten.
Helden en antihelden
Zal er voor Zelensky ooit een standbeeld zijn weggelegd? Zo ja, zullen mensen dat bezoeken? Misschien dat we niet langer vast zullen zitten in die eindeloze cyclus van helden die in antihelden veranderen. Voor het eerst sinds de hoogtijdagen van Bohdan Chmelnytsky in de zeventiende eeuw werd Oekraïne in 1991 een onafhankelijk land. De Oekraïners hechten sterker aan die onafhankelijkheid dan aan wat dan ook.
Zelfs degenen die weinig op hebben met de regering van Zelensky of het Oekraïense politieke systeem, zijn bereid ervoor te vechten. Liever dat dan te worden verpletterd door een buitenlandse macht. Ook als de helden van deze oorlog later dingen doen die hun reputatie zullen bezoedelen, zal de pure moed van deze tijd voortleven. Ik denk dat mensen zich de naam van geniesoldaat Vitaly Skakoen zullen herinneren. We zullen een nieuwe nationale identiteit om hem heen bouwen.
Andrej Koerkov is een Oekraïense schrijver. Zijn meest recente roman is Grijze Bijen (Grey Bees, Deep Vellum/MacLehose Press)
Mensen zouden niet hoeven boeten voor de misdaden van hun leiders, schrijft de Mexicaanse econoom en socioloog Jorge Zepeda Patterson. Het Westen overschrijdt een grens door willekeurige maatregelen te treffen jegens mensen die je niet verantwoordelijk kunt houden voor de beslissingen van hun regering.
In een oorlog sneuvelt de waarheid het eerst omdat alles propaganda wordt, het tweede dat sneuvelt is het fatsoen. Wat Poetins leger het volk in Oekraïne aandoet is zonder enige twijfel misdadig, maar hoe de internationale publieke opinie zich jegens veel Russen opstelt is onfatsoenlijk. Uiteraard heb ik het niet over de corrupte oligarchen, pilaren van het regime, van wie geheel terecht jachtschepen en enorme fortuinen in beslag zijn genomen, maar over de inwoners van Rusland die worden benadeeld, ontslagen of tegengewerkt vanwege iets waarvoor ze niet verantwoordelijk zijn.
Het is schandalig dat miljoenen Oekraïense families worden gedwongen om hun huis te ontvluchten of moeten lijden doordat hun geliefden sterven als gevolg van de invasie van Russische soldaten die zij persoonlijk niks hebben aangedaan. Maar het is ook schandalig dat vakmensen, kunstenaars en Russische sporters hun carrière kapot zien gaan alleen omdat ze Russen zijn. Het zijn twee schanddaden die verschillen in schaal, maar in het eerste geval kunnen we niets doen, behalve Poetin onder druk zetten om te stoppen; het tweede geval daarentegen hebben we in eigen hand. Onder het mom van rechtvaardigheid en moraal overschrijdt het Westen een grens door willekeurige en hysterische maatregelen te treffen jegens mensen die je niet verantwoordelijk kunt houden voor de beslissingen van hun regering.
Niemand zal het in zijn hoofd halen om Serena Williams te weren van Roland Garros of Madonna’s wereldtournee af te gelasten alleen maar omdat Bush een aantal decennia geleden Irak binnenviel om even absurde redenen (massavernietigingswapens) als die waarmee Poetin nu schermt, en met net zulke tragische gevolgen voor miljoenen onschuldige burgers. Uitgejouwde tennissers en voetballers, kunstenaars wie het werken onmogelijk wordt gemaakt, vakmensen en deskundigen wier leven plotseling te gronde wordt gericht. Velen van hen hebben geleden onder Poetin en worden nu tot zondebokken uitgeroepen opdat het Westen zijn woede kwijt kan en de regeringsleiders hun zogenaamde plichtsgevoel kunnen sussen.
Oekraïne vanuit Syrisch perspectief
Syriërs die zich verzetten tegen Assad zijn solidair met Oekraïne en de Oekraïners, schrijft Yassin Swehat in al Al-Jumhuriya.
Syriërs kunnen zich makkelijk identi-ficeren met Oekraïne. Desondanks voelen ze ook bitterheid, omdat experts en journalisten kennelijk nu pas het imperialisme, de gewelddadigheid en de valse propaganda van het Kremlin zien, aldus Swehat. En er is bezorgdheid om sommige politieke krachten en militaire onderdelen die zich tegen de Russische invasie verzetten. Vanuit Syrisch oogpunt is alleen hun verzet reden om hen te bewonderen, ‘want ze hebben de afgelopen zeven jaar niets voor ons gedaan’. Van bepaalde neonazigroepen in Oekraïne hebben Arabieren en moslims niet meer te verwachten dan van extreemrechtse krachten in Europa. Hoe dan ook, schrijft Swehat, Syriërs kunnen zich identificeren met de slachtoffers van deze nieuwe Poetin-oorlog, omdat ze de tanks en vliegtuigen kennen, en de beelden van konvooien met bussen en van vrouwen die met zware koffers de grens oversteken.
‘We identificeren ons daarom met de burgerslachtoffers in Oekraïne, en betuigen respect voor de heldenmoed van hen die hun land verdedigen, ook al zijn we het niet eens met grote delen van hun politieke spectrum. Syrië is een van de essentiële strijd-tonelen als we ons willen ontdoen van het poetinisme en despoten als Assad.’
Heksenjacht
Wat maakt deze heksenjacht van ons? Hoe verschilt deze van de ranchero’s die een klopjacht openden op Comanche-indianen omdat Navajo-indianen een karavaan hadden aangevallen? Van het lynchen van de ene Afro-Amerikaan (zoals zwarte Amerikanen nu worden genoemd) omdat de andere een winkel had overvallen, van het niet in dienst nemen van latino’s uit angst voor de misdaden van de Mara Salvatrucha-bendes?
Het Internationaal Olympisch Comité (IOC) adviseerde om Russen en Belarussen voortaan uit te sluiten van sportwedstrijden, wat een breuk betekent met een lange traditie van neutraliteit met betrekking tot het politieke en geopolitieke debat. Wat ik kan begrijpen, is dat Russische teams die nu uitkomen voor hun land worden uitgesloten van deelname. Op een bepaalde manier vertegenwoordigen ze niet alleen hun land, maar eveneens de regering die hun deelname financiert. Maar een operazanger niet langer laten optreden alleen omdat hij in dat land geboren is, of het werk van een componist die al vijftig jaar dood is niet langer uitvoeren, dat gaat veel te ver.
Ana Netrebko, die voor de opera is wat Messi is voor het voetbal en die vanwege haar buitengewone stem en talent heel dicht in de buurt komt van de mythische Maria Callas, is een in ongenade gevallen koningin omdat ze Russisch is, ook al woont ze al jaren in Wenen. Twee dagen na de invasie liet ze via haar sociale media weten: ‘Ik neem de tijd om na te denken, want de situatie is te ernstig om mijn mening te geven zonder er goed over na te hebben gedacht. Maar vóór alles wil ik zeggen dat ik tegen deze oorlog ben. Ik ben Russisch en ik hou van mijn land, maar ik heb veel vrienden in Oekraïne en mijn hart breekt bij het zien van het leed en de pijn. En ik wil zeggen dat het niet juist is om een kunstenaar of een publieke figuur te dwingen zijn politieke standpunten uit te dragen en zijn land te veroordelen. Zoals veel van mijn collega’s houd ik me niet bezig met politiek. Ik ben evenmin een politiek expert. Ik ben kunstenaar en mijn doel is om mensen te verbinden, ongeacht hun uiteenlopende politieke standpunten.’
Irrationele hypocrisie
Aangezien ik deze talentvolle zangeres volg, nam ik aan dat ze met haar statement de brandstapel zou ontlopen. Het leek me een oprechte, gevoelige reactie, die zelfs getuigt van politiek verantwoordelijkheidsgevoel. Het bleek een illusie; ik had de macht van de irrationele hypocrisie onderschat. Luttele uren later werd naar buiten gebracht dat ze de rest van dit jaar geen concerten zou doen. Als ze haar houding niet veranderde uit praktische overwegingen, zou haar carrière voorbij zijn. Netrebko reageerde op dit affront met slechts enkele woorden: ‘Niemand moet vergeten wie hij is en waar hij vandaan komt.’ Een waardige reactie van iemand die vindt dat je je afkomst nooit moet verloochenen, ook al ben je het niet eens met je regering.
Het is een barbaarsheid die alle begrip te boven gaat
Het lijkt me dat de sancties tegen de Russische regering en de groep die haar politiek en economisch steunt noodzakelijk zijn, maar om blindelings alles wat Russisch is te straffen, is barbaars en toont enkel het onvermogen om verder te kijken dan een karikaturale wereld van goeden en slechteriken, die onze eigen geschiedenis niet rechtvaardigt. Eén voorbeeld volstaat: stelt u zich een middeleeuwse scène voor met op het slagveld een invasieleger en een verdedigingsleger. Het invasieleger gaat niet de strijd aan met zijn tegenstanders maar verschanst zich in een vallei, valt de eerste de beste stad binnen en rijgt de vrouwen en kinderen van zijn vijand aan het mes. Omdat het invasieleger er niet in slaagt de vijand op de knieën te krijgen, valt het een tweede stad binnen, richt een slachtveld aan onder de inwoners en dreigt hiermee door te zullen gaan. Het verdedigingsleger geeft zich over omdat de prijs die hun families moeten betalen onaanvaardbaar is. Het is een barbaarsheid die alle begrip te boven gaat. Toch? Nou, dit is wat de Verenigde Staten deden toen ze hun kernbommen dropten op Nagasaki en Hiroshima in naam van de democratie, de rechtvaardigheid en de vrijheid. Het ging hier niet om militaire doelen, er werd simpelweg besloten honderdduizenden burgers te doden om zo de militairen te dwingen hun wapens neer te leggen.
We zijn zo gewend te denken dat het Westen symbool staat voor ‘het goede’ dat we onze immorele daden niet eens meer opmerken. Op Twitter en Facebook kunnen pro-Russische standpunten worden geblokkeerd omdat ze de waarheid zouden vervormen, terwijl we tegenovergestelde berichten zonder blikken of blozen laten circuleren, of ze onwaarheden bevatten of niet. Het zou netter zijn om met de echte reden naar buiten te komen (wij liegen ook, maar het zijn wel ónze leugens) dan onszelf op de borst te kloppen vanwege onze ‘waarheid’ of ‘objectiviteit’.
Kortom, wat Poetin doet is onaanvaardbaar. Maar dat rechtvaardigt niet zijn antwoord: de terugkeer naar de tijd van McCarthy, een inquisitie of een heksenjacht die maakt dat we de beulen worden van mensen die niet zouden moeten boeten voor de misdaden van hun leiders.
Het onafhankelijke Russische nieuwsplatform Meduza vertelt het verhaal van een naar de Oekraïense grens gezonden soldaat uit Basjkirostan die besloot te deserteren. ‘We waren allemaal in shock. We dachten dat we op een trainingsmissie waren.’
Albert Sachibgarejev is een vijfentwintigjarige soldaat uit Basjkirostan, Rusland. Toen hij klein was, droomde hij ervan om in het leger te dienen. Nadat hij in 2021 zijn dienstplicht had vervuld (Meduza heeft zijn militaire ID-kaart), tekende hij een contract voor nog eens drie jaar. In het begin diende hij in zijn eigen republiek [Basjkirostan, ook wel Basjkirië of Basjkortostan genoemd, is een autonome republiek in de Russische Federatie aan de westzijde van de zuidelijke Oeral], daarna werd hij overgeplaatst naar Nizjni Novgorod om te dienen in de 288e artilleriebrigade op militaire basis nr. 30683.
Begin februari 2022 werd zijn brigade naar de regio Belgorod nabij de Oekraïense grens gestuurd voor enkele oefeningen. ‘Ze waarschuwden ons niet voor een “speciale militaire operatie”; het zou gewoon om een trainingsmissie gaan. Na aankomst zaten we daar maar te wachten,’ vertelt Sachibgarejev aan Meduza.
Op 23 februari kregen de militairen het bevel kogelvrije vesten aan te trekken en deze niet meer uit te doen; vervolgens kregen ze automatische wapens. Niet lang daarvoor was een aanzienlijke hoeveelheid artilleriemunitie naar de basis gebracht – veel meer dan gewoonlijk nodig was voor een training, volgens Sachibgarejev. ‘Niemand legde ons ook maar iets uit,’ vertelt hij. ‘Ze zeiden alleen dat we de munitie in de voertuigen moesten laden, dat was alles. We zouden locatie veranderen. Elke dag brachten we munitie van de ene plaats naar de andere. Niemand begreep wat er aan de hand was. We dachten dat het bij de training hoorde.‘
‘Speciale militaire operatie’
Sachibgarejev is ervan overtuigd dat zijn commandanten van tevoren op de hoogte waren van de ‘speciale militaire operatie’ en zich erop voorbereidden, zonder de soldaten de hoogte te stellen. ‘Ze vertelden ons gewoon dat we een mars naar de andere [Oekraïense] kant zouden houden. Niemand vertelde ons waarom. En als je een bevel krijgt, heb je geen andere keuze dan het op te volgen.’
Op 24 februari begon de brigade vanuit artillerievoertuigen te vuren ‘in iedere richting die ons werd opgedragen’. Sachibgarejev beweert dat geen van de soldaten wist op welke doelen ze schoten.
De militairen kregen door dat dit meer was dan een oefening toen de tegenpartij begon terug te schieten. In een wijk ongeveer twee kilometer van de brigade van Sachibgarejev landden granaten. ‘We beseften dat er iets niet klopte. Er wordt nooit geoefend in de buurt van dorpen waar mensen wonen, en toch kwamen [de granaten] daar nu terecht. Het moest wel betekenen dat Oekraïne in tegenovergestelde richting schoot om zichzelf te verdedigen.’
‘Wat er nu gebeurt is verkeerd. Ik steun [de oorlog in Oekraïne] helemaal niet’
Sachibgarejev had zijn telefoon bij zich, en hij las al snel online dat Rusland was begonnen met een invasie van Oekraïne. ‘We realiseerden ons dat onze strijdkrachten hadden aangevallen. We realiseerden ons dat dit een echte oorlog was. We waren allemaal in shock. We waren hier niet echt op voorbereid.’
‘Wat er nu gebeurt is verkeerd. Ik steun [de oorlog in Oekraïne] helemaal niet‘, zegt Sachibgarejev. Hij benadrukt dat hij ‘niet ongehoorzaam kon zijn aan orders‘.
De brigade van Sachibgarejev is nooit de Oekraïense grens overgestoken: ze vuurden al hun granaten af vanuit de regio Belgorod in Rusland. Sachgarejev beweert dat de taak die hem was toegewezen bestond uit het bewaken van het artilleriedepot en dat hij niet direct heeft deelgenomen aan de gevechten.
Conflict
Volgens Sachibgarejev werd hij op 2 maart, toen de oorlog al meer dan een week aan de gang was, aangevlogen door hoofdluitenant Vladislav Tichonov. Volgens Sachibgarejev had hij eerder die dag aan een van zijn commandanten toestemming gevraagd om naar een winkel te gaan, en de commandant had ja gezegd. Toen Sachibgarejev terugkwam, viel Tichonov, een andere commandant, hem aan. Hij sloeg hem in elkaar en brak zijn arm.
‘Misschien was hij beledigd dat ik het hem niet gevraagd had. Andere mensen zagen het gebeuren. Ze sleepten hem weg, en ik stond op en vertrok,’ zegt Sachibgarejev. Daarvoor, vertelt hij Meduza, hadden hij en Tichonov nooit een conflict met elkaar gehad.
Na het incident met Tichonov besloot Sachibgarejev zijn basis te verlaten en hij liet zich niet tegenhouden. Daarna reisde hij liftend van Belgorod naar Moskou. ‘Waarom zou ik dienen samen met iemand die zijn eigen mensen aanvalt?’ vraagt hij. ‘Hoe zou ik met hem de strijd in kunnen gaan? Als hij een automatisch wapen had, zou hij zijn eigen soldaten nog in de rug schieten.’
Er ging een dag voorbij voordat ze naar hem begonnen te zoeken. Sachibgarejevs moeder, Galina, vertelt Meduza dat de basis haar belde om te vertellen dat haar zoon sigaretten was gaan kopen en nooit meer was teruggekeerd. Ze vroegen haar haar zoon te bellen en hem te vragen zich op de basis te melden.
Ze belde hem onmiddellijk. ‘Hij zei me dat alles in orde was. Ik zei hem dat ik hem terug zou bellen als ik klaar was met werken. Die avond, toen ik wegging van mijn werk, was zijn telefoonnummer niet meer bereikbaar,’ zegt ze.
‘Hij zal hoogstwaarschijnlijk worden gearresteerd en naar een detentiecentrum worden gestuurd’
De volgende ochtend belde Galina naar de basis. Ze herinnert zich dat het gesprek als volgt verliep:
‘En, heeft hij zich gemeld op de basis?’ vroeg ze.
‘Nee, hij is nooit gekomen.’
‘Hoezo is hij vertrokken, wat was de reden? Had hij zijn spullen bij zich? Nee?’
Ze hadden geen antwoorden.
‘Bent u op zoek naar hem? Waarom hebt u hem niet gezocht?’
‘Hij hangt waarschijnlijk gewoon wat rond met een stel lokale alcoholisten. Hij komt wel terug – we mogen ons vrij bewegen!’
‘Ik heb geen alcoholist opgevoed!’
Na het telefoontje kwam Galina in contact met het Unie van comités van Soldatenmoeders van Rusland, dat haar hielp contact te krijgen met de militaire basis in Nizjni Novgorod. ‘Ze zeiden: “Wat, is hij echt vermist? Dat wisten we niet eens!”,’ aldus Galina.
Op 8 maart bereikte Sachibgarejev eindelijk Oefa, de hoofdstad van Basjkirostan. Sindsdien verschuilt hij zich in een huurappartement. Pas op 20 maart besloot hij uiteindelijk naar het ziekenhuis te gaan om de verwondingen die Tichonov hem had toegebracht te laten behandelen. Er werd een breuk in zijn hand vastgesteld, die in het gips werd gezet (Meduza heeft zijn medisch dossier in bezit gekregen).
Meduza & 360
360 gaat samenwerken met de onafhankelijke Russischtalige nieuwssite Meduza.
Sinds de Russische inval in Oekraïne hebben de autoriteiten Meduza afgesloten voor Russische internetgebruikers. Ook hebben veel buitenlandse correspondenten en media het land verlaten na een controversiële mediawet die het verspreiden van ‘nepnieuws’ sanctioneert met een gevangenisstraf die kan oplopen tot vijftien jaar. 360 breekt al jaren een lans voor onafhankelijke en vrije journalistiek. Met deze samenwerking wil 360 een platform bieden aan onafhankelijke en kritische geluiden uit Rusland, zodat ook de Nederlandse nieuwsvolger op de hoogte kan blijven van wat er speelt aan de Russische kant van het front.
Meduza heeft ook het rapport over zijn ontslagneming onderzocht. Daarin legt hij uit dat hij ‘gedwongen was de militaire eenheid te verlaten omdat hij vreesde voor zijn leven en gezondheid en niet wilde blijven deelnemen aan gevechten op Oekraïens grondgebied omdat dit tegen zijn overtuigingen ingaan’:
‘Op 24 februari 2022 hebben militairen van de militaire basis nr. 30683, waaronder ikzelf, rechtstreeks deelgenomen aan de speciale militaire operatie op Oekraïens grondgebied. Voor die tijd waren we op geen enkele manier op de hoogte gebracht van een speciale operatie of de doelen ervan… Ik ben van mening dat verdere dienst onder de gegeven omstandigheden, waarin ik werd vernederd, fysiek mishandeld en ik verplicht werd deel te nemen aan speciale militaire operaties die in strijd waren met mijn overtuigingen, onmogelijk is.’
Sachibgarejev en zijn advocaat, Almaz Nabijev, zijn ook van plan om aangifte te doen tegen hoofdluitenant Vladislav Tichonov, die Sachibgarejevs arm brak.
Nabikev is van mening dat arrestatie van Sachibgarejev onvermijdelijk is, zelfs als hij erin slaagt te bewijzen dat binnen de brigade sprake was van de genoemde praktijken. ‘Op basis van mijn ervaring denk ik dat als we een verzoek indienen bij het militaire openbaar ministerie, zij een strafzaak zullen beginnen. Hij zal hoogstwaarschijnlijk worden gearresteerd en naar een detentiecentrum worden gestuurd.’
Gevangenisstraf
Volgens artikel 337 van het Russische wetboek van strafrecht staat op ‘het onbevoegd verlaten van een militaire eenheid voor een korte periode’ een gevangenisstraf van maximaal zes maanden; als een soldaat binnen een maand terugkeert, staat daar een gevangenisstraf op van maximaal drie jaar. Blijft een soldaat langer dan een maand weg, dan kan hij tot vijf jaar gevangenisstraf krijgen. En voor desertie (artikel 338 van het wetboek van strafrecht), dat wordt gedefinieerd als ‘het zonder toestemming verlaten van een eenheid of plaats van dienst met de bedoeling zich aan de militaire dienst te onttrekken’, staat tot zeven jaar gevangenisstraf.
De militaire eenheid waar Sachibgarejev diende, heeft zijn moeder reeds gebeld en haar meegedeeld dat Sachibgarejev zich moet melden in Nizjni Novgorod, waar hij officieel zal worden ontslagen. Sachibgarejev is zelf niet van plan naar zijn eenheid terug te keren; hij wil niet langer in het Russische leger dienen en is voornemens zijn contract op te zeggen.
‘Als hij zijn contract niet verbreekt, dan doe ik het voor hem! Ik wil niet dat hij in een kist thuiskomt’
‘Mijn zoon vertelt me waar hij en de andere soldaten het daar over hadden: “Wie weet wie mijn kogel zal raken als we gaan vechten! Het is niet alleen een oorlog met Oekraïne, mam, het is ook een oorlog tussen henzelf, mam, ze vechten”,’ zei Galina. ‘Als hij zijn contract niet verbreekt, dan doe ik het voor hem! Ik wil niet dat hij in een kist thuiskomt.’
Meduza heeft telefonisch contact opgenomen met luitenant Dmitri Gluchov, de directe chef van Sachibgarejev, maar na onze vraag hing Gluchov op. Meduza heeft ook een officieel verzoek naar het Russische ministerie van Defensie gestuurd, maar op het moment van publicatie had nog niemand van het ministerie gereageerd.
Ook de militaire eenheid waar Sachibgarejev diende heeft geen van Meduza’s vragen beantwoord. Meduza belde ook het contactnummer dat eerder in wervingsadvertenties voor de eenheid was genoemd. De persoon die opnam zei: ‘Een verslaggever voor Meduza? Schaamt u zich niet om te bellen? Goedendag,’ en hing op.
‘Als Marioepol valt, komt de tirannie heel Europa binnen’
‘België was een van de eerste landen die Oekraïne steunden,’ zei de Oekraïense president Volodymyr Zelensky in zijn toespraak tot het Belgische Parlement donderdagmiddag. Hij noemt België daarmee een voorbeeld voor andere Europese landen, bericht de Franstalige krant La Libre Belgique. Net als tijdens zijn toespraak voor de Nederlandse Tweede Kamer donderdagochtend, verzocht Zelensky om meer wapens en meer economische sancties.
Zelensky had ook enkele strenge woorden voor het Belgische Parlement. ’Wij strijden tegen de tirannie die Europa wil verdelen. (…) Maar voor sommigen zijn de Russische diamanten die in Antwerpen worden verkocht, of de inkomsten van Russische schepen in hun haven belangrijker.’
‘Wij zullen Oekraïne blijven steunen door Rusland economisch te treffen’
Een ander belangrijk punt dat Zelensky aanhaalde, schrijft La Libre Belgique, is de garantie voor toetreding tot de Europese Unie: ‘Als Marioepol valt, komt de tirannie heel Europa binnen, en dat wensen we u niet toe.’
De Belgische, liberale premier Alexander de Croo reageerde meteen op de speech van het Oekraïense staatshoofd, aldus de krant uit Brussel. ‘We hebben uw oproep gehoord en ik begrijp uw frustratie,’ zei hij. Maar van een no-flyzone kan geen sprake zijn. Ook zou volgens De Croo Europa ‘een verschrikkelijke fout’ begaan als het Oekraïne zou laten wachten tot het formele EU-toetredingsproces. ‘We hebben dus een snellere en directere oplossing nodig, namelijk versnelde economische integratie van Oekraïne in Europa,’ pleitte hij, waarbij hij ook het Erasmus-programma, een Europees educatief subsidieprogramma, aanhaalde.
‘Wij zullen Oekraïne blijven steunen door Rusland economisch te treffen,’ aldus De Croo. ‘Weet dat de Belgen uw moed en uw koelbloedigheid bewonderen.’
‘Biden bekritiseerde de ambities van Poetin en verklaarde dat “een dictator die vastbesloten is zijn rijk weer op te bouwen, nooit de liefde van een volk voor vrijheid zal uitwissen”. In plaats daarvan beloofde hij “een betere toekomst, geworteld in democratie en principes, hoop en licht, fatsoen en waardigheid, vrijheid en mogelijkheden”. Over Poetin zei Biden: “In godsnaam, deze man kan niet aan de macht blijven.” Het enige wat ik kan zeggen is: Amen.’
‘Joe Biden heeft hardop gezegd wat elke westerse leider heimelijk wenst: het einde van het bewind van Vladimir Poetin. Het lastige is dat verandering van het Russische regime nu kan worden gezien als het expliciete doel van de NAVO. Dat zou er natuurlijk voor kunnen zorgen dat Poetin nog minder geneigd is om voorwaarden te accepteren die een einde kunnen maken aan de Russische invasie van Oekraïne. Maar zal dit de overwegingen van Poetin in de praktijk veranderen? Waarschijnlijk niet.’
‘Dit is een alarmerende uitspraak. We zullen de Amerikaanse president nauwlettend blijven volgen. Een staatsman moet zijn temperament in bedwang kunnen houden. Elke keer dat zulke persoonlijke beledigingen worden geuit, verkleinen ze de kans op verbetering van de bilaterale betrekkingen. Het is noodzakelijk om hierbij stil te staan. En vergeet niet dat dit de man is die ooit eiste dat Joegoslavië zou worden gebombardeerd. Hij eiste dat mensen werden gedood. Daarom is het ongepast om zoiets van hem te horen.”
‘Laten we ons aan de feiten houden. Ik zou dit soort bewoordingen niet gebruiken omdat ik nog steeds in gesprek ben met president Poetin. Wat willen we collectief bereiken? We willen een einde maken aan de oorlog die Rusland in Oekraïne is begonnen, zonder gevechten te beginnen en zonder escalatie. Langs diplomatieke weg moet worden gestreefd naar een staakt-het-vuren en volledige terugtrekking van de troepen. Als we dat willen bereiken, moet er geen escalatie zijn, noch in woorden, noch in daden.’
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
