‘Het proces is nog maar net begonnen [26 april], maar het team van Aleksej Navalny heeft besloten de rechter voor te zijn.’ Zoals het dagblad Nezavissimaja Gazeta meldt, hebben de 37 hoofdkwartieren van Navalny’s oppositiepartij, die beschuldigd worden van ‘extremistische activiteiten’, besloten hun activiteiten op te schorten, zonder het verbod af te wachten dat hen waarschijnlijk te wachten staat aan het eind van het proces.
Navalny’s team weerlegt de beschuldigingen, maar zegt dat het zijn activisten en aanhangers niet in gevaar wil brengen. ‘Op verzoek van het Openbaar Ministerie zijn wij gedwongen de activiteiten van onze regionale kantoren op te schorten. Regionale sociale netwerken zullen worden bevroren en maximaal worden geanonimiseerd’, kondigden de campagneleiders van Navalny aan op de platforms Telegram en Vkontakte [het Russische Facebook].
Naast de sluiting van de regionale kantoren eist het Openbaar Ministerie de stopzetting van de activiteiten van het Anti-Corruptie Fonds (FBK) en het Fonds voor de Verdediging van de Rechten van de Burgers, twee belangrijke organisaties die eveneens door Navalny in het leven zijn geroepen en die reeds als ‘buitenlandse agenten’ zijn opgenomen in het register van verenigingen die in Rusland actief zijn.
‘Als je een onderzoek van Navalny opnieuw post op sociale media, ga je naar de gevangenis’
Het dagblad Vedomostimeldt echter dat de anticorruptieorganisatie die Navalny tien jaar geleden aan het begin van zijn politieke carrière oprichtte, heeft aangekondigd dat haar leden zullen doorgaan met hun ‘strijd tegen corruptie, tegen de regerende partij Verenigd Rusland, die van het land steelt, en tegen Vladimir Poetin, die paleizen bouwt met staatsgeld en zijn politieke tegenstanders vermoordt’.
Volgens de Moskouse openbaar aanklager Denis Popov werken deze organisaties ‘aan het scheppen van voorwaarden die kunnen leiden tot destabilisatie van de sociale en politieke situatie, en om die reden kunnen zij als extremistisch worden bestempeld’.
Bulldozer
‘De bulldozer van Justitie is nog maar net begonnen’, schrijft Vedomosti. Navalny’s netwerk zal waarschijnlijk ‘zo niet volledig worden vernietigd, dan toch ten minste ondergronds worden gedreven vóór het eindvonnis van het proces’. Zeer binnenkort zal iedereen die ook maar in de verste verte iets met Navalny’s activiteiten te maken heeft, van extremisme worden beschuldigd.
Kommersant-commentator Dmitri Drize vermoedt dat, indien het vonnis de extremistische aard van de aan Navalny gelieerde structuren erkent, hun aanhangers en donateurs gevangenisstraffen van zes tot acht jaar kunnen krijgen. ‘Dit betekent dat het doen van giften [aan deze organisaties], het openlijk campagne voeren en het steunen van acties strafbaar worden. Als je een onderzoek van Navalny opnieuw post op sociale media, ga je naar de gevangenis.’
Met de parlementsverkiezingen in september in het verschiet, zal ook de verkiezingsstrategie van Navalny’s organisatie, ‘slim stemmen’ genaamd, oftewel stemmen op elke kandidaat die geen lid is van Verenigd Rusland, in het vizier van Justitie komen. Alleen al het feit dat deze strategie wordt bepleit, zal als een uiting van extremisme worden beschouwd.
Volgens Kommersant zou het slecht kunnen uitpakken voor de zittende macht als Navanly’s netwerk gedwongen wordt ondergronds te gaan: ‘Als de onvrede onder de bevolking zich opstapelt en geen uitweg vindt, kan dat [voor de regering] ernstiger gevolgen hebben dan de demonstraties en onderzoeken van Navalny’.
Chamber of Progress, een progressieve denktank in dienst van big tech
‘Chamber of Progress is een nieuwe coalitie binnen de techindustrie die zich inzet voor een progressieve samenleving en economie alsmede progressieve arbeids- en consumentenrechten’, aldus de website van deze Amerikaanse organisatie, die op 29 maart werd gelanceerd.
Een blurb verzekert: ‘Wij zijn niet zomaar een belangengroep. (…) Wij steunen overheidsbeleid dat zal leiden tot een rechtvaardiger en toleranter land, waar alle burgers profiteren van technologische vooruitgang.’
Een lobbygroep? Een denktank? Chamber of Progress lijkt zich op het kruispunt van beide te bevinden. De organisatie wordt gefinancierd door dertien grote techbedrijven, waaronder Amazon, Facebook, Google, Twitter en Uber. ‘De groep voegt zich bij een reeds lange lijst van brancheverenigingen en lobbygroepen in deze sector’, merkt Bloomberg op, ‘nu de praktijken van deze bedrijven onder de loep worden genomen op het gebied van privacy, monopolieposities, arbeidsomstandigheden en in verband met hun rol in desinformatie’.
Het linkse tijdschrift Mother Jones beschrijft de oprichter van de organisatie, Adam Kovacevich, als ‘een voormalige pr-bons bij Google en Lime’ [de marktleider in elektrische scooters]. Kovacevich ‘stond voorheen aan het hoofd van Google’s afdeling externe zaken en managede de regeringsrelaties voor Lime. Vervolgens werkte hij voor de Democraten in Washington’, aldus website Axios.
‘Deze lofzang op linkse waarden verhult een regelrechte verdediging van de voornaamste belangen van de industrie’
Zoals Bloomberg het samenvat, is zijn doel om ‘de Democraten eraan te herinneren dat digitale bedrijven hen steunen bij het verdedigen van progressieve doelen, waaronder stemrecht, het bestrijden van klimaatverandering en het verminderen van ongelijkheid. Dit is wat de Chamber of Progress van plan is te doen, mede door het organiseren van evenementen en het publiceren van opiniestukken in de Amerikaanse pers’.
Mother Jones waarschuwt echter: ‘Deze lofzang op linkse waarden verhult een regelrechte verdediging van de voornaamste belangen van de industrie’.
Volgens de oprichter zal Chamber of Progress ‘zich concentreren op het reageren op voorgestelde regelgeving’, in een context waarin de Democraten (de meerderheid in het Congres) duidelijk kritischer staan tegenover Gafam (Google, Apple, Facebook, Amazon en Microsoft) dan de Republikeinen.
Kovacevich ‘wil voorkomen wat hij “extreme maatregelen” noemt, zoals het opsplitsen van techbedrijven’, vervolgt Mother Jones. ‘Hij haalt ook de steun van de Democraten voor vakbondsorganisatoren bij Amazon aan als een punt van zorg.’
Axios merkt op: ‘Lobby’s volgen de macht, dus de opkomst van een centrumlinkse groepering op een moment dat die ideologie domineert in Washington viel te verwachten’.
De beste whisky komt uit Japan
Voor het vijfde jaar op rij zijn de World Whiskies Awards in Engeland gegaan naar een whisky van een Japans merk, Ichiro, dat wordt gemaakt in een kleine distilleerderij in Chichibu, in de buitenwijken van Tokio, bericht de Japanse krant Asahi Shimbun. Elk jaar worden er maar vijfhonderd flessen van deze speciale whisky geproduceerd en verkocht voor een prijs van 198.000 yen – 1504 euro – per stuk.
Draghi’s coronaherstelplan krijgt groen licht
‘Alles liep op rolletjes’, vat Corriere della Sera samen. De twee kamers van het Italiaanse parlement hebben op dinsdag 27 april ‘groen licht’ gegeven voor het coronaherstelplan van de onlangs aangetreden premier Mario Draghi, aldus La Repubblica.
Een ‘zeer grote meerderheid’ stemde voor het plan van 222 miljard euro, dat door de Europese Unie wordt gefinancierd en een dag eerder door de premier werd gepresenteerd. 224 stemmen voor, 16 tegen en 21 onthoudingen in de Senaat; 442 stemmen voor, 19 tegen en 51 onthoudingen in het Huis van Afgevaardigden. Voormalig ECB-voorzitter Draghi sprak van een ‘uitdaging’ die ‘we niet mogen verliezen’ omdat ‘een mislukking ernstig zou zijn voor ons en de toekomst van Europa’. Hij noemde Italië momenteel ‘een van de meest kwetsbare landen in de EU’.
Journalist Maria Ressa wint UNESCO-prijs voor persvrijheid
Het cultuuragentschap van de VN heeft de jaarlijkse prijs voor persvrijheid toegekend aan de Filipijnse journalist Maria Ressa, bericht The Guardian. Door haar journalistieke werk is zij het doelwit geworden van de rechterlijke macht in haar land en van haatcampagnes op internet.
🔴 BREAKING!
Investigative journalist & media executive @mariaressa of the Philippines to receive the 2021 @UNESCO/ Guillermo Cano World #PressFreedom Prize.
— UNESCO 🏛️ #Education #Sciences #Culture 🇺🇳 (@UNESCO) April 27, 2021
Ressa, een voormalig onderzoeksjournalist voor de Amerikaanse zender CNN en hoofd van de binnenlandse zender ABS-CBN News, beheert nu de nieuwswebsite Rappler, waarvan menig bericht de woede van de Filipijnse leider, Rodrigo Duterte, heeft gewekt.
Ze is betrokken geweest bij vele internationale initiatieven ter bevordering van de persvrijheid, en is meerdere malen gearresteerd ‘wegens vermeende misdrijven in verband met de uitoefening van haar beroep’, aldus UNESCO.
‘Maria Ressa’s niet-aflatende strijd voor de vrijheid van meningsuiting is een voorbeeld voor vele journalisten over de hele wereld’, aldus de voorzitter van de internationale jury van de prijs, Marilu Mastrogiovanni. ‘Haar geval is emblematisch voor wereldwijde trends die een reële bedreiging vormen voor de persvrijheid en dus voor de democratie’, voegt de Italiaanse onderzoeksjournalist eraan toe.
Rusland trekt troepen aan de Oekraïense grens gedeeltelijk terug
Vanuit de Krim, de Oekraïense regio die in 2014 door Rusland werd geannexeerd, kondigde de Russische minister van Defensie, Sergej Sjojgoe, donderdag aan dat ‘strijdkrachten, militaire commandanten en luchtlandingstroepen vanaf vrijdag 23 april de Russisch-Oekraïense grens en de Krim zullen beginnen te verlaten’, meldt The Moscow Times.
‘De troepen hebben aangetoond dat zij in staat zijn het land op betrouwbare wijze te verdedigen’, aldus de Russische minister. ‘Ik heb daarom besloten de inspecties in de zuidelijke en westelijke militaire districten te beëindigen.’
De aankondiging van donderdag komt te midden van ‘verhoogde spanning met het Westen’ nadat Rusland zijn militaire aanwezigheid heeft vergroot ‘aan de grens met Oost-Oekraïne, waar gevechten tussen Oekraïense regeringstroepen en door Rusland gesteunde separatisten sinds april 2014 meer dan dertienduizend mensen het leven hebben gekost’, aldus Radio Free Europe-Radio Liberty.
Volgens de Europese Unie hadden zich de afgelopen weken zo’n honderdduizend troepen langs de grens verzameld. De terugkeer van de troepen naar hun thuisbases zal naar verwachting op 1 mei voltooid zijn, aldus Moskou.
Tijdelijk
‘Het is echter onduidelijk of de aankondiging van Sjojgoe de situatie langs de grens zal verlichten, aangezien deze alleen betrekking heeft op troepen die tijdelijk waren ingezet’, aldus US News & World Report. Volgens de Oekraïense autoriteiten zijn echter verschillende regimenten – met name parachutisten – permanent op de Krim geïnstalleerd.
De Russische minister zei ook dat ‘militair materieel en wapens op de oefenterreinen bij de grens met Oost-Oekraïne zouden achterblijven, ter voorbereiding van andere militaire oefeningen die voor later in het jaar zijn gepland’, aldus het Amerikaanse tijdschrift.
Volgens nieuwsblog Axios ‘mag de onmiddellijke dreiging van een Russische invasie dan wel zijn geweken, maar tienduizenden troepen blijven niet ver van Oekraïne opgesteld en een einde aan het conflict [in de Oekraïense regio Donbass] is nog steeds niet in zicht’.
Ook de Kyiv Post meent dat ‘de oorlogsdreiging op 22 april lijkt te zijn geweken’, maar vraagt zich af ‘voor hoe lang’.
De Oekraïense president Volodymyr Zelensky is blij met het Russische besluit: ‘Oekraïne is altijd waakzaam, maar verwelkomt elke stap om de militaire aanwezigheid te verminderen en de situatie in de Donbass te de-escaleren’, schreef hij op Twitter.
The reduction of troops on our border proportionally reduces tension. 🇺🇦 is always vigilant, yet welcomes any steps to decrease the military presence & deescalate the situation in Donbas. Ukraine seeks peace. Grateful to international partners for their support #StrongerTogether
— Volodymyr Zelenskyy / Володимир Зеленський (@ZelenskyyUa) April 22, 2021
Het Westen was voorzichtiger. ‘We hebben de woorden gehoord, nu verwachten we daden’, aldus Ned Price, de woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken, op de politieke nieuwssite The Hill. De NAVO verklaarde dat elke stap in de richting van de-escalatie ‘belangrijk is en al veel eerder had moeten worden gezet’. De NAVO voegde eraan toe dat de westerse militaire alliantie waakzaam blijft, bericht BBC.
Poster extreemrechtse partij wekt verontwaardiging in Madrid
‘Een mena [niet-begeleide minderjarige asielzoeker]: 4700 euro per maand. Uw grootmoeder: 426 euro pensioen per maand’. De extreemrechtse partij Vox heeft een schandaal veroorzaakt in Spanje door in de metro van Madrid een affiche op te hangen waarop de gezichten te zien zijn die de genoemde personen vertegenwoordigen, met daarbij vermeld hun vermeende kosten voor de schatkist.
De derde politieke kracht in het land sinds de parlementsverkiezingen van 2019 heeft ervoor gekozen hard campagne te voeren voor de parlementsverkiezingen van de autonome regio Madrid, die op 4 mei zullen worden gehouden. De volledige Spaanse pers is het erover eens dat het polemische affiche is gebaseerd op verdraaide cijfers.
La Fiscalía abre diligencias a Vox por presunto delito de odio en este cartel electoral pic.twitter.com/vdF6S1hxWc
Volgens La Vanguardia weigert de extreemrechtse partij te zeggen welke data zij raadpleegt, en ontkennen de autoriteiten van Madrid categorisch dat niet-begeleide minderjarigen, van welke nationaliteit ook, een dergelijk bedrag ontvangen, zoals de poster suggereert. Vox schijnt de begrotingscijfers voor de centra ‘waar de minderjarigen worden ondergebracht’ verkeerd geïnterpreteerd te hebben, aldus het Catalaanse dagblad.
Er zijn verscheidene klachten ingediend, waaronder een van de regering, en het openbaar ministerie van Madrid heeft een onderzoek geopend wegens aanzetten tot haat. El País, een centrum-linkse krant, noemt de Vox-poster ‘niets minder dan een zelfportret’; ‘Het is het afschuwelijk beeld van een partij die de grenzen van de democratische waarden van de westerse samenleving met voeten treedt’.
‘Mensen moeten de problemen onder ogen zien die door een bepaald soort immigratie worden veroorzaakt’
In het kader van de verkiezingscampagne in Madrid proberen de linkse partijen in Spanje de president van de regio Madrid, Isabel Díaz Ayuso, een rechtse hardliner van de Partido Popular (PP) en favoriet voor herverkiezing, zover te krijgen haar alliantie met Vox op te geven. Volgens de laatste peilingen, die El Mundo publiceerde, zouden de PP van Díaz Ayuso en Vox samen mogelijk genoeg zetels hebben voor een meerderheid in het Madrileense regioparlement.
De conservatieve krant ABC hekelt de ‘betreurenswaardige affiche’ en stelt dat Spanje niet langer ‘alle immigranten kan demoniseren’. Maar de krant schrijft ook dat mensen ‘hun kop niet in het zand moeten steken en de problemen onder ogen moeten zien die door een bepaald soort immigratie worden veroorzaakt’.
Zonder details te geven, schrijft redacteur Luis Ventoso: ‘Natuurlijk zijn ze [niet-begeleide minderjarige asielzoekers] niet allemaal criminelen, (…) maar we kunnen niet ontkennen dat sommige van hen de openbare orde verstoren en ongeregeldheden in de buurt veroorzaken.’
Maatschappelijk middenveld in de DRC roept op tot onmiddellijke terugtrekking blauwhelmen
Ze werken voor de grootste VN-missie ter wereld, maar zijn niet meer gewenst. ‘Al meer dan veertien dagen is er een staking gaande in de stad Beni om het onmiddellijke vertrek van MONUSCO te eisen’, meldt Kinshasa Times. De stad ligt in het oosten van de Democratische Republiek Congo (DRC), in Noord-Kivu, het minst stabiele gebied van het land. En het zijn juist de vredeshandhavers die nu opdracht hebben gekregen om te vertrekken.
In de stad is sinds 5 april alles tot stilstand gebracht om de VN-missie de deur te wijzen. ‘Geen motortaxi’s in de stad. Scholen hebben hun deuren niet geopend. Winkels en warenhuizen op de Ruwenzori- en Nyamwisi-boulevard zijn gesloten’, bericht Actualité CD. Er zijn gewelddadige demonstraties uitgebroken, waarbij ten minste vijf burgers om het leven kwamen.
Slachtpartijen
De verergerende instabiliteit in de regio heeft het vuurtje aangewakkerd. ‘Vandaag zijn de slachtpartijen zelfs in hevigheid verdubbeld, er worden elke dag meer mensen vermoord ’, aldus de Kinshasa Times. In de DRC bestaat dan ook een brede beweging die het gebrek aan legitimiteit van de vredesmissie aan de kaak stelt.
Erger nog, de aanwezigheid van de blauwhelmen van MONUSCO zou de verantwoordelijkheid van de regering in Kinshasa wegnemen. En de bevolking eist dat de autoriteiten de situatie zelf in de hand nemen. Voor de regering is het tijd ‘om te handelen naar de realiteit en in overeenstemming met (…) de grondwet’, vertelt een betoger aan Radio Okapi.
De burgers zijn ervan overtuigd dat MONUSCO zijn langste tijd heeft gehad. Daarbij moet worden vermeld dat de vredesoperatie al twintig jaar bestaat. Ondanks de twintigduizend manschappen die in de regio werden ingezet en de miljarden dollars die elk jaar worden geïnvesteerd, blijft de onveilige situatie in het land ongewijzigd. Het aantal gewapende groepen dat de regio teistert loopt in de honderden. De ontvoering van kinderen en de verkrachting van vrouwen maken deel uit van het dagelijkse leven van de plaatselijke bevolking.
Op 22 februari is de Italiaanse ambassadeur in de DRC, terwijl hij deel uitmaakte van een VN-konvooi, in de stad Goma vermoord door een gewapende bende.
Ontmoet Jevgeni Prigozjin, ‘de kok van Poetin’ en de man achter de schimmige Wagner-groep, het uitzendbureau voor huurlingen dat actief is over de hele wereld – van Oekraïne tot Syrië tot Mozambique. Wagner haalt de kastanjes uit het vuur voor Poetin in situaties waaraan het Kremlin zich de vingers niet wil branden.
Keuze uit het archief
Woensdag is Jevgeni Prigozjin omgekomen bij een vliegtuigongeluk tussen Moskou en Sint-Petersburg. De leider van Wagner was sinds zijn muiterij tegen de Russische legerleiding in juni zijn leven niet zeker. Veel experts denken dan ook dat Poetin en de Russische geheime dienst achter zijn dood zitten. In dit portret van de Wagner-groep uit 2021 lees je waar Wagner haar beruchte reputatie aan te danken heeft en hoe Prigozjin van cateraar tot legercommandant is opgeklommen.
Ze trainen, vechten en sterven in het diepste geheim. Sinds 2012 duiken Russische huurlingen van de Wagner-groep, van Oekraïne tot de Centraal-Afrikaanse Republiek (CAR), via Syrië, Libië en Mozambique, op in gebieden waar Rusland officieel geen soldaten naartoe heeft gestuurd om te vechten. Dat blijkt uit een onderzoek van de Franse krant Le Monde aan de hand van online gevonden materiaal.
Op een van de beelden zien we ze staan: tussen de menigte tijdens een campagnebijeenkomst in de Centraal-Afrikaanse Republiek van president Faustin-Archange Touadéra, december vorig jaar. Bleke blonde mannen met zonnebrillen en mondkapjes én in legertenue met grote automatische geweren. Ze beschermen de president, die campagne voert voor een tweede termijn, en houden de menigte strak in de gaten.
Enkele weken later wordt ook CAR-premier Firmin Ngrébada op film vastgelegd geflankeerd door een groep witte mannen in gevechtsoutfit, wederom zwaarbewapend. Op de opnames gepubliceerd door Le Monde is te zien dat twee soldaten onderling Russisch met elkaar praten. Dat is vreemd: officieel heeft Rusland geen enkele soldaat uitgezonden naar de CAR. Wél enkele gespierde militaire trainers die het Centraal-Afrikaanse leger moeten opleiden.
‘Waarom zijn er Russen, gekleed in gevechtstenue en zwaarbewapend, aanwezig in de Centraal-Afrikaanse Republiek om de machthebbers te beschermen?’ vraagt Le Monde zich af.
Door de beelden te vergelijken met andere opnames van Russische huurlingen, stelt de krant vast dat het werknemers van de Wagner-groep zijn, een Russisch privéagentschap voor militaire contacten (PMC) met banden tot in het hart van het Kremlin. Van de organisatie is geen officieel spoor te vinden, maar sinds 2012 is ze in verschillende conflictgebieden actief.
Codenaam ‘Wagner’
Wagner is opgericht door Dmitri Oetkin, een voormalig officier bij de Russische militaire inlichtingendienst GROe – codenaam ‘Wagner’ –, die in 2013 samen met andere Russische ex-militairen onder de naam Slavonic Corps Limited aan de zijde van het leger van Bashar al-Assad vocht, in Syrië. Le Monde vond ook beelden van deze missie, die werden rondgestuurd binnen een openbare groep van instantmessagedienst Telegram. Uit onderzoek van Bellingcat blijkt eveneens dat de groep destijds actief was in Syrië.
De huurlingen van Slavonic Corps Limited vertrekken eind 2013 weer uit Syrië wegens gebrek aan materieel en manschappen. Het bedrijf wordt opgedoekt, en in plaats daarvan duikt een nieuwe entiteit op die officieel niet op papier bestaat: de Wagner-groep.
In 2014 verschijnen ze opnieuw, nu in de het oosten van de Donbassregio in Oekraïne, aldus Foreign Policy. Op beelden die Le Monde vond van begin 2015 is te zien dat de groep actief is op vijfentwintig kilometer van de Russische grens. In dit gebied voeren op dat moment – en nog steeds – pro-Russische separisten een strijd met het Oekraïense leger. Ze zijn weer uitgerust in gevechtstenue – de winterversie – zonder naamtags of insignes. En ze gebruiken militaire voertuigen die ook door het Russische leger worden gebruikt, zoals Le Monde aantoont.
Tussen 2015 en 2016 verandert Wagner-groep van leider en omvang. De organisatie wordt overgenomen door een Russische oligarch en voormalig gangster die negen jaar in de gevangenis heeft gezeten: Jevgeni Prigozjin – die nauwe contacten heeft met Poetin.
De kok van Poetin
Met zijn cateringbedrijf Concord Catering verzorgt Prigozjin onder andere maaltijden voor het Russische leger, wat hem de bijnaam ‘de kok van Poetin’ heeft opgeleverd. Ook wordt hij er door de VS van beschuldigd achter het bedrijf Internet Research Agency (IRA) te zitten, dat met een trollenleger de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2016 zou hebben geprobeerd te beïnvloeden.
In 2016 duiken huurlingen van Wagner weer op in Syrië, ditmaal in de buurt van Palmyra, zoals de ruïnes op de achtergrond van de foto’s in het bezit van Le Monde duidelijk maken. Maar de stad wordt ingenomen door IS en Wagner trekt zich, zij aan zij met het Russische leger, terug. ‘Waarom deze mengvorm van anonieme huurlingen en officiële Russische soldaten?’ aldus Le Monde. Het antwoord is simpel: door het inzetten van anonieme huurlingen, kan Moskou desgewenst alle verantwoordelijkheid ontkennen.
In 2017 duikt er een gruwelijke video op die is opgenomen in de buurt van de al-Shaer-gasfabriek nabij Palmyra. De video toont hoe een Syrische man, die onder vrienden en familie bekend stond als Hamdi Bouta, op de grond ligt, omringd door Russisch sprekende mannen in militaire uniformen, aldus Foreign Policy. Ze slaan met een voorhamer op zijn ledematen alvorens hem te onthoofden, zijn lichaam in brand te steken en met zijn stoffelijk overschot te poseren. De daders zijn door het Russische onafhankelijke persagentschap Novaya Gazeta geïdentificeerd als huurlingen van Wagner.
‘De moord op Bouta is symptomatisch voor het vacuüm waarin de Wagner-groep opereert. Hoewel huurlingengroepen in Rusland verboden zijn, dienden ze als het speerpunt van de proxy-oorlogen van het Kremlin in het buitenland’, aldus Foreign Policy.
Deze strategie komt nog duidelijker naar voren in Libië, waar sinds 2014 een burgeroorlog woedt. Rusland heeft de kant gekozen van Khalifa Haftar, oud-generaal van Qadhaf, die een schaduwregering aanvoert vanuit de noordoostelijke stad Benghazi. Officieel heeft het Kremlin geen enkele soldaat naar het Noord-Afrikaanse land gestuurd. Maar uit een rapport van de Verenigde Naties blijkt dat in de praktijk tussen de achthonderd en twaalfhonderd Russische huurlingen aan de zijde van Haftar strijden.
Als Haftar in november 2018 op bezoek komt bij het Russische ministerie van Defensie is naast minister Sjojgoe ook Prigozjin aanwezig. Volgens een militair-diplomatieke bron verzorgde Prigozjin daar de lunch en nam hij deel aan een discussie over het culturele programma van de Libische delegatie, aldus The Bell.
Tijdens een persconferentie begin 2020 ontkent Poetin dat de Russische huurlingen in Libië gestuurd zijn of betaald worden door het Kremlin. ‘Er zijn altijd veel huurlingen in conflictzones (…), erg verontrustend,’ voegt hij eraan toe. Toch vechten Russische huurlingen toevallig in verschillende conflicten in Afrika en het Midden-Oosten altijd aan de kant van de door Rusland gesteunde partij, merkt Le Monde op.
Rusland wil zijn invloed in Afrika versterken door betrekkingen aan te knopen met bestaande heersers, militaire deals te sluiten en een nieuwe generatie van ‘leiders’ en ‘undercoveragenten’ op te leiden, zo blijkt uit uitgelekte documenten, schrijft The Guardian in 2019. Spil in het web van de Russische plannen: Jevgeni Prigozjin. Naast de inzet van huurlegers, is hij ook verantwoordelijk voor het opzetten van pro-Russische mediabedrijven.
Een van de doelstellingen is om de VS en de voormalige koloniale mogendheden het VK en Frankrijk de regio uit te krijgen. Een ander doel is om ‘prowesterse’ opstanden af te wenden, aldus de documenten.
In Soedan werden Wagner-huurlingen in 2017 voor het eerst gefilmd toen zij militairen trainden om gebouwen te bestormen, aldus The Guardian in een ander artikel. Huurlingen werden ook gesignaleerd in de buurt van de antiregeringsprotesten in 2019, die uiteindelijk leidden tot het afzetten van president Bashir, waarna Wagner weer vertrok uit het land.
Sinds 2019 is Wagner ook actief in Mozambikaanse regio Cabo Delgado, bericht The Moscow Times. In die olie- en gasrijke regie strijdt de regering tegen islamistische rebellen die onlangs de stad Palma innamen.
En sinds 2018 ontvangt de Centraal-Afrikaanse Republiek, dat ontwricht wordt door een intern conflict, militair materieel van Rusland en een honderdtal militaire opleiders. Officieel ondersteunt Rusland het Afrikaanse land zonder zelf mee te vechten. Tegelijkertijd huurt de Centraal-Afrikaanse regering het Russische privéagentschap Sewa Security Services in, dat ook in handen blijkt te zijn van Prigozjin, volgens onderzoek van Le Monde.
De Centraal-Afrikaanse Republiek wordt in de uitgelekte documenten in handen van The Guardian beschreven als ‘strategisch belangrijk’ voor Rusland en een ‘bufferzone tussen het islamitische noorden en het christelijke zuiden’. Van daaruit zou Moskou zijn aanwezigheid ‘over het hele continent’ kunnen uitbreiden, en Russische bedrijven kunnen er lucratieve delfstoffendeals sluiten.
In de CAR verschijnt nog een opmerkelijk figuur ten tonele: Dimitri Sytyi, een jonge polyglot die aan een Franse hogeschool heeft gestudeerd, en optreedt als vertaler. Zijn voormalige werkervaring? Clandestiene politieke manipulatiecampagnes voor IRA, het trollenleger van Prigozjin.
Sytyi is ongetwijfeld niet alleen vertaler, aldus Le Monde. Hij wordt er door het Amerikaanse ministerie van Financiën van verdacht aan het hoofd te staan van mijnbouwbedrijf Lobaye Invest. Het bedrijf wordt vermoedelijk gebruikt om de huurlingen te financieren. Maar drie Russische journalisten die gezamenlijk onderzoek deden naar de geldstromen van het bedrijf, zijn in 2018 door anonieme schutters vermoord, vertelt Le Monde.
Mensenrechten
Uit een recent rapport van onafhankelijke experts van de Verenigde Naties blijkt dat Russische huurlingen van de Wagner-groep mensenrechtenschendingen hebben begaan in de Centraal-Afrikaanse Republiek, bericht The Guardian.
Volgens de VN-werkgroep werken de Russische huurlingen nauw samen met de vijftienduizend man sterke VN-vredesmissie (MINUSCA), die sinds 2014 in de CAR is gestationeerd. Er vonden regelmatig ontmoetingen plaats tussen VN-personeel en ‘Russische adviseurs’, evenals bezoeken van de Russen aan MINUSCA-bases en medische evacuaties van gewonde ‘Russische trainers’ naar bases van MINUSCA.
Volgens de VN-deskundigen ontvingen ze meldingen van ‘ernstige schendingen van de mensenrechten en van het internationaal humanitair recht’ door Russische particuliere militairen die samen met het Centraal-Afrikaanse leger opereerden. In sommige gevallen waren VN-vredeshandhavers getuigen, voegen zij eraan toe.
De vermeende schendingen omvatten massale standrechtelijke executies, willekeurige detentie, marteling tijdens verhoren en gedwongen verplaatsing van de bevolking. Ongeveer 240.000 burgers zijn hun huizen ontvlucht vanwege de gevechten de afgelopen weken, aldus The Guardian.
Na een wapenstilstand van zes jaar doemt het spookbeeld op van een nieuwe oorlog tussen Rusland en Oekraïne. Vooral de Oekraïense media vrezen escalatie van het conflict in Oost-Oekraïne.
Al bijna drie weken neemt de ongerustheid in Oekraïne toe. De machtige Russische buurman is bezig met een grootschalige militaire mobilisatie langs de Oekraïense grens, terwijl de media in Moskou en het Kremlin Kiev ervan beschuldigen een offensief voor te bereiden tegen de zelfbenoemde volksrepublieken Loegansk en Donetsk.
De situatie is sinds begin april bijzonder instabiel in de Donbass, waar het staakt-het-vuren tussen het Oekraïense leger en de door Moskou gesteunde afgescheiden gebieden in feite is verbroken. De partijen beschuldigen elkaar van provocaties en er vinden regelmatig vuurgevechten plaats, waarbij het aantal slachtoffers onder militairen en burgers toeneemt.
‘Op sociale netwerken ziet men beelden van Russische colonnes die vanuit Siberië en elders richting de grensgebieden van Oekraïne trekken’, beschrijft Radio Svoboda Ukraïna. ‘Is dit het bewijs dat de Russisch-Oekraïense koude oorlog op het punt staat heet te worden?’
Zelfs de voormalige FSB-kolonel Igor Girkin, die deelnam aan de verovering van de Krim en een deel van de Donbass, plaatste een video over het sturen van troepen naar de Krim.
‘Maar is het niet al oorlog?’ vraagt het Oekraïense afdeling van de Amerikaanse mediazender Radio Free Europe/Radio Liberty, dat erop wijst dat het conflict ‘zeven jaar geleden begon, verschillende malen een staakt-het-vuren heeft gekend, maar nooit is gestopt. Met 1 miljoen ontheemden en minstens 13.000 doden tot gevolg.’
Hoop op vrede
‘Het valt nog te bezien wat het doel is van al deze militaire verplaatsingen en herschikkingen van eenheden, dat weet niemand, noch in Kiev, noch in Washington, noch in andere westerse hoofdsteden’, aldus Radio Svoboda Ukraïna.
De spanningen begonnen een paar maanden geleden op te lopen, toen de groeiende frustratie van Kiev over de onbuigzame houding van Moskou bij de besprekingen over de Donbass-regio samenviel met de verzwakking van de positie van de Oekraïense president Volodymyr Zelensky in eigen land, schrijft The Moscow Times.
‘Bij gebrek aan eerdere politieke en diplomatieke ervaring hoopte Zelensky aanvankelijk dat zijn goede wil en openhartigheid zouden volstaan om het bloedige conflict in de Donbass op te lossen. Zijn ongekende verkiezingstriomf in 2019 was in niet geringe mate gebaseerd op zijn oprechte belofte om vrede te brengen in Oekraïne’, aldus de Engelstalige website.
‘In werkelijkheid bleek het onderhandelingsproces echter veel moeilijker’, vervolgt de krant. Het Kremlin stemde ermee in Zelensky op bepaalde punten halverwege tegemoet te komen. Zo werden een duurzaam staakt-het-vuren in Donbass en het instellen van een direct communicatiekanaal tussen de presidentiële administraties overeengekomen.
Joe Biden riep Moskou op ‘de druk van de ketel te halen’
Maar het Kremlin weigerde de akkoorden van Minsk te wijzigen en drong aan op de volledige uitvoering van de politieke punten die erin zijn opgenomen. ‘Voor Zelensky was een wijziging onbespreekbaar: de grote concessies die volgens de akkoorden van Minsk aan Rusland moesten worden gedaan, zouden zeker een opleving in de Oekraïense nationalistische oppositie teweegbrengen, wat hem het presidentschap had kunnen kosten’, analyseert de Russische website.
Zelensky probeerde dan ook zijn legitimiteit te versterken door steun in het Westen te mobiliseren. In februari sloot hij verschillende pro-Russische mediakanalen en legde hij sancties op aan de beruchte oligarch Viktor Medvedchuk, die als een persoonlijke vriend van de Russische president Vladimir Poetin wordt beschouwd.
Integratie in de NAVO
De Oekraïense president zoekt ook nadrukkelijk naar internationale militaire steun, in de overtuiging dat de dreiging van een Russisch offensief tegen zijn land reëel is. Volgens hem, aldus het online dagblad Ukraïnska Pravda, zou ‘integratie in de NAVO de enige manier zijn om een einde te maken aan het conflict’. Hij riep de alliantie op Oekraïne zo snel mogelijk onder haar vleugel te nemen, naar verluidt met de steun van Justin Trudeau en de Baltische staten.
Op zijn beurt bevestigde Amerikaans minister van Buitenlandse Zaken Antony Blinken ‘de niet-aflatende steun van de Verenigde Staten voor de soevereiniteit en territoriale integriteit van Oekraïne. Wij blijven de Euro-Atlantische integratie van Oekraïne steunen in het licht van de voortdurende Russische agressie in de Donbass en de Krim’.
De Duitse bondskanselier Angela Merkel ‘heeft Vladimir Poetin in een telefoongesprek opgeroepen tot deëscalatie’ en ‘vermindering van de militaire aanwezigheid van Rusland in de buurt van de grenzen van Oekraïne’, aldus dagblad Den.
Concerned by growing number of ceasefire violations in #EasternUkraine. We are monitoring the situation and call for restraint + immediate de-escalation. 🇩🇪 and 🇫🇷 support the sovereignty and territorial integrity of 🇺🇦, continue efforts to see the Minsk agreements implemented. pic.twitter.com/13PRj6PP3r
Op initiatief van Washington hebben Joe Biden en Vladimir Poetin dinsdagavond 13 april telefonisch met elkaar gesproken over de Donbass. De Amerikaanse president herhaalde uiteraard dat Washington de soevereiniteit en territoriale integriteit van Oekraïne steunt. Daarbij uitte hij zijn bezorgdheid over de ‘plotselinge opbouw van Russische strijdkrachten op de Krim’ en riep hij Moskou op ‘de druk van de ketel te halen’, zo meldt Gazeta.ru.
‘Er kan niet worden gezegd dat het dreigingsniveau van de confrontatie werkelijk is gestegen’
‘Er kan niet worden gezegd dat het dreigingsniveau van de confrontatie werkelijk is gestegen’, schrijft het Russische weekblad Expert koeltjes. ‘Laten we liever zeggen dat de partijen de mouwen opstropen en elkaar signalen geven in een soort ritueel dat mogelijke risico’s van escalatie moet voorkomen.’
Propagandaoorlog
Ukraïnska Pravda stelt dat de huidige Russische propaganda ‘als hoofddoel heeft het idee van de integratie van Oekraïne in de EU en de NAVO in de ogen van de Oekraïners zelf in diskrediet te brengen, en hun gebrek aan vertrouwen in hun regering aan te wakkeren’, door hun toevlucht te nemen tot ‘de dreiging van een offensief’ en ‘de vrees voor een oorlog op hun grondgebied’, terwijl zij ‘Kiev de schuld geven van de verslechtering van de situatie in de bezette gebieden’ en ‘het Oekraïense leger ervan beschuldigen voorbereidingen te treffen om de zelfbenoemde republieken aan te vallen’.
In een interview met Radio Svoboda gaat de voormalige Oekraïense (in Rusland geboren) minister van Buitenlandse Zaken Pavlo Klimkin nog verder. ‘Rusland verhoogt in feite de inzet door middel van een scenario waarin klassieke militaire escalatie en hybride methoden worden gecombineerd, want het doel is de desintegratie van Oekraïne.’
Andere Oekraïense functionarissen proberen de bevolking gerust te stellen. ‘Rusland is niet klaar voor een totale oorlog’, zegt Leonid Kravtsjoek, die van 1991 tot 1994 de eerste president van het onafhankelijke Oekraïne was en nu aan het hoofd staat van de Oekraïense delegatie in de Donbass-onderhandelingen. ‘[Rusland] heeft veel interne problemen. De onvoorspelbaarheid van de acties bewijst dat het nog steeds bang is. Bang voor de toekomst. En ik denk dat Poetin weet hoe het gaat eindigen, hij weet het heel goed’, citeert nieuwssite Obozrevatel.
In een ander artikel stelt Radio Svoboda dat ‘nu Poetin in de aanloop naar de parlementsverkiezingen van september in de peilingen keldert, een militair avontuur in buurland Oekraïne de aandacht zou kunnen afleiden en zou kunnen dienen om zijn persoonlijke populariteit nieuw leven in te blazen.’
‘Rusland is eerder bezig met militair spierballenvertoon dan met het plannen van een blitzkrieg’
Maar ‘een interventie door het reguliere Russische leger zou een ernstige escalatie betekenen in deze zeven jaar durende agressie van Rusland tegen Oekraïne. Sinds het begin van de militaire opbouw in 2014 werkt het Kremlin aan de beperkte inzet van officiële troepen naast troepen die bestaan uit huurlingen, vrijwilligers en lokale medewerkers.’
‘Als Rusland zijn eenheden die nu aan de grens met Oekraïne zijn gegroepeerd, gaat inzetten, zullen we echt een nieuwe fase in het conflict gaan zien, die ernstige gevolgen kan hebben voor de internationale veiligheid’, concludeert Radio Svoboda.
Maar Ruslands echte doel van de huidige militaire mobilisatie is ‘beperkt tot aan Kiev en Washington tonen dat het bereid is met geweld te reageren op elke militaire poging om de status quo in Donbass te veranderen. De opzichtige manier waarop de troepen worden verplaatst, bevestigt dat Rusland eerder bezig is met militair spierballenvertoon dan met het plannen van een blitzkrieg’, aldus The Moscow Times.
Toch zou het ‘naïef zijn te geloven dat er niet aan beide fronten mensen klaar staan om een blitzkrieg te ontketenen – in de illusie dat het conflict vervolgens makkelijk kan worden opgelost’, schrijft La Stampa. ‘Dit is niet het geval. Er is te veel frustratie, te veel geweld, en te weinig bereidheid om naar de andere kant te luisteren.’
Dat beaamt The Moscow Times. ‘De gespannen sfeer en het aantal slachtoffers aan beide zijden vergroten de kans dat een misstap of een schurkachtige actie op plaatselijk niveau de twee landen meesleept in een nieuwe militaire confrontatie (…). En eenmaal ontketend, bieden oorlogen voldoende redenen om te blijven vechten.’
Een militaire inmenging van de VS in het conflict lijkt vooralsnog onwaarschijnlijk. Daar leek het wel even op, toen berichten naar buiten kwamen dat twee Amerikaanse oorlogsschepen via de Bosporus op weg waren naar de Zwarte Zee, meldt Al Jazeera. Maar volgens officiële Amerikaanse bronnen betreft het een misverstand en zou de komst van de schepen nooit zijn bevestigd.
In Chili was de verhoging van de metrotarieven de lont in het kruitvat. In Libanon was het een WhatsApp-belasting. De regering van Saoedi-Arabië ondernam actie tegen waterpijpen. En in India ging het over uien. Wat de aanleiding ook was, overal gingen gefrustreerde burgers massaal de straat op.
Dossier De straat op
Overal ter wereld zijn gefrustreerde burgers de afgelopen jaren straat op gegaan om hun politieke of economische eisen kracht bij te zetten. In de meeste landen is men woedend over de ongelijkheid en de schaamteloze corruptie van de politieke klasse, terwijl de jongere generatie met moeite het hoofd boven het water kan houden. De coronapandemie heeft de sociale tegenstellingen – maar ook de urgentie om hier iets aan te veranderen – alleen maar vergroot.
Overal ter wereld werden kleine geldkwesties de afgelopen maanden [najaar 2019] het brandpunt van volkswoede en gingen gefrustreerde burgers massaal de straat op. De onverwachte betogingen speelden in op de zinderende frustratie over een politieke elite die als onverbeterlijk corrupt of hopeloos onrechtvaardig werd beschouwd, of allebei. Ze volgden op massale demonstraties in Bolivia, Spanje, Irak en Rusland en daarvoor al in Tsjechië, Algerije, Soedan en Kazachstan.
Op het eerste gezicht is het verband tussen de gestaag toenemende onrust en de talrijke demonstraties vooral tactisch van aard. Als gevolg van constante burgerlijke ongehoorzaamheid in Hongkong werd ook elders de confrontatie gezocht, om volstrekt andere economische of politieke eisen kracht bij te zetten. Toch bespeuren deskundigen een bepaald patroon: een ongewoon luidruchtig protest tegen elites in landen waar democratie een bron van teleurstelling is, waar schaamteloze corruptie heerst en waar een minuscule politieke klasse een luxeleventje leidt, terwijl de jongere generatie moeite heeft om rond te komen.
‘Het zijn de jongeren die er genoeg van hebben,’ zegt Ali Soufan, directeur van de Soufan Group, een consultancybureau voor beveiligingsinformatie. ‘Deze nieuwe generatie pikt het in hun ogen corrupte gedrag van de politieke en economisch elite in hun land niet langer. Ze eisen verandering.’
Maar hoe dramatisch de recente uitbraak van massabetogingen ook lijkt, volgens wetenschappers is het slechts een voortzetting van een trend. Al decennialang gaan samenlevingen steeds vaker de straat op om voor ingrijpende politieke veranderingen te betogen.
De laatste tijd is het tempo waarin de betogingen elkaar opvolgen sterk opgevoerd door een combinatie van factoren: een stagnerende wereldeconomie, een duizelingwekkende kloof tussen rijk en arm en een toenemende groep jongeren in tal van landen die overloopt van gefrustreerde ambitie. Daar komt bij dat de uitbreiding van de democratie wereldwijd tot stilstand is gekomen, zodat burgers met onwillige regeringen gefrustreerd raken en activisten geen andere mogelijkheid zien dan de straat op te gaan om verandering te eisen.
Succespercentage
Maar terwijl het aantal protestbewegingen groeit, keldert het succespercentage ervan. Nog maar twintig jaar geleden had 70 procent van de betogingen voor systematische politieke verandering resultaat, een percentage dat sinds de jaren vijftig gestaag was gestegen, aldus een studie van Erica Chenoweth, politicoloog aan de Harvard-universiteit. Halverwege het eerste decennium van deze eeuw keerde het tij. Succespercentages blijven nu hangen op 30 procent, een afname die Chenoweth ‘onthutsend’ noemt.
Deze twee trends houden nauw verband met elkaar. Naarmate betogingen frequenter worden maar vaker mislukken, strekken ze zich uit over een langere periode en worden ze steeds feller, steeds zichtbaarder; daarbij zijn mensen steeds vaker geneigd opnieuw de straat op te gaan wanneer hun eisen niet worden ingewilligd. Het resultaat kan een wereld zijn waarin volksopstanden niet langer opvallen en onderdeel van het landschap worden.
In landen waar verkiezingen bepalend zijn, zoals de Verenigde Staten en Groot-Brittannië, heeft scepsis over het oude politieke bestel geleid tot stemmenwinst van populisten, nationalisten en tegenstanders van immigratie. En in landen waar de mensen geen stem hebben, wordt massaal gedemonstreerd.
De uiteenlopende blijken van onrust zijn binnen de Verenigde Naties niet onopgemerkt gebleven. Secretaris-generaal António Guterres heeft [half oktober] ter sprake gebracht tijdens een vergadering van het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Critici hebben het IMF ervan beschuldigd de economische problemen in landen als Ecuador nog verder aan te jagen door bezuinigingsmaatregelen op te leggen om de staatsschuld te verlichten.
Volgens sommige deskundigen is de wereldwijde protestgolf te divers om hem onder één noemer te kunnen scharen. Toch hebben de protesten in sommige regio’s vaak overeenkomstige trekken.
In het Midden-Oosten heeft het tumult tot onvermijdelijke vergelijkingen met de Arabische Lente van 2011 geleid. Maar volgens deskundigen zit er achter de recente protesten een nieuwe generatie die zich minder aantrekt van de oude sektarische of ideologische scheidslijnen. En in plaats van het hoofd van een dictator te eisen, zoals veel Arabieren in 2011 deden, hebben de Libanezen een hele politieke klasse aangeklaagd.
Veel Arabieren zijn sinds de roerige Arabische Lente beducht voor volksprotesten en geloven hun autoritaire leiders als die waarschuwen dat iedere revolte hun land in net zo’n gewelddadige chaos kan storten als in Libië, Syrië of Jemen.
Muur van angst
Maar de recente protestgolven in Libanon, Egypte en Irak – en niet te vergeten de revoltes die aloude dictators in Algerije en Soedan dit jaar de kop hebben gekost – duiden erop dat de muur van angst begint af te brokkelen.
Zelfs in Saoedi-Arabië, waar openbare betogingen vrijwel ondenkbaar zijn door de dreiging van overheidsrepressie, brak er op sociale media een ongebruikelijke opstand uit vanwege een belasting van 100 procent op rekeningen van restaurants met waterpijpen, oftewel hookahs. ‘Belasting op hookah-restaurants’ werd een trending topic in het koninkrijk. Volgens sommige commentatoren op Twitter druiste de belasting in tegen de wens van de koninklijke familie om het ultraconservatieve imago van Saoedi-Arabië te veranderen.
De wereldwijde protestgolf is te divers om hem onder één noemer te kunnen scharen
Al steken de protesten nu sneller de kop op en zijn ze wijdverbreider dan in eerdere decennia, ze zijn ook fragieler. De moeizame mobilisering die volksbewegingen ooit typeerde, was traag maar duurzaam. Via sociale media georganiseerde protesten kunnen sneller opvlammen maar zakken even snel weer in. Ook hebben autoritaire regeringen inmiddels geleerd sociale media in te zetten voor het verspreiden van propaganda, het op de been brengen van sympathisanten of het zaaien van verwarring, aldus Chenoweth.
En zelfs als er een opwelling van protest is, komt er heel wat meer voor kijken om die te laten uitgroeien tot een massale verzetsbeweging. De huizenhoge uienprijzen in India leidden ertoe dat boeren de snelwegen blokkeerden en kortstondige betogingen hielden. Maar de frustratie heeft zich nog niet ontwikkeld tot massale betogingen, omdat niemand haar in de juiste banen weet te leiden: de Indiase oppositie is een chaos, de politiek wordt gedomineerd door scheidslijnen tussen kasten en religies, en de regering van de hindoenationalistische premier Narendra Modi grijpt voortdurend de dreiging van het naburige Pakistan aan om het publiek af te leiden.
Drukmiddel
Volgens Harvard-politicoloog Erica Chenoweth neemt over de hele wereld het massale protest toe als drukmiddel om verandering mee te eisen of frustratie te ventileren. Ook is te zien dat de kans op succes afneemt. Volgens Chenoweth werd in 2000 nog 70 procent van de eisen ingewilligd; dat percentage is de laatste jaren gezakt naar de huidige 30 procent.
Ecuador trok een door het IMF ontworpen bezuinigingspakket weer in. In Soedan kregen een miljoen demonstranten het militaire regime op de knieën. In Algerije stapte president Bouteflika op nadat miljoenen mensen zijn vertrek hadden geëist. Naast deze successen leidden protesten in Rusland, Brazilië en Tsjechië nog niet tot verandering.
De Russische president heeft maandag (5 april) een wet ondertekend die hem toestaat zich kandidaat te stellen voor twee nieuwe presidentiële termijnen en hem levenslange immuniteit garandeert. De wet werd in 2020 middels een referendum goedgekeurd en in maart definitief door het parlement aangenomen.
Poetin, die sinds 2000 in Rusland aan de macht is, had in theorie aan het einde van zijn huidige ambtstermijn in 2024 moeten aftreden, aangezien de Russische wet niet toestaat dat een president meer dan twee opeenvolgende ambtstermijnen dient. Maar volgens de nieuwe wet is ‘deze beperking niet van toepassing op degenen die de functie van staatshoofd bekleedden vóór de inwerkingtreding van de grondwetswijzigingen’. Vladimir Poetin en voormalig president Dmitri Medvedev kunnen dus nog twee keer aan de verkiezingen meedoen, concludeert de onafhankelijke Russische site Meduza.
Record sinds Stalin
‘Als hij steeds wordt gekozen, zal hij tot 2036 president kunnen blijven en daarmee het record van het langdurige ambtstermijn van Joseph Stalin verbreken’, merkt Moscow Timesop. Het kamp van Poetins gevangengenomen tegenstander Aleksej Navalny reageerde door een video uit begin 2000 te verspreiden waarin Poetin verklaart ertegen te zijn dat een president langer dan twee termijnen aan de macht kan blijven.
‘Volgens sommige analisten betekent deze wet niet noodzakelijk dat Poetin president wil blijven’, merkt de Russische correspondent van The Guardian op. Het is ook mogelijk dat hij ‘gewoon probeert te voorkomen dat hij vertrekkend president zal worden’.
‘Sommigen geloven dat hij een manier heeft gevonden om zijn macht over te dragen en er tegelijkertijd voor te zorgen dat hij en zijn gezin veilig blijven als hij met pensioen gaat’, aldus The Guardian, aangezien de nieuwe wet Poetin en Medvedev aldus eveneens ‘levenslange immuniteit tegen mogelijke gerechtelijke procedures’ verschaft.
Nieuwe humanitaire crisis tussen Venezuela en Colombia
Terwijl het Venezolaanse leger een offensief op zijn grondgebied is begonnen tegen dissidenten van de voormalige Colombiaanse guerrillagroep FARC, zoeken al bijna vijfduizend mensen hun toevlucht aan Colombiaanse zijde van de grens, onder andere vanwege vermeend geweld van het Venezolaanse leger tegen burgers. Het aantal vluchtelingen zou volgens verschillende bronnen ook een stuk hoger kunnen liggen.
Volgens dagblad El Espectador uit Bogota ‘verzekerde de directeur van Migración Colombia, Juan Francisco Espinosa, die het gebied aan de grens bezocht, dat het niet de bedoeling was dat deze Venezolaanse emigranten in Colombia zouden blijven, en dat de algemene wens was dat ze zo snel mogelijk naar huis terug kunnen keren, zodra de veiligheid is gegarandeerd’.
Met andere woorden, ze moeten worden onderscheiden van de honderdduizenden Venezolaanse immigranten die de ernstige economische en politieke crisis in hun land zijn ontvlucht en aan wie Bogota in maart een verblijfsvergunning voor tien jaar heeft verleend.
Ongeveer tien dagen geleden lanceerde het Venezolaanse leger (FANB) een offensief in de staat Apure, met name in het gebied nabij de grens waar dissidenten van de FARC, de revolutionaire strijdkrachten van Colombia, hun toevlucht zoeken. Na een eindeloos conflict tekende FARC een vredesakkoord met de Colombiaanse regering, maar een deel van de groep weigerde en zette hun ‘strijd’ voort.
Caracas noemt de beschuldigingen ‘mediamanipulatie door de Colombiaanse regering’
Getuigenissen van geweld door de FANB tegen burgers stapelen zich ondertussen op. Zo schrijft dagblad El Tiempo: ‘De vluchtelingen die zich in Arauquita bevinden – en moesten vluchten met niets anders dan wat ze bij zich hadden, verdreven door de bombardementen en geweerschoten van soldaten uit hun eigen land – geven aan dat de FANB-soldaten moorden, huizen in brand steken, woningen en bedrijven plunderen en de bevolking bedreigen.’
El Tiempo noemt het geval van een echtpaar en hun twintigjarige zoon die ‘uit hun huis in La Victoria [zouden] zijn meegenomen en vervolgens dood teruggevonden in een kazerne, gekleed in camouflage-uniformen en zelfs voorzien van wapens.’ Het was duidelijk dat ze moesten doorgaan voor leden van de FARC.
Caracas noemt deze beschuldigingen echter ‘mediamanipulatie door de Colombiaanse regering’. Het Venezolaanse dagblad Diario 2001 meldde bijvoorbeeld dat vluchtelingen alweer terugkeren naar huis omdat de situatie veilig is en Freddy Ñáñez, minister van Communicatie en Informatie, twitterde: ‘De inwoners van La Victoria [tegenover Arauquita], in de staat Apure, keren geleidelijk naar huis terug. Kalmte en rust zijn wedergekeerd.’
Verschillende ngo’s spreken deze informatie echter tegen en beweren juist dat de vluchtelingenstroom blijft toenemen.
Geen diplomatieke betrekkingen meer
De situatie is des te complexer omdat de twee landen, die samen meer dan 2200 kilometer grens delen, geen diplomatieke betrekkingen meer hebben sinds februari 2019, toen Venezuela Colombiaanse diplomaten het land uit zette. Bogota weigerde na een zeer controversiële verkiezing Nicolás Maduro te erkennen als legitieme president van Venezuela en steunde daarentegen zijn tegenstander Juan Guaidó.
El Espectador publiceert een verklaring van de procureur-generaal die de Colombiaanse regering oproept een beroep te doen op de internationale gemeenschap, zodat die kan garanderen dat ‘in het buurland de regels van het internationaal humanitair recht worden gerespecteerd, met name dat de grondrechten van de burgerbevolking voorrang hebben op ieder conflict’.
Peperdure sneakers die niet bestaan
Het kostte slechts zeven minuten om de limited-editionsneakers van designmerk RTFKT Studio’s, in samenwerking met de jonge ontwerper Fewocious, uit te verkopen.
‘In totaal zijn er 621 paar verkocht, voor een nettowinst van 3,1 miljoen dollar [2,6 miljoen euro]’, meldt TheWall Street Journal. ‘Maar nog bijzonderder is dat niemand de schoenen van RTFKT kan dragen. Ze kunnen zelfs niet worden aangeraakt. Voorlopig althans.’
Het ontwerp (kleurrijk, cartoonachtig) wordt namelijk op de markt gebracht in de vorm van NFT (non-fungible token), een blockchaintechnologie waarmee digitale limited editions kunnen worden vervaardigd.
Gezien de waanzin rondom NFT en de bedragen die erin omgaan, ligt het in de lijn der verwachtingen dat ‘grote namen als Gucci, Yves Saint Laurent en Prada zich in de strijd zullen werpen’, aldus het zakenblad. Mode-experts verwachten dat de techniek eveneens zal worden toegepast op andere, al even verrassende gebieden, of het nu gaat om Instagram-foto’s van modellen die een outfit passen, videoclips van catwalks of de NBA Top Shots-stijl.
Van de tokenized sneakers zou in april een fysieke versie het daglicht moeten zien. Maar, zo schrijft WSJ, volgens ‘Pagotto [zijn] echte schoenen voor zijn klanten uiteindelijk een stuk minder spannend (…) dan hun digitale tegenhanger’.
Londen gaat het kernwapenarsenaal van het land uitbreiden, en ziet Rusland en China als zijn belangrijkste bedreigingen. Dat onthulde de Britse premier dinsdag in een presentatie van het buitenland- en defensiebeleid voor de komende tien jaar.
Voor zijn eerste grote internationale gebaar na brexit, ‘heeft Boris Johnson besloten om het Verenigd Koninkrijk opnieuw te positioneren in de wereld met een onverwachte gok: door de kernmacht uit te breiden en een abrupt einde te maken aan de ontwapening die dertig jaar geleden begon aan het einde van de Koude Oorlog’, schrijft het Spaanse dagblad El Mundo.
In feite is de Britse premier tegen het beleid van al zijn voorgangers ingegaan door te besluiten het aantal kernkoppen in het Trident-programma te verhogen van 195 tot 260. Bij de vorige strategische evaluatie, in 2010, was het de bedoeling het aantal kernkoppen tegen 2025 terug te brengen tot 180.
‘Veranderende veiligheidssituatie’
Dit doel is ‘niet langer haalbaar’ als gevolg van ‘veranderingen in de veiligheidssituatie’ in de afgelopen tien jaar, aldus de beleidstekst.
De leider van de Labour oppositie, Keir Starmer, vond dat het besluit van Boris Johnson brak met de ‘partij overstijgende inspanningen om het nucleaire arsenaal af te bouwen’, meldt The Washington Post. Hoewel Labour ‘voorstander blijft van het Trident-onderzeeërprogramma en de instandhouding van een geloofwaardige afschrikkingsmacht’, bekritiseerde hij de minister-president omdat hij het ‘strategische doel’ van een dergelijke beleidsdraai niet had onderbouwd.
In een opinieartikel in de Zwitserse krant Le Temps steekt Beatrice Fihn, uitvoerend directeur van de Internationale Campagne tot Afschaffing van Kernwapens (ICAN), haar woede niet onder stoelen of banken en hekelt zij een besluit dat onverantwoordelijk, gevaarlijk en in strijd met het internationale recht is.
Facebook tekent deal Rupert Murdoch in Australië
De techreus gaat zijn reclame-inkomsten delen met Australische krantenuitgevers. Dinsdag werd een miljardendeal getekend met onder andere News Corp, de mediagroep van Rupert Murdoch.
De aangekondigde overeenkomst tussen Facebook en de twee belangrijkste mediabedrijven van Australië, News Corp Australia en Nine Entertainment, is een ‘belangrijke doorbraak na weken van gespannen onderhandelingen’ over de invoering van de wet die internetgiganten verplicht de media een deel van hun inkomsten te betalen, meldt de Australische krant The Age(onderdeel van Nine Entertainment).
Facebook en News Corp Australia zijn overeengekomen dat het sociale netwerk ‘enkele miljarden dollars’ betaalt om gedurende drie jaar nieuwscontent van de Australische groep te delen, schrijft La Libre Belgique op.
Deze aankondigingen volgen op het ‘getouwtrek tussen de Australische regering en de internetmultinationals’, die fel gekant waren tegen een wetsontwerp dat de internetgiganten zou dwingen overeenkomsten te sluiten met persgroepen, om een deel van de inkomsten die gegenereerd worden door het delen van hun inhoud op hun platforms aan hen uit te betalen, aldus La Libre Belgique.
Blokkade
In februari heeft Facebook in Australië acht dagen lang alle nieuwsberichten geblokkeerd, wat internationaal heftige reacties uitlokte. Uiteindelijk werd een compromis bereikt tussen Mark Zuckerberg en de Australische regering en werd een aangepast wetsvoorstel op 25 februari aangenomen.
Is dit het begin van een nieuw tijdperk in de betrekkingen tussen internetplatforms en de media? Volgens La Libre Belgique ‘zou de Australische wet model kunnen staan voor het oplossen van conflicten tussen techreuzen en wetgevers over de hele wereld om de verhoudingen tussen de traditionele media, die in grote financiële moeilijkheden verkeren, en de kolossen die het internet domineren en een groot deel van de reclame-inkomsten binnenhalen, in evenwicht te brengen’.
Volgens de BBCdaarentegen was de Australische wet in de eerste plaats ontworpen ‘om grote bedrijven zoals News Corp te helpen, in tegenstelling tot kleinere mediakanalen’.
Bolivia lijkt opnieuw diep verscheurd te zijn na de arrestatie, op zaterdag 13 maart, van de voormalige president Jeanine Áñez.
Maandag 15 maart verzamelden tienduizenden demonstranten zich in de belangrijkste steden van het land, zoals de hoofdstad La Paz, Cochabamba en Sucre, maar vooral in de economische hoofdstad Santa Cruz, in het oosten van het land, de belangrijkste stad van de oppositie tegen de MAS (Beweging voor het socialisme) en haar leider, Evo Morales, president van 2006 tot 2019.
‘Sinds de middag van 15 maart zijn duizenden mensen uit verschillende wijken van de stad en uit alle hoeken van het departement naar Santa Cruz gekomen om deel te nemen aan de protesten’, meldt het Boliviaanse dagblad El Deber. De demonstranten vroegen om de vrijlating van de ‘politieke gevangenen’.
Naast Jeanine Áñez zijn twee van haar voormalige ministers en voormalige hoge militaire en politiefunctionarissen aangeklaagd wegens ‘opruiing’, ‘terrorisme’ en ‘samenzwering’.
‘Morgen zal iedere tegenstander of criticus van de MAS het doelwit zijn’
Deze uiterst gespannen situatie is het meest recente gevolg van de ernstige crisis die het land heeft doorgemaakt in 2019, toen de oppositie en vele sociale bewegingen de verkiezingsfraude aan de kaak stelde die was gepleegd door Evo Morales, die zich kandidaat stelde voor een – ongrondwettelijke – vierde termijn.
Op dat moment hadden de demonstraties en de repressie ervan meer dan dertig doden geëist. ‘De spanning was zodanig dat de politie in opstand kwam en het hoofd van de strijdkrachten Evo Morales voorstelde een stap terug te doen’, aldus de website BBC Mundo.
Na een jaar interim-presidentschap door Jeanine Áñez kwam de MAS weer aan de macht na de verkiezingsoverwinning van Luis Arce, de opvolger van Evo Morales.
De MAS beschuldigt Jeanine Áñez er nu min of meer van dat zij indertijd een staatsgreep heeft gepleegd.
In een redactioneel commentaar getiteld ‘Het delirium van de absolute macht’ schrijft El Deber bezorgd:
‘De gebeurtenissen die het land ongelovig aanschouwt, zouden slechts het begin kunnen zijn van de ontmanteling van het democratische systeem, waarna zelfs de internationale gemeenschap en organisaties niet meer in staat zullen zijn iets doeltreffends te doen, behalve dan de gebruikelijke “veroordelingen”.’
Dagblad Los Tiempos, dat in Cochabamba is gevestigd, maar in het hele land wordt verspreid, schrijft: ‘Vandaag zijn leden van de interim-regering, het leger en de politie het doelwit geweest van intimidatie; morgen zal iedere tegenstander of criticus van de MAS het doelwit zijn.’
Kenia en Somalië strijden om de zee én olie
Sinds maandag 15 maart staan Kenia en Somalië tegenover elkaar voor het Internationaal Gerechtshof in Den Haag. Het gaat om een geschil over de afbakening van hun zeegrenzen. Een zaak waarin nationalisme, economische belangen en vermoedens van inmenging door elkaar lopen.
Het is ‘een zaak die de diplomatieke betrekkingen tussen de buurlanden onder druk heeft gezet’, schrijft Al Jazeera. Voor Somalië moet de zuidoostelijke grens doorgetrokken worden tot in de wateren. Voor Kenia moet de grens evenwijdig lopen met de breedtegraden, dat wil zeggen volkomen horizontaal.
Dat dit stuk zee zo betwist is, heeft zo zijn economische redenen. Het gaat om een driehoek van 100.000 vierkante kilometer die rijk is aan olie en vis. Voor Somalië, een land dat door armoede wordt geteisterd, betekent dit het vooruitzicht van een ongekende economische hefboom. Voor Kenia is het een kans om zijn ontwikkeling voort te zetten.
Maar in het al zeven jaar voortslepende conflict lijkt een oplossing nog ver weg. Aan de vooravond van het begin van de hoorzittingen in Den Haag kondigde Kenia aan dat het zou weigeren om voor het ICJ te verschijnen. ‘Kenia moet niet deelnemen aan zijn eigen onthoofding’, beweert de Keniaanse krant The Standard.
Nairobi is van mening dat de hoorzittingen, die vanwege corona virtueel worden gehouden, niet bevorderlijk zijn voor een goede verdediging. Ook ziet Kenia in het ICJ een zekere inmenging van Europa. Met de verdediging van Somalië als voorwendsel, ‘is Europa [klaar] om Kenia van zijn grondgebied te beroven’, aldus de Keniaanse krant.
Door corona zijn in Latijns-Amerika en het Caribisch gebied ruim 20 miljoen mensen tot armoede vervallen, zo blijkt uit cijfers van de Economische Commissie van de VN voor de regio, weergegeven door het Venezolaanse Mercopress. Van de bevolking leeft 12,5%, 78 miljoen mensen, inmiddels in extreme armoede. Dat is het hoogste percentage in 20 jaar.
Clooney wil teruggave roofkunst
De druk op Groot-Brittannië om geroofde kunstschatten te retourneren wordt steeds groter. Acteur George Clooney heeft nu in een brief opgeroepen om de zogenoemde Elgin Marbles terug te geven aan Griekenland.
‘Veel objecten van historische waarde moeten terug naar hun oorspronkelijke eigenaren’, aldus Clooney in ArtNews, ‘maar het belangrijkste is het marmer van het Parthenon.’ Hij verwijst daarmee naar de oorspronkelijke locatie van de sculpturen in het Parthenon op de Akropolis van Athene. Ze werden door Thomas Bruce, graaf van Elgin, verwijderd en in 1816 aan de Britse regering verkocht.
Britse betrokkenen hebben altijd betoogd dat Athene de schatten niet goed genoeg kon tentoonstellen
Al ruim veertig jaar wordt opgeroepen tot repatriëring van de sculpturen, maar Britse betrokkenen hebben altijd betoogd dat Athene de schatten niet goed genoeg kon tentoonstellen. Athene heeft sinds 2009 echter een tentoonstellingsruimte van wereldklasse tegenover de Akropolis.
Clooney regisseerde en speelde in de film Monuments Men uit 2014, waarin een groep geallieerde experts de taak heeft om kunstwerken en andere culturele schatten te redden van de nazi’s tijdens de Tweede Wereldoorlog.
China wilde Fins vliegveld
Het Chinese Polar Research Institute, gefinancierd door de Chinese overheid, probeerde in 2018 de luchthaven van Kemijärvi in Fins Lapland te kopen of te leasen, schrijft het Brusselse Euractiv. Dat aanbod is destijds door Finland afgewezen, zo blijkt uit berichtgeving van de Finse publieke zender YLE.
Een Chinese delegatie van onderzoekers, met daarbij een militaire afgevaardigde van de ambassade, stelde januari 2018 voor om 40 miljoen euro te investeren in de landingsbaan van het vliegveld, zodat die zou kunnen worden gebruikt voor onderzoeks- en observatievluchten boven de Noordelijke IJszee, de Noordpool en de Noordoostpassage. Ook werd gesproken over mogelijke financiering van een nieuw onderzoekslaboratorium. Volgens het Finse leger ligt de luchthaven echter te dicht bij een strategisch belangrijke oefenbaan, waardoor uitbreiding van het vliegveld onmogelijk is. Latere EU-wetgeving, die dergelijke buitenlandse investeringen aan banden legt, zou realisatie van het plan verhinderd hebben.
China heeft momenteel onderzoekscentra in Groenland, IJsland en de Svalbard-archipel.
VK verliest marktaandeel
Volgens een onderzoek dat maandag is gepubliceerd, heeft het Verenigd Koninkrijk tijdens de coronapandemie marktaandeel verloren in de Verenigde Staten, Duitsland en China. Dit is het gevolg van chaotische wereldwijde handel, brexit en slechte productiviteit.
Volgens het rapport van Lloyd‘s Banking Group presteerde het Verenigd Koninkrijk vooral slecht door een langdurige stagnatie van de productiviteitsgroei. ‘In een aantal belangrijke exportbestemmingen, zoals Duitsland, de VS en China, lijkt het VK een sterkere achteruitgang dan anderen door te maken, zich trager te herstellen en het wereldwijde concurrentievermogen te zien afnemen’, aldus het rapport, gepubliceerd door Reuters. ‘De exportdaling van het VK naar de VS is in zowel absolute als relatieve termen de meest langdurige van de grote Europese landen, met uitzondering van Frankrijk.’
Tussen 2017 en 2019 wist het VK de totale export nog te verhogen, naar Duitsland met 8,5 procent en naar Italië met 12 procent, Nederland (14 procent), Spanje (20 procent) en de Verenigde Staten (24 procent).
Changi Airport is nu flexkantoor
Twee jaar geleden was er voor Changi Airport in Singapore geen vuiltje aan de lucht. De luchthaven opende een winkel- en entertainmentcomplex van 1,3 miljard dollar, circa 1,1 miljard euro, compleet met bioscoop en ’s werelds hoogste overdekte waterval, volgens cijfers van The New York Times. Voor het zevende jaar achtereen werd Changi uitgeroepen tot ’s werelds beste luchthaven en er werd een recordaantal van 63,8 miljoen passagiers verwerkt.
Al vóór de pandemie kwamen veel lokale bewoners naar Changi om te eten, te winkelen en te studeren
Dat aantal daalde vorig jaar met bijna 83 procent. Van de 33.000 vluchten in januari 2020 waren er een jaar later nog slechts 7500 over. De nettowinst daalde met 36 procent tot ongeveer 327 miljoen dollar en de bouw van een vijfde terminal werd stopgezet.
De luchthaven concentreert zich nu op inwoners van Singapore. Al vóór de pandemie kwamen veel lokale bewoners naar Changi om te eten, te winkelen en te studeren. Inmiddels worden ook ‘glamping’ en karten aangeboden en de lounge is omgebouwd tot flexkantoor. Een werkplek kost 170 euro voor drie maanden.
Schimmige handel
Bangladesh heeft zeker 280.000 euro uitgegeven aan UFED, een product van het Israëlische bedrijf Cellebrite waarmee telefoons kunnen worden gehackt. Dit blijkt uit onderzoek door Al Jazeera en de Israëlische krant Haaretz. De aanschaf is saillant, want Bangladesh erkent de staat Israël niet, verbiedt handel ermee en verbiedt Bengalezen erheen reizen. Vermoed wordt dat de regering van Bangladesh UFED inzet om opponenten te bespioneren.
UFED biedt toegang tot een breed scala van mobiele telefoons en kan er privégegevens aan onttrekken. Het hacken van versleutelde telefoongegevens baart burgerrechtenactivisten al langer zorgen en ze roepen dan ook op tot striktere regels voor het gebruik ervan.
Rusland richt pijlen op Duitsland
Volgens een onderzoek van de EU vormt Duitsland het middelpunt van Russische desinformatiecampagnes, meldt het Duitse Freie Presse. Russische media hebben sinds eind 2015 meer dan 700 keer valse informatie over Duitsland verspreid, tegenover 300 keer over Frankrijk, 170 keer over Italië en 40 keer over Spanje.
‘Geen enkele andere EU-lidstaat wordt feller aangevallen dan Duitsland’, aldus het rapport van de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO), dat deze week in Brussel werd gepubliceerd. Het gaat daarbij om door het Kremlin aangestuurde systematische campagnes op politiek niveau en om mediacampagnes. De regering in Moskou heeft de aantijgingen ‘belachelijk’ genoemd, maar verwierp ze niet direct.
De Amerikaanse staat Arkansas heeft dinsdag (9 maart, een dag na Internationale Vrouwendag) een wet aangenomen die abortus verbiedt, zelfs in gevallen van verkrachting of incest. De enige uitzondering in de wet is om ‘het leven van de moeder te redden in een medische noodsituatie’, bericht USA Today.
Met deze wet hopen tegenstanders van abortus aan te sturen op een herziening van de uitspraak van het Hooggerechtshof van de Verenigde Staten uit 1973 dat Amerikaanse vrouwen recht hebben op abortus. Een dergelijke herziening zou het elke staat mogelijk maken naar eigen goeddunken te handelen en de verschillen tussen staten benadrukken, legt CBS News uit.
Sinds Donald Trump drie conservatieve rechters heeft benoemd in de hoogste rechtbank van de Verenigde Staten, gaan tegenstanders van abortus ervan uit dat het Hooggerechtshof nu eerder bereid is om het mijlpaalarrest ‘Roe v. Wade’ uit 1973 terug te draaien. Dit was een eerste overwinning voor hen.
Toekomst Netanyahu onzeker
Ook in Israël vinden binnenkort landelijke verkiezingen plaats, op 23 maart. En de experts zijn het er unaniem over eens: de verschillen zullen klein zijn. Intussen heeft de verkiezingscampagne in tijden van corona moeite om de belangstelling te wekken van de Israëli’s, die voor de vierde keer in twee jaar naar de stembus gaan.
‘De kiezer moet uit zijn coma worden wakker geschud en naar de stembus worden gelokt’, signaleert bijvoorbeeld Israel Hayom, de gratis krant die dicht bij Likoed staat, de rechtse partij van premier Benyamin Netanyahu.
De strijd tussen de twee grote politieke blokken is een nek-aan-nekrace, waarbij alles zal neerkomen op een paar zetels, schrijft de krant. ‘Het doel is daarom een hoge opkomst: we moeten het electorale potentieel van Israëlisch rechts maximaliseren’, aldus de krant.
Het dagbladMaariv publiceert, in samenwerking met radiostation 103 FM, de laatste opiniepeiling: de Likoed zou 28 van de 120 zetels in de Knesset (het Israëlisch parlement) krijgen. Netanyahu’s partij lijkt daarmee de grootste te worden, terwijl de andere partijen er ver achter liggen.
De anti-Bibi-partijen zouden volgens de laatste peilingen genoeg zetels krijgen om een rechtse coalitie te blokkeren
De belangrijkste conclusie van de peiling, stelt Maariv, is dat het rechtse blok – een coalitie van religieuze en ultranationalistische partijen die Netanyahu steunen – niet meer dan 58 zetels heeft. De anti-Bibi-partijen – oftewel de partijen die verklaren dat zij Netanyahu niet als premier willen – zouden volgens de peiling 62 zetels krijgen, genoeg om een rechtse coalitie te blokkeren, maar zonder dat ze zelf een levensvatbare regering kunnen vormen, wegens grote politieke verschillen onderling.
Hete adem
De Israëlische premier, die de hete adem in zijn nek voelt, is bezig het aantal campagnebijeenkomsten op te voeren, en probeert ook groepen buiten het traditionele electoraat van zijn partij te bereiken. Zo heeft hij verschillende Arabisch-Israëlische plaatsen bezocht en zelfs een kop koffie gedronken in een bedoeïenentent.
Maar volgens het oppositiedagblad Haaretz wedt Netanyahu vooral op wat de krant de ‘coronagok’ noemt. Hoewel zijn land wereldkampioen vaccineren is, ‘heeft hij ingezet op het onmiddellijk opengooien van de economie’, tegen het advies van de experts van het ministerie van Volksgezondheid in, en beweert hij dat Israël eind april van het virus zal zijn verlost.
De politieke toekomst van de premier is een van de belangrijkste kwesties die deze verkiezingen op het spel staan, schrijft Yediot Aharonot. De grote vraag, aldus het onafhankelijke dagblad in een ander artikel, is of Yair Lapid, de leider van de centrum-linkse Yesh Atid-partij (die op twintig zetels staat in de peiling van Maariv), bereid zal zijn na de verkiezingen concessies te doen, en toch zijn steun uit te spreken voor een regering met Netanyahu aan het hoofd.
Een nieuw onafhankelijk rapport beschuldigt China van genocide
In een document dat dinsdag door het Newlines Institute for Strategy and Policy in Washington werd gepubliceerd, verklaren vijftig internationale deskundigen dat de Chinese regering een beleid heeft gevoerd dat erop is gericht de Oeigoerse moslimminderheid ‘als groep te vernietigen’. Dit is de eerste keer dat een ngo een onafhankelijke analyse heeft gemaakt van de beschuldigingen van genocide in Xinjiang, aldus CNN.
Volgens het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken zijn tot twee miljoen mensen uit moslimminderheden ondergebracht in een uitgebreid netwerk van detentiecentra, waar voormalige gedetineerden beweren te zijn onderworpen aan indoctrinatie, seksueel misbruik en zelfs gedwongen sterilisatie. China ontkent deze aantijgingen en beweert dat de centra zijn ingericht om religieus extremisme en terrorisme te voorkomen.
In januari verklaarden de VS al dat er sprake was van genocide tegen Oeigoeren en andere moslims, en in februari heeft het Canadese Parlement ook gestemd voor een motie om de behandeling van Oeigoeren in Xinjiang als genocide te bestempelen, bericht Arab News.
Rusland en China bouwen samen een maanstation
Rusland en China zijn van plan een gezamenlijk maanstation te bouwen. Dit project, dat dinsdag (9 maart) door Moskou en Beijing in een persbericht werd onthuld, bestaat uit ‘een complex van experimentele onderzoeksfaciliteiten gecreëerd op het oppervlak en/of in de baan van de maan’, bericht The Verge.
Het Chinese ruimteagentschap benadrukte ook dat het station tot doel zal hebben ‘de vreedzame verkenning en het vreedzame gebruik van de ruimte door de gehele mensheid te bevorderen’, tekende de South China Morning Post op.
Rusland en China hebben in het verleden de Verenigde Staten beschuldigd van het militariseren van de ruimtevaart, vooral nadat Donald Trump in 2018 besloot een ruimtedivisie van het leger, de eerste ter wereld, op te richten, aldus de krant uit Hongkong.
Regeringspartij wint verkiezingen Ivoorkust
In de parlementsverkiezingen van Ivoorkust heeft de formatie van president Alassane Ouattara, de Rassemblement des houphouëtistes pour la démocratie et la paix (RHDP) een absolute meerderheid behaald, met 137 van de 254 zetels, meldde de nieuwssite Koaci dinsdag.
De oppositiepartijen wonnen 91 zetels. De regeringspartij van Ouattara verloor echter haar meerderheid in het parlement, die zij samen met haar vroegere bondgenoten in handen had na een stembusgang die zonder geweld verliep, in tegenstelling tot de presidentsverkiezingen van oktober.
De overwinning van de RHDP moet haar in staat stellen steun te blijven verlenen aan het ‘hervormingsbeleid’ van het staatshoofd, dat in oktober 2020 werd herkozen voor een omstreden derde termijn.
Over het rustige verloop van de verkiezingen publiceerde 360 Magazine gisteren al:
Rusland, China en Israël proberen onderlinge vaccindeals te sluiten met Europese landen om zo het gezamenlijke aankoopbeleid van de Europese Unie te ondermijnen, waarschuwen verschillende Europese commentatoren.
Geconfronteerd met het trage vaccinatietempo in Europa, hebben verschillende EU-lidstaten besloten zich tot andere partners te wenden, zoals Israël, Rusland of China. Deze zware klap voor de Europese solidariteit ondermijnt de vaccinatiestrategie van de EU, aldus de Belgische krant L’Echoin een commentaar.
‘Eendracht maakt macht als het leidt tot doeltreffend beleid, dat is de raison d’être van de Europese club. (…) Het is dan ook begrijpelijk dat, als dat doeltreffende beleid in twijfel wordt getrokken, deze eenheid begint te barsten’, schrijft El País in een redactioneel commentaar.
En reden voor twijfel is er genoeg. De Europese Unie heeft het moeilijk in de vaccinatiestrijd. Europese bedrijven, zoals BioNTech of CureVac, produceren vaccins, maar deze worden vooral in de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Israël gedistribueerd door farmaceutische reuzen die hun besluitvormingscentra niet in Europa hebben, aldus L’Echo. ‘Intussen zullen de coronamaatregelen en de gevolgen ervan waarschijnlijk nog maanden aanhouden.’
Servië
Het eerste Europese land dat begon te flirten met China was geen lidstaat van de Europese Unie, maar het aangrenzende Servië, schrijft het Poolse weekblad Polityka. Toen president Aleksandar Vucic zag dat de EU geen oog had voor het Slavische land, besloot hij direct contact op te nemen met Beijing.
En met succes. In de eerste twee maanden van 2020 heeft China 1,5 miljoen doses van het Sinopharm-vaccin naar Servië gestuurd, genoeg om de twee benodigde doses aan 10 procent van de 7 miljoen inwoners toe te dienen. En deze maand zal nog een levering van zeker een half miljoen vaccins volgen. Ook het Russische Spoetnik V-vaccin is al geleverd aan het Balkanland.
Voor deze overwinning klopt Vucic zichzelf opzichtig op zijn borst, schrijft Polityka: ‘“Als je ziet hoeveel we voor de vaccins hebben betaald, wil je een monument voor mij oprichten”, vatte hij in ware trumpiaanse stijl samen, dodelijk serieus en zonder een spoor van bescheidenheid.’
Het partnerschap tussen Servië en China zou, als je kijkt naar de bredere geopolitieke context, geen verrassing moeten zijn, volgens Polityka. Zowel Beijing als Moskou proberen al jarenlang hun invloed uit te breiden in dit Balkanland. Het was slechts een kwestie van tijd voordat hun vaccins daar beschikbaar zouden komen.
‘Deze vaccin-geopolitiek, soms uitgevoerd ten nadele van hun eigen bevolking, zal China en Rusland in staat stellen hun invloed in de wereld te versterken’
‘Maar het is gevaarlijk dat de Europese Unie – dat verlamd is door gebrek aan daadkracht, door landen die op eigen houtje vaccins aankopen en vertragingen in de levering – niet over de capaciteit of middelen beschikte om hulp te bieden aan landen in haar directe nabijheid, zoals Servië’, schrijft het Poolse weekblad.
Ook L’Echo vreest hoe Rusland en China, bij gebrek aan daadkracht van de EU, hun invloed in de wereld versterken: ‘Intussen scoren Rusland en China punten door hun vaccin over de hele wereld te exporteren en zelfs aan de armste landen aan te bieden. Maar dat heeft altijd een prijs. Deze vaccin-geopolitiek, soms uitgevoerd ten nadele van hun eigen bevolking, zal hen in staat stellen hun invloed in de wereld van morgen te versterken.’
Hongarije en Slowakije
De echte politieke dreiging is de levering van Sinopharm en Spoetnik V aan EU-lidstaten, schrijft Polityka. De Hongaren waren de eersten die het Russische en Chinese vaccin bestelden. En er zijn genoeg andere gegadigden. Op 31 januari zei de Duitse minister van Volksgezondheid Jens Spahn dat hij ‘open’ stond voor vaccins uit Rusland en China, aldus het Poolse weekblad. Duitse lokale politici herhaalden zijn woorden en beweerden dat de Europese en Amerikaanse voorraden die door de EU zijn besteld niet voldoende zijn om het hele continent te vaccineren.
De Tsjechen overwegen ook om bij Sinopharm te kopen, aldus Polityka. Het land is recentelijk zwaar getroffen door de pandemie – gekeken naar het aantal nieuwe besmettingen per 100.000 inwoners belandt Tsjechië in februari op de eerste plaats in de wereld. Bovendien is de Tsjechische president Miloš Zeman enthousiast over het Spoetnik V-vaccin, hoewel premier Andrej Babiš eerst nog de goedkeuring van de EMA wil afwachten.
‘Hebben we echt farmaceutische goedkeuring nodig voor Spoetnik? Is het niet genoeg dat het staatshoofd ervoor instaat?’
Het openlijke enthousiasme van Zeman voor Spoetnik V brengt de hele vaccinatiecampagne in diskrediet, schrijft de Tsjechische krant Seznam Zprávy: ‘Zeman werpt zich op als expert. Hij roept dingen als: “Hebben we echt farmaceutische goedkeuring nodig voor Spoetnik? Is het niet genoeg dat het staatshoofd ervoor instaat?” (…) De president schaadt het vertrouwen van de mensen in de hele vaccinatiecampagne. Zijn opmerking dat het vaccin van AstraZeneca veel slechter is dan dat van Spoetnik klinkt als sabotage van het huidige vaccinatiebeleid.’
Het Tsjechische dagblad ziet dit als teken van de vergaande invloed van Rusland op de president van het land: ‘Twee van Zemans ergste trekken worden hier gecombineerd: onbewezen zaken of zelfs nepnieuws veranderen in feiten, en het behartigen van de belangen van Rusland. Zijn opmerkingen werden onmiddellijk opgepikt door de officiële Russische media.’
‘Matovič heeft toegegeven dat hij de doses in het geheim heeft moeten kopen, zodat niemand hem kon tegenhouden’
Slowakije is na Hongarije het tweede land in de EU dat kiest voor het Spoetnik V-vaccin, dat niet is goedgekeurd door het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA), schrijft Polityka. Het contract met Moskou betreft 2 miljoen doses – genoeg om meer dan 20 procent van de bevolking in te enten – en werd lange tijd geheimgehouden. De regering in Bratislava, die door de coronacrisis steun verloor en aanvallen van de oppositie moest afweren, kon niet langer wachten op leveringen volgens EU-afspraken, aldus Polityka.
De Slowaakse krant Sme vreest dat het toedienen van een vaccin dat niet goedgekeurd is door het EMA zal leiden tot nog meer verwarring in het Oost-Europese land: ‘Het is triest dat premier Igor Matovič zich aansluit bij Viktor Orbán, die de pandemie op cynische wijze politiseert. Spoetnik V moet de tragische situatie oplossen die is ontstaan door het falende coronabeleid. Matovič hoopt dat Spoetnik zijn redding zal zijn. De komende dagen zullen meer vragen dan antwoorden opleveren. Wie moet worden ingeënt met een vaccin dat in Europa niet is goedgekeurd? Zal het mogelijk zijn de Spoetnik-vaccinatie te weigeren? Krijgen degenen die met de Spoetnik zijn ingeënt een Europees vaccinatiebewijs?’
De krant voegt eraan toe: ‘Matovič heeft toegegeven dat hij de doses in het geheim heeft moeten kopen, zodat niemand hem kon tegenhouden. Hoe tragisch kenmerkend voor de situatie waarin Slowakije zich bevindt.’
Ook de regeringspartners van premier Igor Matovič stellen vraagtekens bij de aankoop van het Spoetnik V-vaccin, meldt Euronews. Vooral het feit dat Matovič de vaccins in het geheim kocht, kan mogelijk leiden tot een breuk in de coalitie van het Centraal-Europese land.
Beloftes
Zowel de Hongaren als Slowaken wachten dus niet op de goedkeuring van het EMA. Toen Orbán werd gevraagd naar de mogelijke repercussies van de EU, leken die hem niet veel te kunnen schelen. Zoals de premier op de radio zei, gelooft hij niet dat ‘Britse, Amerikaanse of Europese specialisten meer gekwalificeerd zijn dan Hongaarse’ in het beoordelen van de effectiviteit van vaccins, aldus Polityka. ‘De Europese Unie beloofde injecties, ze heeft de belofte niet waargemaakt. We moeten het zelf oplossen,’ voegde de Hongaarse premier daaraan toe.
Vandaag (4 maart) maakt het EMA bekend dat de versnelde beoordeling van het Spoetnik V-vaccin er gaat komen, meldt de Süddeutsche Zeitung. Het agentschap in Amsterdam heeft aangekondigd dat het is begonnen met een zogenaamde ‘rolling review’. Als het vaccin positief wordt beoordeeld, kan de producent, het Gamaleja-Instituut voor Epidemiologie en Microbiologie dat valt onder het Russische ministerie van Volksgezondheid, officieel een aanvraag om goedkeuring indienen bij de Europese Unie. De beoordeling gaat waarschijnlijk enkele maanden duren.
‘Het meest interessante is dat de EU tot dusverre geen kritiek heeft geuit op de vaccin-afvalligen’
Ook Polen overweegt om het Sinopharm-vaccin aan te kopen, aldus Polityka. De Poolse premier Andrzej Duda en de Chinese president Xi Jinping bespraken onlangs deze mogelijkheid, en de Poolse president ‘was verheugd te horen dat Beijing bereid was de door China geproduceerde vaccins in te zetten als wereldwijd publiek goed’.
Over eventuele leveringen van het Chinese vaccin aan Polen is niets bekend. Maar minister van Volksgezondheid Adam Niedzielski verklaarde dat zonder Europese goedkeuring het Chinese vaccin niet naar Poolse burgers zal gaan, schrijft Polityka.
‘Het meest interessant is nog dat de EU tot dusverre geen kritiek heeft geuit op de vaccin-afvalligen en waarschijnlijk niet weet hoe ze hiertegen moet optreden. Hoewel de voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, alle vaccinfabrikanten uitnodigde om EMA-goedkeuring aan te vragen, zette ze vraagtekens bij de effectiviteit van Spoetnik V (zonder wetenschappelijk bewijs te leveren). De chaos wordt ook verergerd door de Franse president Emmanuel Macron, die op zijn beurt twijfelt aan de soepele werking van AstraZeneca’, analyseert Polityka.
‘Nogmaals, op EU-niveau is er geen eensgezinde strategie om de pandemie aan te pakken’, schrijft het Poolse weekblad. ‘Als Hongarije, Slowakije en andere landen die vaccins gebruiken zonder goedkeuring van het EMA, niet door Brussel worden gestraft of zelfs maar bekritiseerd, zal dat een nieuwe klap zijn voor Von der Leyen en de Europese solidariteit. Het was de bedoeling dat er één gezamenlijk aankoopbeleid zou komen, maar achter de schermen werd er op individuele basis onderhandeld. Nu koopt elke staat elk vaccin dat hij kan bemachtigen. De ene mislukking volgt na de andere voor de Europese Unie’, aldus Polityka.
Driekoppige alliantie
Ook Israël, dat wereldwijd vooroploopt met vaccineren, gaat allianties aan met Europese landen buiten de EU om. Denemarken en Oostenrijk gaan samen met het Midden-Oosterse land een ‘vaccinatie-alliantie’ beginnen, meldt de Oostenrijkse krant Kurier.Het zou gaan om zogenoemde tweedegeneratievaccins, die bescherming moeten bieden tegen nieuwe varianten.
‘De EU kan het niet voor elkaar krijgen, we moeten het heft in eigen handen nemen – dat is het signaal dat Oostenrijk en Denemarken afgeven’, schrijft de Süddeutsche Zeitung.
De Deense krant Politikenneemt fel stelling tegen het verbond met Israël. ‘Denemarken mag geen coronavaccins van Israël kopen. (…) In plaats van zich te laten omkopen met vaccins, zou Mette Frederiksen deze gelegenheid moeten aangrijpen om Benjamin Netanyahu duidelijk te maken dat Denemarken de Palestijnen niet vergeten is, en geen vaccins zal aanvaarden die eigenlijk naar hen zouden moeten gaan. Ook bij pandemieën moeten er grenzen zijn aan nationaal eigenbelang – ook al lijkt het erop dat Israël die uit het oog heeft verloren’, concludeert het Deense dagblad.
Pas op
L’Echo blikt terug op hoe het Europese vaccinatiebeleid ooit begon: ‘Op het hoogtepunt van de crisis begon men te dromen van Europese en zelfs mondiale samenwerking bij de productie van een vaccin dat de meest geavanceerde technologieën van de eenentwintigste eeuw in dienst van de mensheid zou stellen.’
Toch lijkt veel van het optimisme dat hieraan ten grondslag lag, uitgedoofd. ‘Nationaal egoïsme, geostrategische reflexen, het onvermogen van politici om een visie te ontwikkelen die verder reikt dan hun achterban, of gewoonweg twijfels over de vaccins, verhinderen dat deze droom werkelijkheid wordt’, analyseert L’Echo. ‘Het is echter nooit te laat om een dergelijke eenheid tot stand te brengen, door een bredere industriële samenwerking en door de aandacht te richten op succesvolle voorbeelden’, besluit de Belgische krant.
‘De verleiding om er afzonderlijk uit te komen is de kiem van andere toekomstige crises, van wrok en verdeeldheid. Pas op’, waarschuwt El País.
Tv-kok Gordon Ramsay, die wereldwijd 35 restaurants bezit, zegt dat de lockdowns zijn Britse restaurants £ 57 miljoen, circa € 66 miljoen, aan omzet hebben gekost. Hij bezit achttien restaurants in Londen en wil er in 2021 nog vijf openen, schrijft Business Insider.
Alleen al in december zou hij € 11,5 miljoen aan boekingen in zijn restaurants in Groot-Brittannië hebben verloren.
Bloemen rotten weg door brexit
De grootste narcissenkwekerij ter wereld, in het Britse Cornwall, ziet zich gedwongen bloemen ter waarde van honderdduizenden euro’s weg te laten rotten vanwege problemen met het aannemen van personeel sinds brexit, meldt The New European.
Varfell Farms, dat narcissen levert aan alle Britse supermarkten en exporteert naar Europa, de VS en Dubai, produceert jaarlijks 500 miljoen bloemen en heeft zevenhonderd arbeiders nodig om ze te plukken. Sinds corona en het einde van het vrije verkeer door brexit kan het bedrijf nog slechts over zo’n 400 bloemenplukkers beschikken.
‘We kunnen de bloemen niet oogsten, we hebben niet genoeg plukkers om ze te plukken’
‘We kunnen de bloemen niet oogsten, we hebben niet genoeg plukkers om ze te plukken. We verliezen honderdduizenden ponden’, verklaart eigenaar Alex Newey.
Zijn hoop dat arbeiders uit Cornwall de plukkers zouden vervangen die voorheen uit de EU kwamen, is weg. ‘We hebben aanzienlijke wervingsacties gedaan voor lokale werknemers.’ De gedachte was dat die vanwege corona en de hoge werkloosheidscijfers wel zouden komen. ‘Maar het is zwaar om drie maanden lang voorovergebogen narcissen te plukken’, aldus Newey.
De rijkste man van Rusland
De Russische mijnbouwreus Norilsk Nickel kreeg deze maand een boete van € 1,63 miljard opgelegd vanwege een enorme diesellekkage in mei vorig jaar. In het Russische Noordpoolgebied stroomde meer dan 20.000 ton diesel meren en rivieren in, nadat een brandstofreservoir was ingestort dat eigendom is van het bedrijf.
Norilsk Nickel zal niet schrikken van de miljardenboete, want door de aanhoudende prijsstijgingen van metalen als nikkel en palladium blijven de aandelen maar stijgen, afgelopen jaar met liefst 40 procent. Het bedrijf is ’s werelds grootste producent van palladium en een van de grootste van nikkel. Vooral de vraag naar nikkel, dat wordt gebruikt in elektrische voertuigen, groeit wereldwijd.
Oligarch Vladimir Potanin bezit ruim een derde van de aandelen en door de stijgende koersen heeft zijn fortuin nu de drempel van $ 30 miljard, zo’n € 25 miljard, overschreden, een record voor een Russische ondernemer. Het maakt hem de rijkste man van Rusland, aldus The Moscow Times.
Kaalslag bij musea in VS
Het Whitney Museum in New York heeft opnieuw 15 werknemers ontslagen. Kort na de lockdown, vorig jaar april, moesten al 76 medewerkers weg. Destijds verwachtte directeur Adam Weinberg een tekort van zo’n € 6 miljoen, maar in een toelichting op de huidige ontslagen schrijft hij dat de inkomsten uit de kaartverkoop met 80 procent zijn gedaald, waardoor er al bijna € 19 miljoen verlies is geleden.
Hij verwacht nog ‘aanzienlijke’ verdere verliezen. ‘Het toerismebureau van New York voorspelt dat het tot 2025 kan duren voordat het aantal bezoekers terug is op het niveau van voor de pandemie’, aldus Weinberg tegen het New Yorkse ArtNet News.
Uit onderzoek door de American Association of Museums blijkt dat Amerikaanse musea mogelijk bijna € 25 miljard hebben verloren en dat bij ruim de helft van de musea ontslagen zijn gevallen. Bijna 30 procent van de musea acht de kans aanzienlijk binnen een jaar te moeten sluiten, of niet zeker te weten nog open te kunnen gaan.
Korea stopt steun overtreders
Koreanen die de coronaregels schenden, komen niet in aanmerking voor de volgende ronde van een financieel hulpprogramma waarmee de regering vorig jaar begon. Dat liet premier Chung Sye-kyun van Zuid-Korea deze week weten volgens Korea Herald.
Hij waarschuwde voor strenge maatregelen, na aanwijzingen dat winkels, restaurants en andere bedrijven in het land de regels overtreden. ‘Buiten het zicht worden regelmatig sociale verplichtingen genegeerd’, aldus de premier.
Als voorbeeld noemde hij nachtclubs in Seoul die zich niet houden aan de coronaregels, zoals het dragen van mondkapjes, het bijhouden van logboeken en beperking van het aantal aanwezigen. Bedrijven die worden betrapt op het overtreden van de regels zullen worden uitgesloten van de lijst met begunstigden voor de vierde ronde van hulpgelden die in maart worden uitgekeerd.
De regering en de regerende Democratische Partij zijn overeengekomen om de eerste financiële steunmaatregelen van dit jaar toe te wijzen aan zelfstandigen en eigenaren van kleine buurtwinkels.
Laatste Juma-man sterft aan corona
Aruká Juma, een inheemse Braziliaan, was tussen de 86 en 90 jaar oud toen hij vorige week stierf aan corona, bericht El País. Aruká was de laatste man van het Juma-volk. Als jonge man overleefde hij met zes andere Juma’s een bloedbad op last van handelaren die geïnteresseerd waren in hun rubberbomen en kastanjes.
Opgejaagd als wilde dieren, werden destijds zestig Juma gedood. Het was de laatste poging tot massale uitroeiing van de stam, die midden twintigste eeuw werd ontdekt. De drie dochters die Aruká achterlaat, zijn nu de laatsten van het volk dat in de achttiende eeuw zo’n vijftienduizend leden telde.
Soedan wil dat VN ingrijpt
Een voormalig lid van het Soedanese team dat met Ethiopië onderhandelt over de controversiële Grand Ethiopian Renaissance Dam in de Nijl, beweert dat Soedan eigenaar is van het land waarop de dam is gebouwd. Volgens Ahmed Al-Mufti heeft Soedan het land in 1902 aan Ethiopië overgedragen op voorwaarde dat het geen waterwerken zou verrichten zonder goedkeuring van Khartoem, schrijft Middle East Monitor.
Hij wil dat de Veiligheidsraad ingrijpt om te verhinderen dat Ethiopië in juli het tweede reservoir van de dam vult, want daarmee zouden ruim 20 miljoen Soedanezen gevaar lopen. Soedan en Egypte, beiden afhankelijk van de Nijl, vrezen watertekorten door de nieuwe dam.
De laatste dictator van Europa, Aleksander Loekasjenka, houdt zijn land al ruim 25 jaar in een wurggreep. Grzegorz Szymanik dook in het onthutsende verleden van de Belarussische president. Hij was ambitieus, licht ontvlambaar en leed aan depressies. Droomde ervan eerste partijsecretaris te worden en vond een nieuw doel toen de Sovjet-Unie uiteen viel: president worden.
Dat Belarus het land van de zon is, is door de staat bekrachtigd. Ongeacht van welke kant je het land binnenrijdt zie je de affiches ‘Welkom in het land waar de zon altijd schijnt’. Vervolgens om de haverklap “Het land van de zon’, ‘Het land van de zon’, ‘Het land van de zon’, meiden tussen het graan, arbeiders met helmen op. Militairen. Allemaal spreken ze glimlachend in de hoofd-etters: ‘IK HOUDVANMIJNLAND’, ‘Belarus – EENFIJNTHUIS’, ‘Belarus – MIJNLIED’.
Dit alles om het gebod ‘eer uw vaderland als uw moeder’ niet te vergeten. Eer uw vader.
Vandaag verdwijnt het land van de zon onder een pak sneeuw. Alle erven zijn eronder bedolven, verdomme, je kunt je stulp niet uit. De koe, nog niet gemolken, loeit in de stal. Een oud vrouwtje fietst over de weg. De wind blaast haar in het gezicht, en blaast haar bijna omver.
‘Waar gaat u heen, omaatje?’
‘Naar de jacuzzi.’
Ah, die mooie jacuzzi die Pappie heeft laten bouwen. Waarom zou hij het zijn streekgenoten niet gunnen? Hij ging hier naar school, hij beheerde een
sovchoz [collectieve boerderij in handen van de staat ten tijde van de Sovjet-Unie]. De makker die met dezelfde melk werd grootgebracht.
Tegenwoordig doen zelfs excursies het gebied tussen Vitebsk en Mohylev aan, waar Sjklov, Kopys en het piepkleine Aleksandrja liggen. Men wil de geboortegrond van de president zien. Hoe is het daar?
Nou, het is er onverbiddelijk. Net als de president zelf. Wie niet naar de grond luistert, zal geen brood hebben. Maar getoonde trouw wordt beloond. Hij is haatdragend. En onveranderlijk.
Zoals Pappie.
‘Hij was al zo toen hij hier woonde,’ zullen de meesten zeggen. ‘Hij was goed, charosjij, hield vast aan discipline.’
‘Hij was al zo toen hij hier woonde’, zullen weinigen zeggen. ‘Een stuk verdriet was hij. Maar wie had gedacht dat hij ons ging vermoorden?’
Waar kwam Aleksander vandaan? Zijn moeder, Katsiaryna Loekasjenka, ging werken in Orsja en kwam met de president in haar buik terug. Wie was zijn vader? Een zigeuner, zeggen ze. De eenogige chauffeur Grisja uit de linnenbewerkingsfabriek, zeggen ze. ‘Mijn vader kwam om in de Grote Vaderlandse Oorlog,’ voegt de president zelf eraan toe. Maar de laatste schoten vielen negen jaar voordat hij werd geboren. Heeft hij zo lang in zijn moeders buik liggen wachten? Een wonder? Het is onbekend.
Wat wel bekend is, is het volgende: Kopys, 1954, augustus.
De 30ste of 31ste augustus? Dat is dan weer onbekend. Vroeger werd het officieel op de 30ste gevierd, maar sinds twee jaar geldt een nieuwe verordening: de president is jarig op 31 augustus, net als zijn jongste zoon Kola.
Hij kreeg de naam Aleksander, de beschermer van de mensheid, en groeide op in het nabije dorp Aleksandrja, aan de andere rivieroever.
‘Ik zat met mijnheer de president samen in de eerste klas van de basisschool,’ zegt Aleksander Aleksijevitsj, leunend tegen een verrot deurkozijn van de veranda, zo verrot dat het elk ogenblik kon omvallen en de ruit doen sneuvelen. Dat wil zeggen als in de ramen van het huis van Aleksander Aleksijevitsj glas zou zitten. Er zit folie in. Aleksander Aleksijevitsj trekt zenuwachtig aan zijn sigaret in een sigarettenpijpje van gedraaid aluminium. ‘Wie had gedacht dat hij president zou worden? Ik voetbalde met hem in de modder. En nu komt hij langs met een auto, chique gekleed, gaat even wandelen. Waarom zou ik hem proberen te benaderen? Wat voor hulp heb ik nodig? Nou ja, ik heb geen verwarming, maar ik stook met hout, het gaat prima.’
‘Maar is het beter als nu Pappie regeert of was het beter onder de Sovjets?’
‘Ik heb hoofdletsel. Wat ik me kan herinneren, herinner ik me.’ Aleksander Aleksijevitsj krabt op zijn hoofd alsof hij dichter bij zijn herinneringen zou willen komen. ‘Om een of andere reden kan ik me dat niet herinneren.’
Nog maar weinigen in het dorp kunnen zich de president herinneren. Allemaal forensen. Een goede plek, ‘de geboorteplaats van presidenten’, er komen steeds meer huizen bij. Ze hebben niet gezien in wat voor armoede Pappie leefde, hoe de jochies aan zijn oren trokken omdat hij geen vader had. Wat kunnen ze vertellen?
Het boerenhuisje, waar de president op een aardappeldieet groeide als kool, is er ook niet meer. Toen hij president werd beval hij het plat te gooien. Op die plek staan er nu een houten wachthuisje, een bank en een tafeltje. Je kunt er even gaan zitten, een slokje thee uit je thermosfles nemen, op een augurkje uit het koninkrijk der augurken knabbelen en een blik werpen op het land van de zon.
Geschiedenisleraar
‘De oude schoolarts zou zich hem kunnen herinneren,’ herinnert Aleksander Aleksijevitsj zich en stopt met krabben aan zijn hoofd. ‘Hij zou iets kunnen vertellen.’
De schoolarts Nikolaj Danilovitsj Jelski: ‘Ik zeg niets! Waarom zijn jullie hier aan het snuffelen? Onze president is een goed mens, hij bevalt ons wel,’ zweert hij en vervolgt: ‘Natuurlijk kan ik het me herinneren! Mijn vrouw Tamara Ivanovna heeft samen met hem gewerkt. ‘Zo was het toch, Tamara Ivanovna?’
Tamara Ivanovna fatsoeneert haar bloemetjeshoofddoek, tikt met haar wandelstok en verdwijnt in een andere kamer.
‘Toen hij hier voor het eerst als president kwam, vroeg hij: “Hoe gaat het met jullie, streekgenoten?” “Goed hoor, Aleksander Grigorjevitsj!” antwoordde ik, waarop de president zei: “Ga dan aan het werk en leef!” En dus werk ik. Ik heb een koe en konijnen. En ik leef. En ik heb het goed. Tamara Ivanovna, zeg eens wat!’
‘Dat interesseert me niets!’
‘Tamara was de mentor van de eerste klassen van de basisschool toen Pappie hier geschiedenisles gaf. Ik heb dertig jaar als arts gewerkt. Mijn pensioen bedraagt zevenhonderdduizend Belarussische roebels. In de winkels is alles te koop, worsten, vleeswaren, ik kan me het veroorloven. We hebben hier ook een zwembad, een sauna, een jacuzzi. Hij heeft een school voor ons laten bouwen, en een sportcomplex en asfaltwegen. O, er reed een auto voorbij! Tegenwoordig heeft hier één op de drie een auto. Er is ook een hotel en een volgende is in aanbouw. Want er komen excursies hierheen uit Minsk en zelfs uit Rusland! Wat bezoeken ze? Er is een museum, een zaal in de oude school waar de president op zat. Ik ga het even laten zien, maar alleen van de straatkant, want anders moet je met een militieagent komen en er toestemming voor hebben. Wie weet, leg je er wel een explosief onder,’ Kola knijpt zijn ogen dicht.
Sasja uit Sjklov
Door de ruit zijn de netjes opgestapelde boeken te zien. Alsof de kleine Sanja, zoon van een melkboerin en een onbekende vader, gisteren nog met de neus in de boeken aandachtig zat te lezen over de kleine Ioseb Besarionis Dze Dzjoegasjvili, zoon van de schoenmaker Vissarion en de wasvrouw Jekaterina.
Hij moest wel van de geschiedenis houden aangezien hij naar Mohylev vertrok om er geschiedenis te gaan studeren.
In het land van de zon, het koningrijk der augurken, opgesloten in een kasteel, woont prinses Halina. De prinses is al met pensioen, maar ze verdient nog wat bij bij een Regionaal Uitvoerings-comité. Ze organiseert de verblijven in de sanatoria. Ze heeft Sasja leren kennen op de basisschool. Vier kilometer legde hij af om bij haar te zijn. Ze was zo gewoontjes en rustig. En ook hij was vroeger zo gewoon. Later niet meer.
Hij vertrok naar Minsk om het land te besturen, zij bleef achter op de boerderij met de koeien. ‘Echtgenotes horen zich niet te bemoeien met de zaken van de staatsambtenaren,’ zei hij. Waarom deed ze het dan? Ze liet aan de journalisten zien hoe ze de koe Milka aan het melken was. Een koe aan de tieten trekken, zoiets hoort toch niet bij de Eerste Dame? Pappie verbood contacten met de pers en sloot de prinses in het kasteel op: om een groen huisje in Rizkovitsje (tegenwoordig een wijk van Sjklov) liet hij een muur bouwen. Er is een controlepost naast geplaatst. Als er iemand stopt en te lang blijft kijken, dan wordt er meteen gecontroleerd: Wie is het? Wat wil hij? Wat voor een verdacht gezicht is dat? Waarom zulke lange armen? Waarom zulke onrustige ogen? Waarom glimlacht hij? Is er iets om te lachen? Voor wie is hij bang? Misschien heeft hij een reden om bang te zijn?
Het zestienduizend inwoners tellende stadje Sjklov nabij Aleksandrja is een koninkrijk der augurken. De hele regio staat bekend om de augurken die er worden verbouwd en verwerkt. De augurk heeft zelfs zijn standbeeld in Sjklov. Manshoog, glimlachend, houdt hij een met augurken gevuld mandje vast. In het plaatselijke museum bevindt zich een wand die aan de president is gewijd. Vanaf de foto’s blinkt het gebit van de president die door de lokale notabelen wordt verwelkomd.
Pappie en augurken zijn de symbolen van Sjklov. Sasja is hierheen gekomen omdat hij geen tractorchauffeur wilde worden zoals de andere jongens van het dorp. Maar hij wist nog niet wat hij wel wilde gaan doen. Hij gaf geschiedenisles, hij probeerde het in het leger als politruk [ambtenaar van de Communistische Partij die is aangesteld om de communistische ideologie te versterken in het leger]. Hij was op zoek naar zijn roeping, naar iets waarin hij goed zou zijn.
Iets aangekruist
‘Je kunt toch geen slechte herinneringen aan de president hebben?’ verbaast Misjka zich in zijn vlakbij Sjklov gelegen huisje, dat beplakt is met sneeuw als dumplings met dikke room. Misjka is eenentwintig jaar oud en gedurende zijn hele jonge leven steunde hij Loekasjenka. Maar de laatste tijd is er bij Misjka een revolutie te bespeuren.
Men zegt dat hij tijdens de presidentsverkiezingen op Sannikau heeft gestemd, degene die in de gevangenis werd gezet.
‘Misja, wat is er gebeurd?’
‘Ik heb op Sannikau gestemd. Of misschien op Niaklajeu? Ik kan het me niet herinneren. Ik had haast toen ze met de stembus langskwamen. Ik heb snel iets aangekruist zonder goed te kijken. Later, toen ze op de televisie lieten zien wat er op het plein in Minsk aan de hand was, de protesten en rellen, toen kreeg ik er spijt van. Zo’n land hebben we niet nodig.’
Want nu, volgens Misja, heerst er vrede en rust, wat wil je nog meer. Hij heeft werk en hij wordt naar de bouwplaats gebracht. Hij verdient vijfhonderd dollar per maand. Nou ja, Misja heeft dat geld nog niet gezien, maar dat werd hem beloofd (Misjka’s moeder, die vroeger in een sovchoz met Loekasjenka werkte, krijgt een salaris van tweehonderd zestigduizend Belarussische roebels, dat wil zeggen negentig dollar). En dan op zondag een sauna en vrienden. Een prima leven. Daarom wordt Misja voorzichtiger bij de volgende verkiezingen.
‘En degenen die niet van hem houden, koesteren zij misschien om een of andere reden wrok tegen hem?’ vraagt Misjka zich af.
Natuurlijk zijn die er ook, zelfs op de presidentiële grond zijn er egoïsten
die hem niet als Vader willen.
‘In het vlakbij Sjklov gelegen dorp Dobrejka woont Pjotr Migoerski. Wat |is hij allemaal niet aan het doen, hoe strijdt hij niet tegen het regime! Een moedige, harde werker. Verbazingwekkend dat hij nog niet is ontslagen,’
vertelt journalist Anatol Gulajeu, de oude kennis van Loekasjenka.
‘Kom, we gaan een glaasje drinken want ik ben vandaag ontslagen,’ zegt Pjotr Migoerski.
Migoerski was ooit leidinggevende, zoals Loekasjenka, maar dan van een kolchoz [collectieve boerderij bestuurd door de boeren zelf ten tijden van de Sovjet-Unie. De kolchoz heette De overwinning. Migoerski dronk wodka met Pappie, ze voetbalden met elkaar. Vandaag de dag is Loekasjenka, oud-directeur van een sovchoz, de president en hij ontslaat op staande voet Migoerski, oud-directeur van een kolchoz, doctor in de economie in Mohylev.
‘De decaan riep me naar zich toe en zei tegen me: “Neem zelf maar ontslag, anders zal ik je moeten ontslaan.” Die decaan is een goede vent, maar hij kan niet anders.’
Waarom? – zo luidt de titel van een vertelling van Tolstoj over de familie Migoerski, de Poolse bannelingen in Siberië. Volgens Migoerski uit Dobrejka gaat het over zijn voorouders. Zijn overgrootmoeder was de maîtresse van de schrijver en daarom had hij over hen geschreven.
‘Waarom?’ vraagt Migoerski nu in navolging van Tolstoj. ‘Waarom werd ik uit mijn werk gegooid?’
Ja, hij geeft een onafhankelijke krant Sjklov Info uit (oplage tot driehonderd exemplaren).
Ja, hij neemt deel aan de beweging Zeg de Waarheid die de informatie over de ware toestand van de Belarussische staat verzamelt en verspreidt.
Ja, hij gaf in de regio leiding aan de campagneteams van Niaklajeu,
Sannikau, Rymasjeuski en Kastoesiou (het kan niet anders, de oppositie is hier te klein om voor elke kandidaat een afzonderlijke team op te zetten).
En het allerbelangrijkste: ja, tijdens de laatste verkiezingen was hij de rechterhand van de kandidaat Niaklajeu.
Hij is schuldig aan zo veel misdrijven. Vanwaar dus die verbazing?
Een verbetering zit er ook niet in: bij Pjotr Migoerski op de zolder bevindt zich “het museum van de oppositie”.
Om de wit-rood-witte vlag van het onafhankelijke Belarus liggen de insignes van het verzet: een bordje met daarop de paus (uit Krakau), de balpen van Sjoesjkievitsj, de handtekening van Milinkievitsj. En een sjaal van Manchester United.
Op Pappies grond zijn er maar weinigen die ‘wrok’ koesteren (zoals Misja het zou hebben gezegd). Het is hier geen Minsk.
Mensen hier houden van dit soort bestuur. Men houdt hier van salarisverhogingen (al worden ze direct opgevolgd door prijsverhogingen; de prijzen worden door de staat gereguleerd en altijd in dezelfde volgorde: eerst stijgen de salarissen, daarna de prijzen, zodat men nooit over te veel geld kan beschikken en zou ophouden met aards denken, maar ook zo dat men niet te veel honger zou lijden om in opstand te komen).
Men houdt van goed bevoorrade winkels (wat maakt het uit dat de prijzen zo hoog zijn, dat de Wit- Russen die vlakbij de Poolse grens wonen voor hun boodschappen naar Polen afreizen, alleen de sigaretten zijn hier goedkoper, maar met tabak eet je je buikje niet rond). Men houdt hier van een stabiele uitbetaling van pensioenen (een hongerpensioen, maar altijd op tijd binnen). Het studeren is gratis (wat maakt het uit dat je het later moet afbetalen door drie jaar lang te werken op het terrein rond Tsjernobyl of in de landbouw). En in geval van een geldtekort in het land, laat Pappie geld bijdrukken.
Yoghurt
De wodka raakt op. Pjotr Migoerski herinnert zich ineens dat hij geen werk meer heeft. Hij haalt de schilderijen van de muur af en wil ze gaan verkopen om brood te kunnen kopen. Hij doet zijn overhemd uit, want naast de kachel is het heet. Met een T-shirt aan met daarop ‘De waarheid overwint’ neemt hij plaats voor het tv-toestel Vitjaz en drukt op de knop.
Klik.
‘…het is nog geen jaar geleden dat de sovchoz Zabielsjin, tegenwoordig Oma’s Binnenplaats, begon winst te maken. De melkproductie in de sovchoz steeg toentertijd …’
Klik.
‘…en acht miljoen ton aardappelen.’
‘Waar zijn die aardappelen, waar is die melk?’ vraagt Migoerski. ‘Er is van alles, ja. Op papier. Ze schrijven er cijfers bij om het mooier te doen lijken. Een lage ambtenaar schrijft er wat bij, een belangrijke chef schrijft er wat bij en ook de minister. Vandaag weet eigenlijk niemand hoeveel graan, aardappelen, melk en vlees we werkelijk produceren. De melkverkoopcijfers zijn een staatsgeheim.’
Klik.
De president is aan het woord! Hij heeft het over yoghurt, een zaak van staatsbelang. Danone wil Belarus bestelen. Hij schreeuwt. De gezichten van de ministers verbleken. Bij al dat geschreeuw staan ze voorovergebogen en verontschuldigen zich.
Klik.
De Egyptische meute steekt een papieren gezicht van Moebarak in brand. Wanneer het vuur Moebaraks neus en wangen verorbert, beginnen Migoerski’s ogen te schitteren.
‘Hij is al tachtig. Hij hoort met zijn kleinkinderen te spelen en niet het land te besturen. Dit is een waarschuwing aan de onze,’ zegt Pjotr Migoerski vrolijk.
‘Maar die Egyptische Pappie regeert al dertig jaar lang en onze Pappie pas zeventien jaar’ voegt zijn vrouw Valentina Filipovna somber aan toe.
Aleksander uit de Haradzjets sovchoz ‘wanneer hij een toespraak hield grepen de directeuren, ouderen en oogopgeleiden naar hun hoofd. Maar anderen vonden het leuk,’ vertelt Anatol Goelajeu, journalist uit Minsk, oud-kennis van Pappie uit Sjklov.
Op zijn eerste werkdag in de sovchoz had hij gezegd:
“Ik ben jullie Führer!”
Daar houdt men van met de arm dreigend zwaaien, keihard met de vuist op tafel slaan. En zo was Sasjka uit Sjklov toen hij Aleksander werd, directeur van de Haradzjets sovchoz. Besnord en breedgeschouderd, oude makker, wapperend met zijn armen alsof hij naar Minsk zou willen vliegen.
‘Niemand wilde hem als directeur, maar hij hield voet bij stuk. Hij kreeg die baan omdat men genoeg van hem had’ voegt Goelajeu eraan toe.
‘Mijn vrouw kwam naar me toe en zei: “Er is een nieuwe directeur, hij is jong, belooft weelde en stelt orde op zaken,”‘ herinnert zich Vladimir Olejnikov, bosbouwkundige en voorzitter van het oppositionele Belarussische Volksfront (BNF) in de regio. We warmen onze handen in het houten huisje vlakbij Haradzjets.
‘Ik kreeg toen een baan van de bijenhouder in de sovchoz aangeboden. Aan het begin had ik een goed contact met de president. Maar later verdween mijn honing uit het magazijn. Loekasjenkas glimlach verdween eveneens. Pas toen ik stopte met werken hoorde ik dat de tonnetjes met honing in het kabinet van zijn plaatsvervanger stonden. Mijn vrouw vertelde dat hij op zijn eerste werkdag in de sovchoz had gezegd: “Kameraden, ik ben jullie Führer!” Dat zei hij zonder een valse gedachte erbij.’
Lavon Barsjtsjeuski, schrijver, aanhanger van de oppositie, was in 1990 samen met Loekasjenka gedeputeerde in de Hoogste Raad van de Socialistische Sovjetrepubliek Belarus.
Andere dictators
‘Waarom wordt Stalin door Loekasjenka zo verheerlijkt? Waarom ontkent hij diens misdrijven, waarom bouwt hij voor hem een museum vlakbij Minsk? Een dictator voelt altijd, onderbewust, sympathie voor andere dictators. En hoe ging het met het interview waarin hij het efficiënte beheer van Hitler de hemel in prees? Volgens hem was dat een compliment. Hij dacht dat als hij iets positiefs over een Duitse leider, hetzij Hitler, hetzij een andere, zou zeggen, dat een Duitse journalist als muziek in de oren zou klinken.’
‘Hij hield een piepklein kopje in zijn enorme handpalm. Hij zat bij me in
de keuken en smeekte om hulp,’ herinnert journalist Goelajeu zich. ‘Het was 1988, perestrojka, de verkiezingen voor het Congres van de Volksgedeputeerden van de Sovjet-Unie waaraan hij deelnam. De lokale autoriteiten hinderde hem bij het organiseren van de bijeenkomsten omdat hij zichzelf had gekandideerd.
Toentertijd werkte ik als correspondent voor de Moskouse krant Idyllisch Leven uitgegeven door het Centraal Comité van de Communistische Partij. Oplage van twaalf miljoen. Ik ging op stap langs verschillende dorpen. En ik zag, inderdaad, dat hij werd gehinderd. Ik publiceerde een artikel dat hem enigszins had geholpen, maar de verkiezingen verloor hij alsnog. We werden echter vrienden. Hij kwam me op mijn datsja opzoeken, bracht cognac mee en we dronken. Hij stelde zijn vriendinnen aan me voor. Geen enkele sloeg hij over.
Een jaar later waren er verkiezingen voor de Hoogste Raad van de Socialistische Sovjetrepubliek Belarus. Loekasjenka doet weer mee. En opnieuw komt hij bij Goelajeu langs. Al vanaf de voordeur roept hij: ‘Ik heb niemand geslagen!’
‘Er was in de sovchoz een zekere Vladimir Bandoerkov, een tractor-bestuurder,’ licht Goelajeu toe. ‘Bandoerkov beklaagde zich dat hij van de directeur een behoorlijke rammel had gekregen. Loekasjenka kon er drie tot acht jaar voor krijgen. Dus ging ik bij Bandoerkov langs. Een armoedig huis, vijf kinderen kwamen te voorschijn, het ene nog meer besmeurd
dan het andere. Ik vroeg: Sloeg hij?
“Hij sloeg, smeet me op de grond en schopte. Ik haalde de anderen erbij. Er waren twaalf tractorchauffeurs in de sovchoz. Acht van de twaalf zeiden dat zij door Loekasjenka ook werden geslagen.” “Nou, Sasja, hoe zit dat?” vroeg ik hem. Hij antwoordde: “Wat een smeerlappen! Ik heb zoveel voor hen gedaan en ze kunnen maar niet vergeten dat ik ze een keer op hun bek heb geslagen.”
Maar deze verkiezingen werden door Loekasjenka wel gewonnen. De zaak werd gesloten.
Pak rammel
Pappie vertrok naar Minsk, maar was niets veranderd. De demonstranten
op het plein horen nu ook: ‘Ik doe voor jullie zoveel goeds en moet ik soms, als een vader, jullie een pak rammel geven.’
In het koninkrijk der augurken doet nog een verhaal de ronde. Een zekere Ivan Joesjkievitsj, landbouwkundig mecanicien, blijft met zijn collega’s buiten op het veld lunchen. ‘Wat doet die wodka bij de lunch?’ schreeuwt Loekasjenka. Maar Joesjkievitsj kwam onlangs terug uit Tiumeni in Siberië, waar hij in een kopermijn had gewerkt. Als je daar niet voor jezelf opkomt, dan overleef je het niet. Hij vuurt een scheldkanonnade af richting Loekasjenka. Loekasjenka grijpt Joesjkievitsj bij zijn overhemd. Joesjkievitsj grijpt naar een rubberen buis. De rubberen buis knalt op de rug van Loekasjenka.
Ze kunnen maar niet vergeten dat ik ze een keer op hun bek heb geslagen
Hoe ouder Ivan werd, hoe banger hij was daarover te vertellen. Hij overleed een jaar geleden. Zijn buren uit het koninkrijk der augurken vragen zich af waarom Pappie nooit wraak op Joesjkievitsj had genomen, terwijl de anderen voor kleinere vergrijpen er flink van langs kregen.
Pappie vertrok om het vaderland te besturen, maar de Sovjet mogendheid viel uit elkaar. Men maakte zich zorgen of er geen oorlog zou komen. Nu moest Belarus zichzelf gaan besturen. Helemaal alleen, o, o wat eng. We
kregen een nieuwe vlag, een nieuw embleem en nieuw, Wit-Russich geld met diertjes erop. In de winkels waren tekorten aan alles, terwijl de prijzen als de Sovjet spoetniks recht de hemel invlogen. Er moesten nullen aan het geld worden toegevoegd en er moesten nieuwe bankbiljetten met nieuwe diertjes worden bijgedrukt. Uiteindelijk kwam men diertjes tekort. Er heerste een gigantische chaos: wie was wie, voor wie moest men buigen en voor wie niet? Niemand die het wist.
Maar daar, in het verre Minsk, gaat de directeur van de sovchoz uit Sjklov, een goede gozer, de orde op zaken stellen.
‘Hij was heel ambitieus,’ zegt Lavon Barsjtsjeuski. ‘En we hadden iemand nodig die verstand had van de landbouw. Pas later kregen we het door dat hij er niet veel verstand van had. Maar hij hield ervan om erover te praten. Ook over het feit dat hij adviseur van Gorbatsjov was. Vaak waren we samen aan het voetballen. Hij was spits en schoot keihard, maar de bal vloog meestal langs het doel. Dan werd hij boos en maakte een overtreding. We hielden er niet van om met hem te spelen, want hij schreeuwde en schold zoals hij dat bij zijn onderdanen in de sovchoz deed, terwijl er kinderen langs de kant stonden. Hij leed destijds aan depressie. Hij droomde ervan om de eerste partijsecretaris te worden, maar de Sovjet-Unie viel voor zijn ogen uiteen. Zijn droom spatte uit elkaar. Maar al snel vond hij een nieuw doel: president worden.
En hij werd dat in 1994.
In 1995 introduceert hij een vlag en een embleem die naar het communistische Wit- Rusland verwijzen.
In 1996 wijzigt hij de grondwet, ontbindt de Hoge Raad en vervangt deze door het aan hem ondergeschikte parlement.
‘Een deel van de intelligentsia, zoals Karpienka en Hantsjar, heeft hem geholpen om president te worden,’ aldus Lavon Barsjtsjeuski. ‘Wij wilden geen presidentieel systeem, maar zij hielden voet bij stuk: “We hebben
een sterke president nodig om de hervormingen door te kunnen voeren, we zullen hem begeleiden.” “Jullie zullen nog huilen door voor zo iemand te kiezen,” zeiden we. Maar ze zullen niet eens meer huilen. Ze zijn er niet meer.’
De opgedroogde bloedvlekken en de verlaten auto’s bleven achter
Als eerste werd Hienadz Karpienka vergiftigd. Hij raakte in coma na koffie te hebben gedronken en overleed in april 1999. Zijn begrafenis groeide uit tot een demonstratie van de oppositie.
Daarna waren er geen demonstraties meer. Want er waren geen lichamen om te begraven.
Binnen een paar maanden losten in de Belarussische lucht de belangrijkste oppositieleden op: Joerij Zacharanka (mei 1999), Viktar Hantsjar (september 1999), Anatol Krasouski (september 1999).
In juli 2000 verdween Dzmitrij Zavadski, de persoonlijke cameraman van de president die Pappie had verruild voor de Russische televisiezender ORT.
De opgedroogde bloedvlekken en de verlaten auto’s bleven achter.
‘Ik zeg het eerlijk, er is orde in het land onder Loekasjenka. Hij houdt vast aan discipline. De oppositie is hier niet nodig, noch de chaos zoals in Oekraine’ constateert eenentwintigjarige Misja uit Sjklov en zet zijn pet weer goed. De wind blaast de sneeuw weg die van het huisje verdwijnt als de room van de dumplings.
‘Drie keer kreeg ik van de president een baan aangeboden,’ vertelt journalist Goelajeu. Hij kijkt uit het raam. ‘Drie keer heb ik geweigerd. Ik zou me bezig moeten gaan houden met de sluiting van de krantenredacties. Later ging ik kritische artikelen schrijven over de manier waarop hij met de oude rivalen uit de Sjklov regio was omgegaan. Toen werd hij boos op mij. Omdat ik hem een keer had geholpen dacht hij dat ik dat mijn hele leven lang zou gaan doen.
Aan het begin van zijn presidentschap kreeg ik bezoek van buitenlandse journalisten. Ze wilden een boek schrijven over de relatie met zijn vrouw Halina. Ik wist er veel van. Ze boden me geld aan, maar ik had het geweigerd. Destijds was ik een huisvriend van de Loekasjenka’s, dat zou een schurkenstreek zijn geweest. Ze zijn met niets vertrokken. Binnen de kortste keren verscheen de hoofdredacteur van de krant Sovjet Belarus en zei tegen me: “Aleksander Loekasjenka vroeg om aan u door te geven dat hij niet op u is gesteld, maar dat hij u wel respecteert.”‘
‘Wij, vogelverschrikkers,’ constateert bijenhouder Olejnikov. ‘Men wijst met de vinger naar ons: “Kijk eens hoe die oppositieleden leven.” Maar ik heb de vrijheid leren kennen en ik kan niet meer anders. Vijftien jaar werkte ik in de bossen. Elk jaar werd er een zaak tegen me aangespannen of ik moest voor de rechter verschijnen. Ik heb mijn brood leren verdienen. Ze hebben me met rust gelaten. Binnen de oppositie van ons district is er sprake van een ware pogrom zodat we geen enkele bedreiging voor hen vormen. De mensen van hier zijn als kinderen. Ze hebben een vader nodig. Ongeacht of en hoe erg hij hen zou bedriegen en oplichten, ze zullen hem blijven geloven. Van de vrijheid worden ze misselijk.’
Tijdens de laatste verkiezingen werkte Olejnikov als waarnemer en dus zag hij van alles. ‘We komen langs bij een oud vrouwtje. “Pakt u maar een stembiljet. U kunt wel of niet stemmen, maar pakt u die maar.” Ik zat een uur te wachten en liet niet toe dat iemand anders voor haar ging stemmen. Maar ze was zelf niet in staat om dat te doen. Ze zat te staren naar dat stembiljet, het witte vlak deed pijn aan de ogen. “Ik zelf? Waarom zoveel namen? Konden ze niet maar één kandidaat voorleggen zodat je er niet zo moe van werd?”
De waarheid overwint
In het land van de zon, in het koninkrijk der augurken sneeuwt het. Pjotr Migoerski trekt een warme trui over zijn t-shirt met daarop ‘De waarheid overwint’ en kijkt naar de tv hoe Egypte kookt. Hoe het borrelt en overstroomt. Hij kijkt naar Egypte, maar denkt aan Belarus: zal Loekasjenka de troon afstaan?
‘Nee, dat doet hij niet,’ Lavon Barsjtsjeuski weet het zeker. ‘Tijdens de laatste demonstraties van de oppositie op 19 december was het ijzig koud. Als hij even had gewacht, waren de mensen vanzelf naar huis gegaan. Maar hij is een lafaard. Hij vreest dat men hem Hantsjar en Zacharanka niet zal vergeven en dus liet hij de demonstranten met de knuppel bewerken.’
‘Waarom zou hij de troon afstaan?’ zullen de anderen uit het koninkrijk der augurken vragen, ‘hij is toch een vader voor het leven? Een vader kun je niet veranderen. Alleen ontaarde kinderen breken met hun vader.’
‘Is dat gespuis beter dan Pappie?’ vraagt Nikolaj Danilovitsj Jelski, de dokter uit Aleksandrja. ‘Ik zag de oppositieleden op de televisie: “Als ik president word, dan verzeker ik jullie van alles!” En waar haal je het vandaan, sukkel? “Halasavac za mianie. Ja prezident!” Hij spreekt Wit-Russisch. Wat voor een president. Jij, een stuk ongeluk!’ zegt dokter Jelski boos.
Het oude vrouwtje op de fiets (dat naar de jacuzzi gaat) zet haar nat van de sneeuw geworden muts weer netjes op. ‘Mijn God, Gospodi, ik moest me zo schamen toen ik hen op de televisie zag. Ze kunnen niet praten! Later zag ik hoe in Minsk hun ruggen met de knuppels werden bewerkt. “Harder, harder!” schreeuwde ik zelfs.’
‘Onze Sasjka uit Aleksandrja is niets veranderd,’ zegt dokter Jelski.
‘Het is moeilijk voor de mens om na zijn veertigste nog te veranderen,’ bevestigt journalist Goelajeu. ‘Vergaf hij vroeger niet, dan vergeeft hij nu ook niet. Was hij vroeger onverbiddelijk jegens zijn opponenten, dan is hij dat nu ook. Maar hij is geen beest. Hij is zoals de anderen. Als men aan iemand anders de absolute macht zou geven, wat zou hij dan hebben gedaan? Men vraagt me weleens of Loekasjenka
wijs is. Nee, niet echt. Er bestaat een Wit-Russisch gezegde: dom of niet, maar wel sluw. Om de macht tot elke prijs te behouden is wijsheid niet nodig.
Het is voldoende om geen geweten te hebben.
In het land van de zon, het koninkrijk der augurken, sneeuwt het niet meer. In de verte doemt een kaal geraamte op, een hotel in aanbouw. In het dorp doet de roddel de ronde dat ook de president hier zijn residentie aan het bouwen is. Hij komt voor zijn oude dag terug naar de Dnjepr. Naar het koninkrijk der augurken. Niet meer als Sanja, de zoon van een melkboerin, de jongen aan wiens oren andere jochies trokken, maar als mijnheer Aleksander Ryhoravitsj Loekasjenka, president van de Republiek Belarus. Degene die zelf geen pappie had, Pappie van ons allen.
Grzegorz Szymanik
Journalist Grzegorz Szymanik is verbonden aan de Poolse krant Gazeta Wyborcza.
_Zijn reportage verscheen oorspronkelijk in deze krant in april 2011 onder de titel ‘Kameraden, ik ben jullie Führer!’ (Towarzysze, jestem waszym Führerem!) en is onder de titel ‘Alexanderroman uit het koninkrijk der augurken’ opgenomen in Szymanik’s boek De motoren achter de revoluties (Motory rewolucji, Czarne 2015). _
Forge is opgericht ‘om onze constante strijd te onderzoeken om meer gedaan te krijgen, creatiever te zijn en ook nog eens gelukkig’. Over lifestyle en levenskunst. De leuze luidt: ‘Beat Yesterday’
Jan Marsalek, ‘De meest gezochte man op aarde’, is de spil in een miljardenfraude rond de Duitse betaaldienst Wirecard. Hij is sinds juni spoorloos, ook al zijn er inmiddels aanwijzingen over zijn verblijfplaats. Afgelopen weekeinde begonnen opnames voor een documentaire rond het schandaal. Ook kwam er nieuwe informatie over zijn verdwijning aan het licht, die leidde tot de arrestatie van een voormalige hooggeplaatste geheim agent en een Oostenrijkse politicus.
Het Duitse mediabureau WuV schreef dit weekeinde op zijn website dat opnames van het docudrama The big fake – The Wirecard story zijn begonnen in Berlijn. De hoofdrollen in de film worden gespeeld door Christoph Maria Herbst en Franz Hartwig, als respectievelijk de in hechtenis genomen Markus Braun, baas van Wirecard, en de voortvluchtige Chief Operational Officer (COO) Jan Marsalek. Volgens WuV belicht de film niet alleen de wereldwijde economische dimensie van de fraudezaak, maar ook de psyche van de twee mannen.
Een uitgebreid team van journalisten van onder meer de Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung, Stern, Capital en infoNetwork tekende voor de research.
Het blijft overigens niet alleen bij deze documentaire: later dit jaar volgt ook nog een meerdelige True Crime-podcast die de geschiedenis en achtergrond van het Wirecard-schandaal behandelt en Penguin Random House komt dit voorjaar met het boek Wirecard – Psychogram van het schandaal van de eeuw door Bettina Weiguny en Georg Meck, de twee journalisten die het idee voor de documentaire opperden.
Het Wirecardschandaal
Wirecard is een Duitse betalingsverwerker en financiële dienstverlener. In juni vorig jaar maakte het bedrijf bekend dat € 1,9 miljard aan contanten spoorloos was verdwenen en dat het bedrijf een schuld had van € 3,2 miljard. De Oostenrijker Markus Braun, oprichter en voormalig CEO, twee bestuursleden en andere leidinggevenden zijn gearresteerd of betrokken bij strafrechtelijke procedures. Tegen de voortvluchtige COO Jan Marsalek loopt een internationaal arrestatiebevel.
In november 2020 verkocht Wirecard de activa van zijn belangrijkste onderdelen voor € 100 miljoen aan Santander Bank en het bedrijf wordt nu verder ontmanteld.
De Ierse publieke zender RTÉ noemde de val van Wirecard vorig jaar ‘een schandaal dat is te vergelijken met de ineenstorting van het Amerikaanse energiebedrijf Enron door boekhoudfraude in de vroege jaren 2000.’
Il Sogno
Ondertussen publiceerde Süddeutsche Zeitung, dat een uitgebreid dossier over de Wirecard-zaak bijhoudt, afgelopen weekeinde een artikel over de vlucht van Jan Marsalek, dat leest als een verhaal van John le Carré en de documentairemakers mogelijk noopt hun scenario aan te passen. Volgens het artikel zouden een voormalig inlichtingenagent en een voormalig FPÖ-politicus, Marsalek hebben geholpen te ontsnappen.
Il Sogno, zo beginnnen journalisten Oliver das Gupta, Klaus Ott en Jörg Schmitt hun artikel in de Süddeutsche, is een klein Italiaans restaurant in het centrum van München.
Specialiteit: de steak van de lavagrill voor € 24,90. Il Sogno betekent zoiets als ‘de droom’, en dat is passend, want een droom was uiteengespat vlak voordat drie mensen elkaar ontmoetten tijdens een diner in het restaurant op de avond van 18 juni 2020. Jan Marsalek, als COO lange tijd de tweede man van Wirecard, was een paar uur eerder op non-actief gesteld door de raad van commissarissen van de financiële dienstverlener uit Aschheim. Men had namelijk geconstateerd dat zo’n € 1,9 miljard, die op rekeningen in Azië zou moeten staan, gewoonweg niet bestond.
Ruim 24 uur na het etentje was Jan Marsalek verdwenen
Marsalek dineerde bij Il Sogno met twee van zijn naaste vertrouwelingen; zijn voormalige assistent Sabine E. en de Oostenrijker Martin W., voorheen een hooggeplaatste medewerker van het Oostenrijkse federale bureau voor de bescherming van de grondwet en terrorismebestrijding (BVT), vergelijkbaar met de Nederlandse AIVD.
Ruim 24 uur na het etentje was Jan Marsalek verdwenen; zijn spoor loopt dood op de luchthaven van Minsk, de hoofdstad van Wit-Rusland. Hij landde daar op de avond van 19 juni in een kleine privéjet vanaf de luchthaven Bad Vöslau bij Wenen.
Sabine E. en Martin W. ontkennen beiden dat de ontsnapping van Marsalek gepland werd tijdens het diner in Il Sogno. Ze wisten er niets van, laat staan dat ze erbij betrokken waren. Volgens hen sprak Marsalek tijdens het diner alleen over zijn ontslag en vertelde hij dat hij naar de Filippijnen wilde om de vermiste Wirecard-miljarden te zoeken. Oostenrijkse opsporingsdiensten betwijfelen dat.
Martin W. wordt sinds vrijdagavond vastgehouden door de politie van Wenen. Het parket van Wenen beschuldigt hem er onder meer van Marsalek te hebben geholpen te ontsnappen naar Minsk. Dit blijkt uit een aanhoudingsbevel van de Weense officier van justitie gedateerd op 22 januari, dat de Süddeutsche Zeitung in bezit heeft en waarover de Oostenrijkse krant Der Standard als eerste berichtte.
De verklaring van Schellenbacher
De Oostenrijkse autoriteiten denken dat Martin W. de vlucht van Marsalek niet in zijn eentje heeft georganiseerd. Hij zou zijn geholpen door de voormalige Oostenrijkse parlementariër Thomas Schellenbacher, die de onderzoekers op het spoor kwamen na telefoontaps en surveillance. Deze ondernemer was van 2013 tot 2017 parlementslid in Oostenrijk voor de rechts-populistische FPÖ. Ook hij zit nu in hechtenis. Naar verluidt heeft hij een uitgebreide getuigenis afgelegd aan speurders van de Oostenrijkse federale politie.
Volgens Schellenbacher had W. hem half juni gebeld met het verzoek om voor Marsalek een vliegtuig naar Minsk te regelen. Schellenbacher zou bezwaren hebben gehad maar gaf wel toe aan het verzoek, waarna de ex-inlichtingenagent hem het paspoort van Jan Marsalek overhandigde.
Onderzoek van Bellingcat
Over de voortvluchtige Jan Marsalek schreef Bellingcat in juli van vorig jaar:
‘Jan Marsalek is momenteel een van de meest gezochte personen op aarde. Het bedrijf waar hij operationeel toezicht op had, het Duitse Wirecard, stortte vorige maand van de ene op de andere dag ineen nadat accountants de aandacht hadden gevestigd op een gapend gat in de balans van bijna 2 miljard euro.
Dat bedrag in contanten, waarvan werd gedacht dat het op bankrekeningen stond van derden in Oost-Azië, waar zich een coderings- en verwerkingscentrum van Wirecard bevond, was er in feite niet.
De 40-jarige Oostenrijkse Jan Marsalek, COO van Wirecard sinds 2010, had de leiding over de Aziatische activiteiten van het bedrijf.’
‘Op 18 juni 2020 werd het managementteam, waaronder Jan Marsalek, ontslagen. Hij vertelde zijn collega’s dat hij naar de Filippijnen zou gaan om de vermiste miljarden te traceren en zo zijn onschuld te bewijzen. Later die dag werd hij vermist.
Terwijl boekingen van luchtvaartmaatschappijen en immigratiedossiers suggereerden dat hij op 23 juni naar Manilla was vertrokken en van daaruit naar China doorgereisd, bleek uit onderzoek door de Filippijnse autoriteiten dat die reis een dwaalspoor was en dat de immigratieformulieren op zijn naam waren vervalst.
Sindsdien wordt Jan Marsalek gezocht door de Duitse en Oostenrijkse autoriteiten op verdenking van fraude en verduistering.’
‘Bellingcat heeft in samenwerking met onderzoeksjournalisten van Der Spiegel en The Insider nu de locatie vastgesteld waarheen Marsalek enkele uren na zijn ontslag vluchtte: Minsk, de hoofdstad van Wit-Rusland. Russische immigratiedossiers en gegevens die worden bijgehouden door de Russische FSB suggereren dat de Russische veiligheidsdienst al langer geïnteresseerd was in Marsalek, die een aantal verschillende paspoorten gebruikte, waaronder een diplomatiek paspoort van een derde land waarmee hij Rusland tientallen keren bezocht in de afgelopen vijftien jaar.
Ten minste één keer, in 2017, hebben de Russische veiligheidsdiensten waarschijnlijk een langdurige interactie gehad met Marsalek in Moskou.’
Zoals het zich laat aanzien, richtte Schellenbacher zich tot Jet X Aviation Services in Kottingbrunn. Dat bedrijf had op 19 juni een Cessna Citation Mustang 50 beschikbaar, die Marsalek kon ophalen op het privévliegveld Bad Vöslau, ongeveer 30 kilometer ten zuiden van Wenen.
Tijdens het verhoor zou Schellenbacher ook hebben verklaard dat Martin W. hem herhaaldelijk had gebeld om te laten weten dat Marsalek te laat bij het vliegtuig zou komen. Hij vertelde de Oostenrijkse rechercheurs dat W. tijdens zijn laatste telefoontje zei dat de aankomst van Marsalek was vertraagd omdat de taxichauffeur de ingang van het luchthavengebouw niet kon vinden.
Volgens informatie van de Süddeutsche Zeitung had de voortvluchtige COO eigenlijk al ’s middags rond 15.30 uur moeten vertrekken naar Minsk, maar hij kwam pas rond 19.00 uur op het vliegveld aan. Om 20:03 uur vertrok de Cessna met Marsalek aan boord in noordoostelijke richting om rond 23:00 uur in Minsk te landen. Marsalek zou zo’n € 8000 voor de vlucht hebben betaald. In contanten.
Een gekochte parlementszetel
Een voormalige Oostenrijkse inlichtingenagent en een ex-parlementslid als vermeende vluchthulp voor de momenteel meest gezochte witteboordencrimineel ter wereld, dat zou toch ook in Oostenrijk een aantal politieke vragen moeten oproepen, schrijft Süddeutsche Zeitung.
Schellenbacher was al eens eerder het onderwerp van onderzoeken, toen het ging om de vraag hoe hij in het Oostenrijkse parlement was terechtgekomen. Aangenomen wordt dat de zetel van Schellenbacher in het Oostenrijkse parlement is gekocht door een groep Oekraïense zakenlieden.
Volgens een getuige, die dit heeft verklaard onder ede, zouden de Oekraïners in totaal € 10 miljoen hebben neergeteld voor zijn parlementszetel, een bedrag dat werd betaald aan onder meer de FPÖ en de toenmalige partijleider van de FPÖ, Heinz-Christian Strache. Strache en de FPÖ ontkennen, ook al toonden Süddeutsche Zeitung en Der Spiegelmeerdere foto’s die ze in 2019 kregen toegespeeld en waarop stapels contant geld zijn te zien. De foto’s zouden zijn gemaakt in de dienstwagen van Strache, precies in de periode dat Schellenbacher een plaats op de FPÖ-kieslijst kreeg. Tot veler verrassing, want Schellenbacher was een onbekende, middelgrote ondernemer die pas kort tevoren lid was geworden van de FPÖ.
Van geheime dienst naar Wirecard
De tweede vermeende vluchthelper van Marsalek is eveneens een illustere figuur. Martin W. was lange tijd de nummer drie van de Oostenrijkse inlichtingendienst BVT, verantwoordelijk voor operationele taken en voor terrorismebestrijding. Eind 2017 verliet hij de dienst vanwege gezondheidsproblemen, maar ook omdat hij op gespannen voet stond met bepaalde afdelingen van de dienst en meende daarom gepasseerd te zijn voor een topfunctie bij de BVT.
W. was in 2018 nog officieel in dienst van het Ministerie van Binnenlandse Zaken dat verantwoordelijk is voor de BVT, maar zonder taken en zonder bezoldiging.
W. en Marsalek kennen elkaar sinds 2015. De ex-BVT-man vertelde meerdere vertrouwelingen dat ze elkaar hadden ontmoet in de wandelgangen van een conferentie over cybersecurity in Wenen. Kort nadat W. de BVT had verlaten, wendde hij zich tot Marsalek. Die bracht hem vervolgens in contact met Aleksandar V., een vriend en financiële investeerder die kantoor hield aan de Prinzregentenstrasse 61 in München.
Het vermoeden bestaat dat er nog andere Oostenrijkse inlichtingenagenten op de loonlijst van Marsalek stonden
W. zou daar sinds begin 2019 een eigen kantoor hebben gekregen. Desgevraagd kregen mensen te horen dat hij een soort start-upscout was, op zoek naar interessante bedrijven die projecten voor Wirecard zouden kunnen ontwikkelen.
W. heeft herhaaldelijk ontkend zijn oude contacten met de geheime dienst te hebben gebruikt ten dienste van Marsalek en Wirecard. Nog onlangs vertelde de ex-inlichtingenofficier aan gesprekspartners dat hij nooit rechtstreeks voor Jan Marsalek had gewerkt en dat hij de Wirecard-COO zeker niet adviseerde over beveiligingskwesties.
Het parket van Wenen ziet dat anders. De rechercheurs beschuldigen W. ervan zijn oude contacten bij BVT te hebben misbruikt om voor Wirecard ‘de solvabiliteit van aanbieders van pornografische internetsites te controleren’, zo staat in het arrestatiebevel. Niet alleen het faciliteren door W. van de ontsnapping van Marsalek wordt onderzocht, maar ook misbruik van autoriteit en corruptie. Daarnaast bestaat het vermoeden dat er nog andere Oostenrijkse inlichtingenagenten op de loonlijst van Jan Marsalek stonden.
W., wiens advocaat niet reageerde op verzoeken van Süddeutsche Zeitung, zou de afgelopen maanden voornamelijk in Dubai hebben doorgebracht, waar hij een appartement zou hebben en een nieuwe professionele positie zou trachten te verwerven, naar het zich laat aanzien met hulp van Jan Marsalek.
Kennissen van W. lieten weten dat hij erg overstuur was nadat Süddeutsche Zeitung hem afgelopen oktober in een artikel voor het eerst koppelde aan Marsalek, en daarin verslag deed van hun ontmoeting in Il Sogno. Volgens de Oostenrijkse onderzoekers heeft hij sindsdien het nummer van zijn mobiele telefoon zeker ‘vijf tot zes keer’ gewijzigd.
De New Yorkse humor van Fran Lebowitz dient als remedie tegen moedeloosheid. Verder: Russische luis in de pels Navalny onthult Poetins corruptie in docu & meer aanraders van de 360-redactie.
Omdat 360 niet alles kan vertalen wat de redactie leest, ziet en hoort, tippen wij voor u enkele interessante artikelen, documentaires, boeken en podcasts die wij deze week tijdens het speuren naar mooie journalistiek zijn tegengekomen.
Nieuws uit Navajo
De Amerikaanse Navajo-natie, die zich uitstrekt over bijna achttien miljoen hectare, is hard getroffen door de pandemie. De journalisten van dagblad The Navajo Times nemen hun taak om nieuws te brengen en een stem aan de inwoners te geven serieus. Vele Navajo zijn verstoken van internet, zodat de krant de enige bron van informatie is. Verslaggevers rijden het uitgestrekte gebied door om de bevolking naar hun ervaringen te vragen. Soms zijn ze achttien uur onderweg voor één opdracht.
‘We zijn gezegend met de gave van het verhalen vertellen’, zegt een van hen, ‘maar die moet je op de juiste manier gebruiken. Je moet nederig zijn, je moet oprecht zijn in wat je doet, en je moet respectvol zijn naar de mensen aan en over wie je je verhalen vertelt. Je moet zorgvuldig omgaan met je geschenk’ in dit minivideoportret dat The New Yorker maakte.
‘Een inspirerend verhaal voor ieder die doordrongen is van het belang van journalistiek’, tipt hoofdredacteur Laura Weeda.
Navalny komt met documentaire over Poetins paleis
‘Hallo, Navalny hier. We begonnen met deze productie toen ik op de intensive care lag, maar we waren het er meteen over eens dat we hem zouden vrijgeven op het moment dat ik naar huis terugkeerde, naar Rusland, naar Moskou, omdat we niet willen dat de hoofdpersoon van deze film denkt dat we bang voor hem zijn en dat ik daarom alleen vanuit het buitenland zijn grootste geheimen zou durven te openbaren. Een van onze kijkers is de meest toegewijde bewonderaar van ons werk, op wiens bevel ik werd vergiftigd: Vladimir Poetin.’
Zo begint Aleksej Navalny Poetins Paleis, een twee uur durende film waarin hij de geschiedenis van Vladimir Poetin en diens verbijsterende corruptie uit de doeken doet.
Het feit dat Navalny wachtte met het uitbrengen van de film totdat hij was teruggekeerd op Russische bodem, is een extra plaagstoot naar Poetin: je kunt me arresteren, maar als ik in de gevangenis zit doet dit verhaal al wereldwijd de ronde. Daar heeft Navalny overigens gelijk in, want volgens de BBC is Poetins Paleis al miljoenen keren bekeken.
Een aanrader van redacteur IJsbrand van Veelen.
De documentaire van Navalny met Engelse ondertiteling.
‘Na The American Nightmare weer ruimte voor The American Dream? Zeker met The Great Gatsby, een graphic novel, prachtig geïllustreerd door Adam Simpson,’ tipt art director Majel van der Meulen.
F. Scott Fitzgeralds The Great Gatsby uit 1925 is dit jaar toegetreden tot het publieke domein, dus staat het illustratoren vrij om met de Amerikaanse klassieker aan de slag te gaan.
The Great Gatsby wordt algemeen beschouwd als de grootste Amerikaanse roman aller tijden en is het verhaal van de rijke, Don Quichot-achtige Jay Gatsby en zijn obsessieve liefde voor rijkeluisdochter Daisy Buchanan. Het is ook een waarschuwend verhaal over de Amerikaanse droom in al zijn uitbundigheid, decadentie, hedonisme en passie.
Illustrater Adam Simpson studeerde aan het Edinburgh College of Art, de Rhode Island School of Design en het Royal College of Art in Londen. Simpson heeft onder andere bijgedragen aan The New Yorker en The New York Times, en ontwierp een postzegelreeks voor de Olympische Spelen in Londen in 2012.
The Great Gatsby van F. Scott Fitzgerald met illustraties van Adam Simpson is te bestellen via uw lokale boekhandel.
Zwarte markt van Venezolaanse olie
Het mag niet van de VS, Venezolaanse olie kopen, maar niet elk land houdt zich aan de internationale sancties die het regime van Nicolás Maduro zijn opgelegd. Sterker nog: Venezolaanse olie blijkt de hele wereld over te gaan.
Dat ontdekte de onderzoeksjournalisten van ArmandoInfo, een collectief van Venezolaanse journalisten in ballingschap. In samenwerking met EL País, publiceerden ze een uitgebreid en goed gedocumenteerd Follow The Money-achtig onderzoek, tipt redacteur Joep Harmsen.
Via een Colombiaanse ‘trader’, een Mexicaanse zakenman en een Italiaanse ex-polospeler worden via Russische contacten de sancties op grote schaal ontweken om ruwe Venezolaanse olie te verkopen aan landen als Turkije, Maleisië en Singapore, en zelfs aan de Palestijnse autoriteiten. Ook het Mexicaanse staatsoliebedrijf PEMEX, dat eerder al op de vingers werd getikt omdat het voedsel en drinkwater had geruild voor ruwe Venezolaanse olie, blijkt een grote vinger in de pap te hebben.
Is dat erg? Nicolás Maduro organiseerde vorig jaar nieuwe parlementsverkiezingen, nadat het oude parlement – onder leiding van Juan Guaidó – al jaren buitenspel was gezet. Venezuela is daarmee de facto een dictatuur geworden. Bij de nieuwe verkiezingen sloot Maduro vrijwel alle oppositiepartijen uit van deelname. De EU oordeelt daarom dat de verkiezingen niet eerlijk zijn verlopen en erkent de uitslag niet.
New Yorkse humor
Om niet moedeloos te worden van de fantasieloze politiek in eigen land en elders, waar een ellenlang debat over een avondklok de toeslagenaffaire en andere belangrijke kwesties opzij drukt, is er maar één remedie: humor. En dan vooral die van Fran Lebowitz, te zien op Netflix in Pretend it’s a city, geïnterviewd door vriend en maestro Martin Scorcese, die overigens zelf meer lacht dan vragen stelt.
Lebowitz sneert, spot erop los en keurt vrijwel alles af. Maar bovenal is het een portret van haar en Scorsese (Marty) met hun herinneringen aan de stad van hun jeugd, New York. waar beiden een liefdesrelatie mee onderhouden.
De titel, Pretend it’s a city, is wat Lebowitz tegen (voormalige) toeristen roept als ze haar voor de voeten lopen. Oergeestig en melancholisch, altijd een mooie combinatie.
Twee dagen voor zijn vertrek uit het Witte Huis ondertekende de president op maandag 18 januari een decreet dat voorziet in de heropening van de Amerikaanse grenzen voor Europese staatsburgers en Brazilianen per 26 januari, meldt CNN.
De verkozen president Joe Biden temperde onmiddelijk de hoop van Europeanen en Brazilianen die graag voet op Amerikaanse bodem willen zetten: de woordvoerster van het toekomstige staatshoofd, Jen Psaki, reageerde op de opmerkingen van Trump door uit te leggen dat ‘het uitgesloten is dat de grenzen voor toeristen weer opengaan, aangezien de pandemie in de Verenigde Staten verergert’, zegt Politico.
De poging van de president om twee dagen voor zijn vertrek terug te komen op het reisverbod voor Europa is ‘in overeenstemming met de onorthodoxe manier waarop hij de overgang naar een nieuwe regering liet verlopen’, merkt The New York Times op. Normaal gesproken onthouden vertrekkende presidenten zich van het uitvaardigen van nieuwe decreten zonder de aanstaande president te raadplegen. Trump weigerde aan deze norm te voldoen.’
Luchtvaartdruk
Donald Trump rechtvaardigde de opheffing van het reisverbod met de invoering, op dezelfde datum, van de verplichting om bij binnenkomst in de Verenigde Staten een negatieve screeningstest voor het coronavirus te overleggen. Volgens CNN komen de opheffing van reisbeperkingen en de lancering van deze tests ‘tegemoet aan de belangen van verschillende luchtvaartmaatschappijen die in onderhandeling zijn met de Amerikaanse gezondheidsdienst en het Witte Huis’.
Eerder deze maand ‘riepen een aantal van hen de regering-Trump op om een programma voor het testen van passagiers naar de Verenigde Staten op grote schaal uit te breiden en tegelijkertijd de reisbeperkingen op te heffen’, aldus het netwerk. Volgens TheWall Street Journal hadden ook Europese en Britse functionarissen er bij de Trump-regering op aangedrongen stappen te ondernemen om reizen in een of andere vorm te hervatten.
Om zijn beslissing om de beperkingen op internationale reizen te verlengen te rechtvaardigen, heeft het team van Joe Biden maandag – naast de verergering van de pandemie in de Verenigde Staten – de opkomst van nieuwe varianten naar voren gebracht, waarvan sommige besmettelijker zijn. Een ervan, voor het eerst geïdentificeerd in Denemarken, verspreidt zich snel in Noord-Californië in bejaardentehuizen, gevangenissen en een ziekenhuis in de omgeving van San José, meldt TheWashington Post. De autoriteiten weten op dit moment niet of deze variant besmettelijker is en of hij al dan niet bestand is tegen de vaccins.
China en de WHO ondervraagd door een groep onafhankelijke experts
In een maandag vrijgegeven rapport bekritiseerde een panel onder leiding van voormalig premier van Nieuw-Zeeland Helen Clark en de voormalige Liberiaanse president Ellen Johnson Sirleaf de Wereldgezondheidsorganisatie omdat ze tot 30 januari had gewacht om de epidemie aan te kondigen als een internationale noodsituatie op het gebied van de volksgezondheid.
Deskundigen zijn ook van mening dat de Chinese autoriteiten in januari de gezondheidsmaatregelen die nodig waren om de verspreiding van het coronavirus een halt toe te roepen, strenger hadden kunnen handhaven. De analyse wordt onderbouwd met beeldmateriaal van twee Chinese journalisten dat maandag werd vrijgegeven door Al-Jazeera. De video’s laten met name zien hoe Beijing probeerde te voorkomen dat de pers informatie verspreidde over de situatie in het land.
Karavaan van Hondurese migranten met geweld gestopt
De karavaan van Hondurese migranten op weg naar de VS, waar wij vrijdag al over berichtten, werd na 50 kilometer, op Guatemalteeks grondgebied, met geweld tegengehouden. Voor duizenden mensen betekende dit het einde van hun migratiedroom: nadat de weg werd geblokkeerd door politie en oproertroepen keerden de meesten terug naar huis.
Met traangas pasten de veiligheidstroepen het decreet van president Alejandro Giammattei toe, dat het gebruik van geweld toestond vanwege het risico op epidemische besmetting.
‘Uitgerust met laarzen, helmen, vesten, stokken en schilden verpletterden de soldaten alles op hun pad, waarbij (…) veel persoonlijke bezittingen die de migranten met zich mee droegen kwijtraakten’, volgens een verslag in de Colombiaanse krant El Heraldo. Deze ‘trokken zich snel terug door weg te rennen terwijl ze stenen naar het grote contingent soldaten en politie te gooien’.
Touadéra wordt ondanks de verstoringen herkozen
Het Constitutionele Hof van de Centraal-Afrikaanse Republiek bevestigde maandag de overwinning van het vertrekkende staatshoofd, president Touadéra. Er doemen nu enorme uitdagingen op, waaronder die van legitimiteit, voor een president die werd gekozen met 53,16 procent van de stemmen bij een deelname van 35,25 procent in een gebied dat bijna helemaal beperkt is tot de hoofdstad en zijn omgeving.
Het land wordt momenteel bedreigd door een rebellenoffensief, bestaande uit zes van de machtigste gewapende groepen, die twee derde van de Centraal-Afrikaanse Republiek bezetten. Het offensief werd acht dagen voor de presidentsverkiezingen gelanceerd om de stemming te verstoren, schrijft het Burkinese dagblad Le Pays.
Voor zijn eerste toespraak sinds zijn officiële herverkiezing riep Faustin-Archange Touadéra op tot nationale verzoening en verklaarde hij contact te zoeken met de democratische oppositie, terwijl hij het rebellenoffensief krachtig veroordeelde.
‘Aan het hoofd van deze criminele bende staat de voormalige president Francois Bozize’
‘Aan het hoofd van deze criminele bende staat de voormalige president Francois Bozize, gesteund door zijn politieke bondgenoten. De aanvallen waren bedoeld om de instellingen van de Republiek omver te werpen en een einde te maken aan het democratische proces’, zei Touadera, geciteerd door nieuwssite DW. Sinds de verdrijving van Bozize in 2013 hebben in de Centraal-Afrikaanse Republiek golven van geweld plaatsgevonden, waarbij duizenden mensen om het leven zijn gekomen en meer dan een miljoen werden gedwongen hun huizen te ontvluchten.
Er is een onderzoek ingesteld naar Bozize en zijn handlangers vanwege hun vermeende rol bij verstoringen van het verkiezingsproces. De missie van de Verenigde Naties in het land heeft zich uitgesproken tegen het geweld. ‘Het lijdt geen twijfel dat er sprake is van een verstoring van de verkiezingen – voor, tijdens en na de peilingen’, aldus Mankeur Ndiaye, hoofd van de VN-missie.
Aanhangers van Trump stalen computer van Pelosi
Riley June Williams, een van de relschoppers die op 6 januari het Capitool bestormden, zou een computer hebben gestolen uit het kantoor Nancy Pelosi, de democratische leider in het Huis van Afgevaardigden. Volgens haar ex-partner was de 22-jarige van plan om het materiaal naar een contactpersoon in Rusland te sturen om hem te verkopen aan Russische buitenlandse inlichtingendiensten, meldt CNN. De operatie zou uiteindelijk om niet nader gespecificeerde redenen zijn mislukt. Riley June Williams zou nog steeds in het bezit zijn van de computer of deze hebben vernietigd. Er is een arrestatiebevel uitgevaardigd tegen de jonge vrouw.
Groot-Brittannië verwacht veel records
Stormachtig winterweer hielp de windmolenparken van Groot-Brittannië een record te vestigen op het gebied van schone stroomopwekking. Windturbines produceerden in december 17,3GW, waarmee ze het vorige record overtroffen. Hoge windsnelheden in het hele land hielpen het aandeel van windenergie in de elektriciteitsmix boven de 40 procent te blijven. Kolen- en gascentrales waren goed voor minder dan een vijfde van de opgewekte elektriciteit. Dat meldt The Guardian.
Het record volgt op het ‘groenste’ jaar ooit voor het elektriciteitssysteem dankzij een toename van hernieuwbare energie en een scherpe daling van de energievraag als gevolg van de sluiting van kantoorgebouwen, restaurants en scholen tijdens coronavirusbeperkingen.
Naar verwachting zullen jaarcijfers bevestigen dat 2020 het groenste jaar was
Zonne-energie bereikte in april een record van 9,6 GW, wat bijdroeg aan de langste kolenvrije periode ooit, van 1.629 opeenvolgende uren, die eindigde in juni. De opwekking van windenergie bereikte in augustus een recordaandeel van bijna 60% procent van het elektriciteitsverbruik, aangezien de vraag naar stroom met meer dan een vijfde daalde in vergelijking met het jaar ervoor.
De overvloed aan schone elektriciteit zorgde ervoor dat de koolstofintensiteit van het elektriciteitsnet in maart daalde tot een historisch dieptepunt van 143 g kooldioxide per kilowattuur per maand, en naar verwachting zullen jaarcijfers bevestigen dat 2020 het groenste jaar was.
‘We verwachten de komende jaren nog veel meer records te zien, aangezien de overheid windenergie tot een van de belangrijkste pijlers van haar energiestrategie heeft gemaakt om zo snel en zo goedkoop mogelijk netto nulemissies te bereiken’, aldus Melanie Onn, plaatsvervangend algemeen directeur van Renewable UK.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
