Het dodental is inmiddels opgelopen tot meer dan 2100
Drie dagen na de zwaarste aardbeving ooit in Marokko hebben buitenlandse hulp- en reddingsteams zich maandag gevoegd bij de zoektocht naar overlevenden tussen het puin van verwoeste dorpen in het Atlasgebergte. De aardbeving, met een kracht van 6,8 op de schaal van Richter, vond plaats op vrijdag en had zijn epicentrum onder een afgelegen cluster van bergdorpjes 70 kilometer ten zuiden van Marrakech. De beving deed de infrastructuur tot aan de noordkust van het land schudden.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De regering meldt dat minstens 2122 mensen zijn omgekomen en meer dan 2421 gewond zijn geraakt, van wie velen zich in kritieke toestand bevinden. In Marrakech sliepen veel mensen buiten op trottoirs en pleinen uit angst om terug te keren naar hun huizen.
Verschillende landen hebben aangeboden om het zwaar getroffen Noord-Afrikaanse land te hulp te schieten, maar de Marokkaanse autoriteiten zijn tot nu toe alleen ingegaan op het aanbod van Spanje, het VK, Qatar en de Verenigde Arabische Emiraten. Hulp wordt mondjesmaat geaccepteerd omdat het Marokkaanse ministerie van Buitenlandse Zaken vreest dat ‘een gebrek aan coördinatie contraproductief zou kunnen zijn. Volgens het Marokkaanse tijdschrift TelQuel hebben de Marokkaanse autoriteiten ‘niet uitgesloten dat ze indien nodig een beroep doen op andere landen’.
Jennifer Hermoso heeft besloten om juridische stappen te ondernemen tegen Luis Rubiales, zo maakte het Spaanse Openbaar Ministerie woensdag bekend. De speelster van het Spaanse nationale voetbalelftal werd door de voorzitter van de Spaanse voetbalbond na het winnen van het WK op haar mond gekust zonder haar toestemming.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Luis Rubiales is sinds eind augustus het onderwerp van een vooronderzoek naar aanranding. ‘De aanklacht van Hermoso was essentieel voor het Openbaar Ministerie om strafrechtelijke stappen te kunnen ondernemen tegen de voorzitter van de bond’, schrijft El País. Sinds een recente hervorming van het Spaanse Wetboek van Strafrecht kan een niet-consensuele kus worden beschouwd als seksueel geweld. De straffen variëren van een boete tot vier jaar gevangenisstraf.
‘De actie van Rubiales hebben de Spaanse samenleving geschokt en de aandacht van de hele wereld getrokken’, schrijft het Spaanse dagblad. Rubiales is geschorst door de wereldvoetbalbond FIFA en de Spaanse premier Pedro Sánchez heeft zijn daden veroordeeld. Rubiales houdt desalniettemin vol dat Hermoso liegt en dat zij wel instemming zou hebben gegeven voor de kus. Tijdens een toespraak voor leden van de Spaanse voetbalbond noemde Rubiales zich het slachtoffer van ‘nepfeminisme’.
De Partido Popular kan mogelijk geen meerderheid vinden
Alberto Nuñez Feijóo, de leider van de Partido Popular in Spanje, mag een regering gaan vormen. De Spaanse koning Felipe VI heeft hem voorgedragen als kandidaat-premier na zijn winst bij de verkiezingen vorige maand. Dat schrijft El País. Of Feijóo die opdracht kan volbrengen is echter zeer de vraag.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Een van de partijen die heeft toegezegd Feijóo te steunen is het extreemrechtse Vox. De Partido Popular heeft de steun van rechtse partijen nodig, maar zelfs dan is een meerderheid in het parlement die nodig is voor een regeringscoalitie onhaalbaar.
Wie mogelijk wel een meerderheidscoalitie weet te vormen is de huidige premier Pedro Sánchez, die zelf vervroegde verkiezingen afkondigde en met zijn sociaaldemocratische PSOE tweede werd bij de verkiezingen. Mogelijk krijgt Sánchez alsnog de kans een regering te vormen indien het Feijóo niet lukt en hij zijn opdracht moet teruggeven aan de koning.
Het zou gaan om de meest verwoestende brand in veertig jaar
Op het Spaanse eiland Tenerife woedt al enkele dagen een zich steeds verder uitbreidende natuurbrand, die maar moeilijk onder controle te krijgen is. Volgens de laatste cijfers van de krant El Mundo is ruim drieduizend hectare natuur verwoest en zijn zevenduizend mensen geëvacueerd. Een combinatie van hitte, harde wind en een langdurige periode van droogte maakt dat de brandweer het vuur amper kan blussen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Bij de bestrijding van de natuurbranden worden onder meer blusvliegtuigen en helikopters ingezet. Bepaalde gebieden zijn vanwege de slechte infrastructuur en het bergachtige terrein moeilijk te bereiken. Inwoners van zeker zes gemeenten zijn al geëvacueerd en er is ruimte gemaakt in sporthallen om deze mensen op te vangen.
Volgens Fernando Clavijo, president van de Canarische Eilanden, gaat het om de heftigste natuurbranden in veertig jaar. Ieder jaar gaan duizenden toeristen naar het Spaanse eiland, dat bekendstaat om zijn mooie stranden. Nu de natuurbranden steeds dichter bij hun campings komen, bestaat de kans dat zij hun vakantie moeten afbreken.
Al twee jaar worden zeilers voor de kust van Andalusië, Galicië en Portugal geteisterd door orka’s die deel uitmaken van dezelfde clan en de omgeving onveilig maken. ‘Het is niet bekend waarom ze het doen en ook niet of ze er ooit mee zullen stoppen.’
Als dit een misdaadroman was, zou er een mysterie in voorkomen. En verschillende scenario’s. En een bende met een leider, een bijnaam en een geschiedenis. En aan de andere kant uiteraard twee rechercheurs die de zaak proberen op te lossen, de daders willen opsporen en hen op de hielen zitten.
Maar dit is geen roman. Dit is de dierenwereld. Eenvoudig en complex tegelijk. Dit is het raadsel van de orka’s in de Straat van Gibraltar. Waarom begonnen ze op een mooie dag in juli 2020 met het vernielen van zeilboten die hun pad kruisten? Nergens anders op de wereld gebeurt dit. De internationale wetenschappelijke gemeenschap is verbijsterd.
In de eerste helft van dit jaar zijn er al meer dan vijfhonderd incidenten geregistreerd voor de kust van Andalusië, Galicië en Portugal. 20 procent daarvan eindigde met schade aan de boten die door orka’s waren gestalkt. Zeelieden die er last van hebben noemen het ‘aanvallen’. Voor wetenschappers en walvisexperts zijn het ‘interacties’. Zij geloven niet dat er opzet in het spel is, hoewel de schade duidelijk is: sommige zeilboten zijn zelfs gekapseisd nadat ze stuurloos werden door een gebroken roer.
Andrea Fantini is een topzeiler. Het overkwam hem op zijn eigen jacht, toen hij voor de kust van Tanger zeilde. Uit zijn getuigenis, na aankomst in Mallorca, spreekt nog steeds de schrik: ‘We zeilden rond de wereld, het was onze eerste etappe, van Bretagne naar Tanger. Vanaf de Atlantische Oceaan voeren we de Straat van Gibraltar binnen. We wisten van het orkaprobleem, maar je denkt nooit dat het jou zal overkomen. Het was ochtend, het weer was goed, we zeilden rustig. Plotseling zagen we de eerste orka naderen, toen een tweede en toen een derde. En zo ging het door tot het er zeven waren. Ze begonnen op de twee roeren in te beuken, en ze bleven maar beuken… We wisten niet wat we moesten doen.’
Op allerlei manieren probeerden Fantini en zijn crew de orka’s weg te jagen, door de motoren te starten, achteruit te varen, lawaai te maken. Maar niets hield ze tegen. ‘Het duurde maar even, maar het voelde lang…. Ze vraten het halve roer op. Letterlijk.’ Uiteindelijk vertrok de groep orka’s, waarbij ze de boot gehavend maar bruikbaar achterlieten.
Zijn zeilboot, de Mirai (Japans voor ‘toekomst’), is om veiligheidsredenen uitgerust met een vaste onderwatercamera die op de kiel is gericht. Nadat hij de video had gedownload, zag Andrea wat nog niemand ooit had gezien: een aanval van orka’s op een zeilboot in de Straat van Gibraltar, gezien vanuit het water. Deze beelden, die voor het eerst werden gepubliceerd in Gaceta Náutica, laten duidelijk zien hoe drie orka’s gecoördineerd de twee roeren van de boot aanvallen en een ervan beschadigen. De romp raken ze niet aan.
Voorteken
Voorvallen als deze doen zich herhaaldelijk voor langs de Spaanse en Portugese Atlantische kust. De kwestie heeft internationaal zozeer de aandacht getrokken dat de Spaanse regering nu zelf actie heeft ondernomen. Er is onlangs een project van start gegaan om de actiefste orka’s te monitoren en hun routes en hun gewoonten in kaart te brengen. Op deze manier wil de regering voorkomen dat zeilschepen hun pad kruisen. Op dit moment weet niemand zeker waarom deze groep orka’s doet wat ze doet.
Sinds 1996 bestudeert Renaud de Stephanis deze intelligente en mythische dieren. Hun aanwezigheid bij het Iberisch schiereiland werd al door de Romeinen genoemd en in de oudheid waren ze zelfs onderdeel van de smeekbedes van de inwoners van Zuid-Spanje. Die lazen hun verschijning als een goed voorteken voor de komst van tonijn, het favoriete voedsel van de orka.
De Stephanis heeft een doctoraat in mariene wetenschappen en is coördinator van CIRCE, een organisatie die zich inzet voor het behoud en de studie van walvisachtigen, genoemd naar een van de godinnen uit de Ilias van Homerus. En om de literaire vergelijking voort te zetten: deze wetenschapper is nu ook detective. De inspecteur die het mysterie van de orka’s moet oplossen.
Ze kennen deze groep orka’s zo goed dat ze de dieren behalve een technische naam ook een echte naam hebben gegeven
Zijn organisatie werkt sinds enkele maanden samen met de Spaanse regering en is belast met het opsporen en taggen van de problematische exemplaren die schepen aanvallen. Zo gauw hij wordt opgeroepen reist hij van Madrid naar Andalusië, waar hij zijn uitvalsbasis heeft. Van daaruit gaat hij met zijn vijftien medewerkers de zee op. Ze lokaliseren de orka’s en taggen er een paar. Niet allemaal: ze kiezen de orka’s die onderling de meeste interactie hebben: de actiefste, de sociaalste. De dieren die zich veel verplaatsen en hun gewoonten overbrengen op de rest.
Na zorgvuldig te hebben bestudeerd welk dier hun de meeste informatie zou kunnen opleveren, brengen ze een titanium apparaatje aan dat meer dan 4000 euro kost en dat is toegestaan volgens het protocol van de Internationale Walvisvaartcommissie. Met een luchtdrukgeweer schieten ze een pijltje van vijf centimeter af en bevestigen zo het volgapparaat aan de rugvin; ze proberen de impact tot een minimum te beperken. Het apparaat kan anderhalve maand zenden.
De afgelopen weken zijn de bewegingen van twee van deze dieren gevolgd. De komende maanden worden er nog vier gevolgd. Het volgsysteem zendt uit gedurende de twaalf uur dat een bepaalde satelliet over het gebied vliegt. Daarna schakelt het uit en is het inactief. Aan de ontvangende kant downloaden Renaud en zijn team elke drie uur gegevens van de server. ‘Gisteren waren ze in een nieuw gebied voor de kust van Barbate. Zolang er voedsel is, verplaatsen ze zich niet veel,’ legt hij uit. ‘We bestuderen het gedrag van de orka’s in de Straat van Gibraltar al vele jaren, we kennen ze heel goed.’ Hij zegt het met een aanstekelijk soort enthousiasme. En hij ontkracht de ontstane mythes rond de dieren: ‘Er worden zoveel dingen over gezegd, over waarom ze het doen. Maar er is nog weinig echt duidelijk. En het is ook niet bekend of ze er ooit weer mee zullen stoppen.’
Ze kennen deze groep orka’s zo goed, vertelt hij, dat ze de dieren behalve een technische naam ook een echte naam hebben gegeven. Alsof het oude bekenden zijn. Voor de mannetjes kiezen ze vaak namen van voetballers, waaronder legendes uit de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw: Camacho, Raúl, Morales, Joaquín… Iniesta kreeg zijn naam omdat hij vlak voor het WK in Zuid-Afrika een vin brak – naar de held die Spanje de wereldbeker bezorgde.
Gladiatoren
Maar dit zijn over het algemeen niet de orka’s die de meeste problemen veroorzaken. De interacties met boten staan onder leiding van twee volwassen vrouwtjes die online op grote schaal ‘de gladiatoren’ worden genoemd, naar de taxonomische naam die de Iberische orka in de achttiende eeuw kreeg: orca gladiator.
Hoewel de hele populatie Iberische orka’s wordt beschuldigd van deze praktijken, laat in werkelijkheid slechts een minderheid van de dieren dit ongewone gedrag zien. ‘De Iberische orka is een populatie of subpopulatie met verschillende clans,’ vertelt De Stephanis. De clan die in de Straat van Gibraltar de aanvallen uitvoert, beweegt zich langs de hele Spaanse en zelfs Franse Atlantische kust. ‘In totaal bestaat de clan uit drieënzestig individuen, verdeeld over acht families.’ Slechts twee van deze families vertonen het controversiële gedragspatroon dat de zeilgemeenschap heeft gealarmeerd.
Er zijn inmiddels websites, apps en Telegram-groepen waar schippers alarm kunnen slaan en waarmee ze elkaar kunnen helpen door in realtime de gebieden te vermelden waar de aanvallen plaatsvinden. Een van deze groepen telt al meer dan tweeduizend geregistreerde zeilers.
Opvallend is dat 90 procent van de getroffen boten zeilboten zijn, met een lengte van 9 tot 35 meter. Dat komt wellicht doordat hun snelheid voor de orka’s is bij te houden. ‘De twee orkafamilies hebben onderling veel contact. Ze zijn nauw aan elkaar verwant, maar toch verschillend – en ze nemen niet allemaal deel aan de interacties met boten,’ zegt de expert. ‘In totaal zijn er zo’n vijftien die voor problemen zorgen.’
Daarvan is de eerste die dit gedrag begon te vertonen geïdentificeerd als een volwassen vrouwtje. Zij is de voorloper, de leider van de groep. Deze orka wordt Gladis blanca genoemd vanwege de kleur van haar vin. Haar verblijfplaats is nog onbekend. Ze wordt geschat op ouder dan twintig jaar. De meeste van haar volgers zijn jong.
Het kan geen wraak worden genoemd – ‘dat zijn dingen die journalisten beweren’ –, maar eerder een reactie uit angst
Het is de wetenschappers niet duidelijk waarom de orka’s dit doen. Er zijn verschillende hypotheses, die allemaal onderzocht worden. Alfredo López, directeur van de organisatie GTOA (Grupo Trabajo Orca Atlántica), is een bioloog uit Galicië en gespecialiseerd in de interactie van walvisachtigen met mensen. Voor hem is de meest plausibele verklaring dat het gaat om een reactie op een traumatische gebeurtenis die een van de orka’s mogelijk heeft meegemaakt met een zeilboot.
Hij zegt dat het geen wraak kan worden genoemd – ‘dat zijn dingen die journalisten beweren’ –, maar eerder een reactie uit angst, een vorm van afweer tegen iets wat het vrouwtje dat de actie leidt heeft meegemaakt. Dit noemen biologen een ‘aversieve gebeurtenis’. ‘Het kan om een getraumatiseerd dier gaan dat op deze manier reageert om te voorkomen dat wat haar is overkomen opnieuw gebeurt.’ Misschien was het een ‘incident met een vislijn of met een haak’, zegt hij. Maar daarvoor zijn geen concrete aanwijzingen gevonden.
Wat het ook is, hij gelooft dat dit vreemde gedrag ‘heel belangrijk’ is voor de orka die de groep aanvoert, omdat ze het zelfs blijft doen wanneer ze kalveren heeft. Vervolgens zouden de andere vrouwtjes haar imiteren, ‘omdat ze aannemen dat het een belangrijke actie is voor de clan, iets nuttigs, iets fundamenteels’, zegt López, al moeten we er volgens hem voor waken orka’s menselijke motivaties toe te schrijven.
Hij geeft aan dat dit slechts een hypothese is. Het zou ook een spel of gewoon nieuwsgierigheid kunnen zijn. Hoewel degenen die het is overkomen het zien als een aanval, als een gevaarlijke situatie die eindigt met een hulpoproep aan de kustwacht, weigert hij het een aanval te noemen. ‘We noemen het een interactie en geen aanval, omdat we de bedoelingen van het dier niet kunnen beoordelen. Ze hebben geen agressieve houding.’ Ze hebben niet de intentie om de bemanning pijn te doen, zegt hij, ‘maar om de een of andere reden willen ze de boot tegenhouden, dat is alles… En in veel gevallen slagen ze daarin.’
López wijst erop dat walvisachtigen geen wrok koesteren en herinnert zich zijn ervaringen met dolfijnen in Galicische riviermondingen die gewond waren geraakt door harpoenen. ‘Toen we ze benaderden om ze te behandelen, reageerden ze niet negatief op ons. Het zijn geen haatdragende dieren.’ Eén ding is duidelijk: hoewel er voorvallen zijn geweest in andere delen van de wereld, heeft er niet één plaatsgevonden ‘met een soortgelijke intensiteit of hardnekkigheid’.
De Stephanis is sceptischer over de thesis van de traumatische gebeurtenis en trekt voorlopig geen conclusies. ‘Het zou ook kunnen dat ze het gewoon uit nieuwsgierigheid doen, als een spel. Dat ze experimenteren en imiteren en meer niet.’
Imiteren
Wat een spel is voor de orka’s, is een onthutsende en angstaanjagende ervaring voor veel van de zeilers die hun acties ondergaan. Ook voor de meest ervarenen onder hen. ‘We zullen waarschijnlijk nooit zeker weten waarom ze het doen,’ zegt De Stephanis, die de vaardigheden van het dier roemt maar de wijdverspreide mythe dat ze zeer intelligent zijn bagatelliseert. ‘Ik denk niet dat ze in staat zijn om te beseffen dat ze een schip tegenhouden. Maar ze zijn wel in staat om gewoonten en kennis op elkaar over te brengen, om te imiteren wat andere orka’s doen. En in dit geval hebben ze geleerd om een roer te breken.’ In zekere zin, oppert hij, is het alsof je een kind in een supermarkt achterlaat. Het zal alles aanraken, ermee spelen en experimenteren.
Op grond van de volgacties van De Stephanis en zijn assistenten worden de routes van de orka’s in de Straat van Gibraltar vastgelegd. Het is bijvoorbeeld bekend dat ze zich relatief weinig verplaatsen als ze genoeg voedsel in de buurt hebben, dat ze in dat geval langere tijd in gebieden van slechts 30 vierkante kilometer kunnen verblijven.
Met deze informatie is het aan de autoriteiten om te beslissen wat te doen. Hoe ze zeilers kunnen beschermen tegen dit fenomeen dat uniek is in de wereld en zich in de eerste helft van dit jaar vaker heeft voorgedaan dan ooit tevoren. Wellicht door in de gebieden waar ze voorkomen een vaarverbod in te stellen.
Een van de grote uitdagingen is de manier waarop informatie kan worden verstrekt. Het is onwenselijk om de locatie van de orka’s in realtime door te geven vanwege nieuwsgierige toeschouwers en toeristen die massaal naar het gebied zouden kunnen trekken. Zolang het onderzoek loopt, blijft dat probleem bestaan. En daarmee ook het mysterie: de zwarte (en witte) legende van de orka’s in de Straat van Gibraltar.
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Spanje, waar zondag verkiezingen hebben plaatsgevonden. Zowel het linkse blok van premier Sánchez als het rechtse blok heeft geen meerderheid gekregen. Hoe moet het nu verder voor Spanje?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €4 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Wat is de uitslag van de Spaanse parlementsverkiezingen?
‘De eerste algemene verkiezingen in Spanje met sandalen, een waaier, korte broek en een omslagdoek’, schrijft El Paísover de Spaanse parlementsverkiezingen van afgelopen zondag. Voor het eerst vonden de verkiezingen midden in de zomer plaats – en nog wel tijdens een hittegolf. Verbazingwekkend genoeg heeft dat geen negatief effect op de opkomst gehad, die met 70,4 procent 4 procentpunten boven de opkomst lag van de vorige landelijke verkiezingen in 2019.
De stembusgang vond plaats op zo’n abnormale tijd van het jaar omdat premier Pedro Sánchez vervroegde verkiezingen had uitgeschreven nadat de PSOE een dreun kreeg bij de regionale en gemeentelijke verkiezingen in mei. De premier gokte erop dat hij zijn kiezers kon mobiliseren door een strijd te organiseren tegen het reactionair conservatisme van rechts, in het bijzonder de extreemrechtse partij Vox, aldus The Guardian.
Maar een paar dagen geleden leek het een uitgemaakte zaak dat een coalitie van rechtse partijen de vervroegde verkiezingen in Spanje zou winnen. Een grote meerderheid was geen garantie, maar de meeste peilingen wezen in die richting.
De rechtse Partido Popular (PP) kwam inderdaad als grootste uit de bus. ‘Maar de overwinning is zo klein (…) dat ze een bittere smaak achterlaat in de mond van de leiders van de PP’, aldus politiek redacteur Carlos E. Cué van El País in een andere analyse.
Hoewel de conservatieve partij onder leiding van Alberto Núñez Feijóo een echte triomf verwachtte, hebben de verkiezingen haar geen rechtse meerderheid opgeleverd om een regering te vormen. De PP behaalde 136 van de in totaal 350 zetels in het Congres van Afgevaardigden, terwijl Vox, haar enige potentiële bondgenoot, er 33 veroverde. Dit betekent dat ze samen slechts 169 zetels hebben, ver onder de absolute meerderheid van 176.
Aan de kant van het linkse blok heeft de Partido Socialista Obrero Español (PSOE) van Pedro Sánchez 122 zetels behaald – twee meer dan bij de vorige verkiezingen – en Sumar, haar radicaal-linkse bondgenoot, 31. Paradoxaal genoeg bevindt de socialistische premier, die al vijf jaar aan de macht is, zich in een betere uitgangspositie dan zijn conservatieve rivaal: hij kan hopen aan de macht te blijven, omdat hij de mogelijkheid heeft om de steun te krijgen van de Baskische en Catalaanse partijen, die een samenwerking met het nationalistische Vox uitsluiten.
Welke opties voor regeringsvorming zijn er?
‘Spanje staat weken van onderhandelen en koehandel te wachten, terwijl de rivaliserende kampen hun opties voor een regering verkennen’, schrijft The Guardian. De onderhandelingen tussen de twee blokken om een regering te vormen zullen van start gaan nadat op 17 augustus een nieuw parlement bijeenkomt. Koning Felipe VI zal de leider van de PP, Alberto Núñez Feijóo, uitnodigen om te proberen het premierschap in de wacht te slepen. In een vergelijkbare situatie in 2015 wees PP-leider Mariano Rajoy de uitnodiging van de koning af met het argument dat hij die steun niet kon verwerven.
De PP kan nu alleen regeren met de steun van Vox en andere regionale partijen. Het beleid van Vox betekent echter dat veel andere fracties een rode lijn hebben getrokken om met de partij in een coalitie te gaan.
Als Feijoo weigert, kan de koning zich met hetzelfde verzoek wenden tot premier Pedro Sánchez. Als geen enkele kandidaat binnen twee maanden na de eerste stemming over de premier een meerderheid behaalt, moeten er nieuwe verkiezingen worden gehouden.
Sánchez daarentegen heeft veel meer opties wat betreft andere partijen die hij om steun kan vragen. De krappe overwinning van rechts zou dus kunnen betekenen dat links aan de macht blijft. Maar daarvoor zal Pedro Sánchez de ‘duivelse politieke puzzel’ moeten oplossen die is ontstaan door de Spaanse volksstemming van zondag, merkt dagblad ABC op.
Naast de steun van verschillende regiopartijen zoals de Catalaanse ERC en de Baskische EH Bildu, heeft de premier ook ‘de instemming – in de vorm van een onthouding [tijdens de stemming over de installatie van het kabinet] – nodig van Junts, de partij van (…) Carles Puigdemont’, aldus El Mundo.
De Catalaanse pro-onafhankelijkheidspartij is nu een ‘belangrijke speler’ in de onderhandelingen, schrijft El Periódico. Junts heeft al aangegeven dat er een prijskaartje hangt aan zijn hulp om de socialisten weer aan de macht te krijgen. De partij zei amnestie te willen voor veroordeelde Catalaanse politici, evenals een echt referendum over Catalaanse onafhankelijkheid. Sánchez heeft echter herhaaldelijk gezegd dat er geen referendum komt.
Als Pedro Sánchez niet aan al deze voorwaarden zou kunnen voldoen, zou Spanje, dat tussen 2015 en 2019 al vier algemene verkiezingen heeft gehouden, in een politieke impasse terechtkomen en veroordeeld zijn tot nieuwe verkiezingen.
Een groep van oudgedienden en partijbestuurders van PSOE roept op tot een brede coalitie met de PP, bericht ABC. De partijmastodonten, onder leiding van de oud-secretaris van de Baskische afdeling van de partij Nicolás Redondo Terreros, is faliekant tegen samenwerking met Junts. ‘Het is onmogelijk om te onderhandelen over welke kwestie dan ook met een persoon die gevlucht is voor de Spaanse justitie. Punt uit,’ stelde Redondo nadrukkelijk tijdens een persconferentie. Tegen Puigdemont loopt een arrestatiebevel vanwege zijn rol in het organiseren van het Catalaanse onafhankelijkheidsreferendumin 2017.
Wat betekent de Spaanse verkiezingsuitslag voor Europa?
‘De liberale en gematigde gevestigde orde in Europa haalde maandag opgelucht adem nadat de nationalistische Vox-partij in Spanje bij de verkiezingen van zondag het onderspit delfde. Daarmee werd de opmars van extreemrechtse partijen op het hele continent, die zelfs het progressieve bolwerk Spanje leek te willen overspoelen, voorlopig tot staan gebracht’, analyseert The New York Times.
‘Het sombere resultaat van de partij onder leiding van Santiago Abascal [Vox] maakt het onwaarschijnlijk dat een coalitieregering van PP-Vox Spanje zich tot de groeiende groep EU-landen zal rekenen met een regering geleid door of samengesteld uit extreemrechtse en eurosceptische partijen’, schrijft El País. ‘De tegenvallende uitslag van Alberto Núñez Feijóo’s PP dwingt ook de Europese Volkspartij om de electorale kosten te beoordelen van haar toenadering tot krachten van twijfelachtige democratische allooi.’
Verschillende uiterst rechtse Europese leiders, zoals de Italiaanse premier Giorgia Meloni, de Poolse premier Mateusz Morawiecki en de Hongaarse premier Viktor Orbán, hebben Vox publiekelijk gesteund tijdens de campagne. ‘De verschuiving van Spanje naar extreemrechts zou die formatie een enorm gewicht geven in de Europese Raad [met de Europese regeringsleiders], met meer dan 35 procent van de stemmen, wat de drempel is voor het blokkeren van elk initiatief van de Europese Commissie’, aldus de Spaanse krant. ‘Een dergelijke alliantie tegen de EU zou desastreus zijn geweest voor de vooruitgang van de EU.’
‘Spanje is essentieel om het evenwicht te bewaren ten gunste van de meer pro-Europese krachten, aangevoerd door het Duitsland van de socialistische kanselier, Olaf Scholz, en door het Frankrijk van de liberale president, Emmanuel Macron’, concludeert het Spaanse dagblad.
‘Pro-Europese politici zagen de uitslag als een bemoedigend teken dat de Europese verkiezingen van volgend jaar ook door het midden zullen worden gewonnen, wat een tegenslag zou betekenen voor de extreemrechtse krachten die winst hebben geboekt in Zweden, Finland, Duitsland, Frankrijk en Italië’, aldus The New York Times.
De twee grootste partijen, PSOE en PP, zoeken samenwerkingen
Na de parlementsverkiezingen van zondag in Spanje is er veel onzekerheid over hoe het de komende maanden verder moet. ABC meldt dat de centrumrechtse partij Partido Popular (PP) zoekt naar akkoorden met regionale partijen om een meerderheidscoalitie te kunnen vormen, maar dat die partijen tot nu toe nul op rekest geven vanwege de samenwerking van de PP met de extreemrechtse Vox.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘Het is mijn plicht om een stabiele regering te vormen,’ zei PP-leider Alberto Núñez Feijóo vlak na de verkiezingen, maar hij weet dat het een moeilijk verhaal wordt. Zijn partij won 136 zetels en zou met een samenwerking met Vox uitkomen op 169 zetels, terwijl er 176 zetels nodig zijn voor een meerderheid. Regionale partijen zijn echter huiverig voor een samenwerking met Vox, juist omdat die partij zeer nationalistisch is en tegen de regionale identiteit van bijvoorbeeld Catalaanse of Baskische partijen.
Intussen probeert regeringspartij PSOE van premier Pedro Sánchez ook met de regionale partijen tot een akkoord te komen voor een samenwerking. Sumar, een samenwerkingsverband van linkse partijen, heeft al toegezegd te willen samenwerken, maar zal daarvoor flinke toezeggingen verwachten van Sánchez. Volgens politiek experts moeten nieuwe verkiezingen vanwege de grote onzekerheid niet uitgesloten worden.
De val van het Nederlandse kabinet is het zoveelste voorbeeld van wereldwijde ontevredenheid over immigratie, schrijft The Wall Street Journal. Nu immigratie naar een recordhoogte stijgt, worden rechts-populistische partijen in een groot deel van de wereld populairder.
Een recordaantal immigranten vertrekt naar welvarende landen. Dat leidt wereldwijd tot steeds meer protest, waardoor populistische partijen almaar populairder worden. Regeringen worden onder druk gezet om hun beleid aan te scherpen en de migratiegolf in te dammen.
In veel landen, waaronder Canada en delen van Europa en Azië, worden migranten aangemoedigd om te komen, zodat ze tekorten aan arbeidskrachten kunnen verlichten en demografische dalingen kunnen compenseren. Maar die grote toestroom zorgt er, in combinatie met de toename van illegale immigratie naar de Verenigde Staten en Europa, tevens voor dat steeds meer kiezers ontevreden worden. Sinds het einde van de coronapandemie is de migratiestroom toegenomen, waardoor samenlevingen veranderen. Veel mensen geven immigranten de schuld van een toename in criminaliteit en hogere woonprijzen.
Afgelopen vrijdag viel het Nederlandse kabinet. De verschillende partijen konden het niet eens worden over nieuwe maatregelen om de immigratie, die tot een recordhoogte is gestegen, te beperken. In Italië en Finland zijn onlangs anti-immigratiepartijen aan de macht gekomen en in Zweden gedogen ze sinds kort minderheidsregeringen. De extreemrechtse FPÖ [Vrijheidspartij] in Oostenrijk staat momenteel bovenaan in de landelijke peilingen.
80 procent meer
Vorig jaar verhuisden er ongeveer vijf miljoen meer mensen naar welvarende landen dan dat er mensen vertrokken. Volgens dataonderzoek van Wall Street Journal is dat 80 procent meer dan vóór de pandemie. De stijging wordt veroorzaakt door versoepeling van de reisbeperkingen die tijdens corona golden, toename van tekorten aan arbeidskrachten in rijke landen en grotere economische problemen in ontwikkelingslanden.
Opiniepeilingen tonen aan dat de weerstand tegen immigratie in welvarende landen toeneemt – ook in landen die bekendstaan als het meest gastvrij voor nieuwkomers.
Ruwweg de helft van de Canadezen is het niet eens met nieuwe plannen van de regering, die ongeveer een half miljoen immigranten per jaar wil gaan binnenlaten. Ze vinden dat te veel voor een land met veertig miljoen inwoners. Volgens een peiling van Léger, een onderzoeksbureau uit Montreal, is driekwart van de mensen bang dat het plan een buitensporige vraag naar huisvesting, gezondheidsdiensten en sociale diensten als gevolg heeft.
In het Verenigd Koninkrijk zijn de regels versoepeld: het doel is om afgestudeerden uit het buitenland aan te trekken om een tekort aan vakkennis op te lossen. Volgens een enquête van onderzoeksbureau Public First vindt de helft van de mensen in het Verenigd Koninkrijk dat er te veel legale migratie plaatsvindt.
Een groot deel van de bevolking in de Verenigde Staten is al langere tijd tegen immigratie. Die weerstand is het afgelopen jaar toegenomen: volgens Gallup polls ligt de tevredenheid van Amerikanen over immigratie rond de 28 procent, waar dat vorig jaar nog 34 procent was. Het is het laagste cijfer in tien jaar tijd.
Finland is bezig langs de Russische grens een technologisch geavanceerd hek van tweehonderd kilometer te bouwen
In Frankrijk vonden dagenlang gewelddadige protesten plaats, omdat de politie er onlangs een tiener van Noord-Afrikaanse afkomst doodschoot. Toch suggereren recente peilingen dat Marine Le Pen, de extreemrechtse leider van Front National, de volgende presidentsverkiezingen van het land zou kunnen winnen. Le Pen is ook voorstander van strengere immigratiewetten.
Kiezers maken zich over het algemeen vooral zorgen om illegale immigratie, die vaak invloed heeft op lonen en sociale voorzieningen. Illegale immigratie via de Middellandse Zee naar Europa en vanuit Mexico naar de Verenigde Staten heeft de afgelopen maanden een recordhoogte bereikt.
Maar mensen maken zich ook zorgen over de komst van laag- en zelfs hoogopgeleide legale migranten. De angst bestaat dat de prijzen voor wonen en andere kosten stijgen door hun komst, terwijl er al sprake is van hoge inflatie.
Europese landen bouwen voort op maatregelen die al vóór de coronapandemie in gang zijn gezet: er worden honderden kilometers aan nieuwe land- en zeebarrières gebouwd om illegale migratie zo veel mogelijk te verhinderen. Finland is bezig langs de Russische grens een technologisch geavanceerd hek van tweehonderd kilometer te bouwen. Kyriakos Mitsotakis, de Griekse premier, beloofde in maart dat er langs de Turkse grens een stalen hek van zo’n honderdvijftig kilometer zou komen om illegale oversteek te voorkomen.
Vooral in Europa ‘is er absoluut een discrepantie tussen het soort mensen dat onze arbeidsmarkten nodig heeft en het soort mensen dat binnenkomt’, zegt Roland Freudenstein, vicevoorzitter van de onafhankelijke denktank Globsec in Brussel. Veel mensen verhuizen naar Europa vanwege de sociale voorzieningen die worden aangeboden in landen als Zweden en Duitsland, aldus Freudenstein. In de Verenigde Staten ligt dat volgens hem anders: daar komen immigranten meer voor het werk, deels omdat er minder sociale voorzieningen zijn.
Vacatures
Het aantal immigranten naar de Verenigde Staten en Europa steeg in 2015 en 2016 enorm. De weerstand daartegen is een van de redenen dat Groot-Brittannië uit de Europese Unie stapte en Donald Trump president kon worden. ‘We zien nu een vergelijkbare ontwikkeling, die nog verder reikende gevolgen zou kunnen hebben,’ zegt Freudenstein.
Ook in Nederland staan rechtse partijen bovenaan in de peilingen. De conservatieve partij van Mark Rutte heeft onlangs geprobeerd om de stroom asielzoekers naar het land te beperken, maar twee van de coalitiepartners weigerden hierin mee te gaan. Het leidde ertoe dat Rutte, de langstzittende regeringsleider in de Nederlandse geschiedenis, zichzelf gedwongen zag zijn ontslag aan te bieden aan de koning.
De regering heeft voorspeld dat het aantal asielaanvragen dit jaar kan oplopen tot meer dan zeventigduizend, meer dan het vorige recordaantal uit 2015 [de voorlopige cijfers van de eerste zes maanden van 2023 ligger lagen dan verwacht: 20.122 asielaanvragen]. Met achttien miljoen inwoners is het een dichtbevolkt land en de huisvesting komt hierdoor onder druk te staan. Conservatievere kiezers roepen daarom op tot strengere controles.
In veel landen is er nog steeds veel steun voor meer migratie, vooral onder bedrijfsleiders die bang zijn dat ze bepaalde functies niet kunnen bezetten zonder talent uit het buitenland. Japan stond lang bekend om zijn anti-immigratiebeleid, maar heeft vorige maand de regels voor buitenlandse werknemers versoepeld. Ook in Duitsland, Spanje en Zuid-Korea worden meer buitenlandse werknemers toegelaten of wordt de wetgeving versoepeld.
Maar de groeiende weerstand onder de bevolking maakt het voor regeringen steeds moeilijker om een dergelijk beleid door te voeren. Toch is het volgens sommige leiders de enige manier om vacatures op te vullen, nu mensen in rijkere landen ouder worden en met pensioen gaan.
In Duitsland haalt de anti-immigrantenpartij Alternative für Deutschland (AfD) in de peilingen rond de 20 procent van de stemmen. Dat is twee keer zoveel als bij de nationale verkiezingen van 2021. Het zou betekenen dat de AfD na de christendemocraten de populairste partij van het land is, populairder nog dan de sociaaldemocraten van bondskanselier Olaf Scholz. Uit de peilingen blijkt dat het immigratiebeleid voor de achterban van de AfD de belangrijkste reden is om de partij te steunen.
Slechts zo’n honderdduizend van de ongeveer miljoen Oekraïners in Duitsland hebben een baan
Duitsland heeft de afgelopen jaren miljoenen vluchtelingen uit Afghanistan, Syrië en Oekraïne opgenomen. Toch klagen bedrijven nog steeds dat ze meer hoogopgeleide migranten nodig hebben, omdat vluchtelingen moeilijk op te leiden en te integreren zijn. Slechts zo’n honderdduizend van de ongeveer miljoen Oekraïners in Duitsland hebben een baan.
In Frankrijk heeft de regering van president Emmanuel Macron onlangs plannen opgeschort die het mogelijk maakten voor immigranten zonder papieren om in sectoren met een tekort aan arbeidskrachten te gaan werken. De plannen moeten worden uitgesteld vanwege een geschil met Italië over de illegale oversteek van de Frans-Italiaanse grens.
Volgens een peiling die na het begin van de rellen door Odoxa-Backbone Consulting voor de krant Le Figaro werd afgenomen, wil ongeveer 60 procent van de Fransen dat de immigratiewetgeving wordt aangescherpt. Le Pen zei in februari dat een groot aantal immigranten ‘ervoor zorgt dat [banen] in eigen land worden “uitbesteed”’. Oftewel: werknemers van Franse afkomst moeten het afleggen tegen werknemers met een buitenlandse afkomst. ‘Als we een fabriek kunnen offshoren, doen we dat. En als dat niet kan, omdat je een restaurant of constructiewerk niet aan het buitenland kan uitbesteden, halen we meer immigranten binnen.’
Ron DeSantis, gouverneur van Florida en Republikeinse presidentskandidaat, nam in mei een nieuwe wet aan die ongedocumenteerde immigranten in die staat nog verder criminaliseert. Belangrijke figuren uit de agrarische sector en de bouwsector zeggen dat de wet de tekorten aan arbeidskrachten daar zal vergroten.
Australië en Nieuw-Zeeland haalden al lange tijd veel hoogopgeleide immigranten binnen, maar nu krijgen buitenlanders de schuld van de stijgende woonprijzen. Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat de gemiddelde huur- en koopprijzen met ongeveer 1 procent stijgen als het equivalent van 1 procent van de bevolking van een stad daarnaartoe immigreert. Volgens recente opiniepeilingen is ongeveer 60 procent van de Australiërs voorstander van een migratiestop, zodat de woonprijzen kunnen dalen.
Record
In het Verenigd Koninkrijk zeggen ministers dat ze het aantal immigranten willen verminderen, hoewel dat aantal het afgelopen jaar door hun eigen beleid tot een recordhoogte is gestegen. Suella Braverman, de Britse minister van Binnenlandse Zaken, zei in mei dat we niet moeten vergeten hoe we zelf dingen kunnen doen. ‘Er is geen goede reden waarom we niet genoeg vrachtwagenchauffeurs, slagers of fruitplukkers zouden kunnen opleiden.’
Vorig jaar verhuisden ongeveer zeshonderdduizend meer mensen naar het Verenigd Koninkrijk dan er het land verlieten – een record. Het is onwaarschijnlijk dat dit zo door zal gaan, want dat zou het aandeel van immigranten in de bevolking in tien jaar tijd met 5 procent verhogen, tot ongeveer 20 procent. Dat stelt Alan Manning, professor aan de London School of Economics en voormalig voorzitter van het U.K. Migration Advisory Committee [Adviescomité Migratie Verenigd Koninkrijk], dat de Britse regering adviseert over immigratiebeleid. ‘Alle infrastructuur zou dan moeten mee ontwikkelen, omdat er anders opstoppingen ontstaan,’ zegt hij.
Experts zeggen dat de weerstand tegen immigranten onderdeel is van een zich herhalende cyclus. Bedrijven zetten zich voortdurend in voor soepeler immigratiewetten, omdat dat hun arbeidskosten verlaagt en hun winst verhoogt. Op rechts krijgen ze steun van neoliberale politici en op links van leiders die integratie nastreven. Daardoor wordt er een immigratiebeleid doorgevoerd dat soepeler is dan de gemiddelde kiezer wil.
Het gevolg daarvan is volgens Manning dat het populisme een enorme boost krijgt. Populistische politici smoren vervolgens de immigratie in de kiem, waardoor de angsten van de kiezers afnemen en de cyclus opnieuw begint.
Manning ontving honderden reacties van geïnteresseerde partijen toen hij als voorzitter van het U.K. Migration Advisory Committee informatie inwon. Bijna allemaal wilden ze dat er meer immigranten zouden worden binnengelaten. ‘Maar volgens opiniepeilingen wilden de meeste mensen juist minder immigratie,’ aldus Manning.
De populariteit van extreemrechtse politieke partijen neemt in steeds meer Europese landen toe. In onder andere Oostenrijk, Frankrijk, Duitsland, Zweden en Spanje is de grens tussen reguliere politieke partijen en extreemrechts aan het vervagen. Normalisering ligt op de loer.
Keuze uit het archief
Afgelopen week presenteerde de aankomende coalitie – bestaande uit de PVV, BBB, NSC en VVD – het hoofdlijnenakkoord dat de basis moet vormen voor een nieuwe regering. De oppositie stak haar teleurstelling en bezorgdheid over het akkoord niet onder stoelen of banken: er vielen woorden als ‘luchtkastelen op financieel drijfzand’, ‘rampzalig akkoord’ en ‘een zwarte dag voor Nederland’. Esther Ouwehand van de PvdD zei zelfs dat radicaal-rechtse partijen ‘niks te zoeken hebben in het centrum van de macht’.
Dit artikel uit The Guardian van een jaar geleden laat zien hoe extreemrechtse partijen in Europa en de VS het zover hebben kunnen schoppen dat ze op het regeringspluche beland zijn. Journalist Owen Jones wijst op het gevaar van het imiteren van extreemrechtse retoriek door reguliere partijen en stelt dat we er alles aan moeten doen om normalisering van ultrarechts gedachtegoed te voorkomen.
Normalisering is het proces waardoor iets ongewoons of extreems deel wordt van het leven van alledag. Wat ooit afschuw en woede wekte, wordt algauw nauwelijks meer opgemerkt. Het bekendste voorbeeld is misschien wel de manier waarop de aanwezigheid van Donald Trump een doodgewoon politiek gegeven werd. Maar deze normalisering van uiterst rechts voltrekt zich op meer plekken in de democratische wereld.
Toen Trump eenmaal ‘normaal’ was geworden, werden gebeurtenissen die nog extremer leken dat ook. Een enquête uit 2022 wees uit dat twee op de vijf Amerikanen de kans groot achten dat het komende decennium een burgeroorlog zal uitbreken. Eén politicoloog oppert de mogelijkheid dat er in 2030 een rechtse dictator aan het hoofd van de VS zal staan.
Dezelfde griezelige normalisering zien we ook in de Europese politiek. Rond de afgelopen eeuwwisseling, toen de rechts-populistische Freiheitliche Partei Österreichs (FPÖ) – geleid door Jörg Heider, die had laten doorschemeren dat hij sympathie koesterde voor het naziregime – een coalitie aanging met de christendemocratische Volkspartei, braken er niet alleen massale protesten uit in Wenen maar ook elders in Europa en in de VS. De EU legde Oostenrijk zelfs diplomatieke sancties op. Iedereen was het erover eens dat er een grens was overschreden; dat gezien de met bloed doordrenkte geschiedenis van Europa uiterst rechts met ferme hand buiten de deur moest worden gehouden.
Dat gaat niet langer op. Toen de FPÖ in 2017 een nieuwe coalitie vormde, klonk er al veel minder protest. Momenteel boekt de partij winst bij gemeenteraadsverkiezingen en gaat ze aan kop in de Oostenrijkse opiniepeilingen. Als belangrijkste politieke partij maakt de FPÖ grote kans de nieuwe regering te zullen leiden. Ondertussen staat de Volkspartei, onder druk van haar rechterflank, een nog strenger antimigratiebeleid voor.
Patroon
En dan is er Spanje. Nog jaren na de financiële crisis leek dat land, in tegenstelling tot veel andere Europese landen, niet te worden geconfronteerd met een opkomende uiterst rechtse partij. Kopstukken van de linkse Podemos-partij hadden daarvoor een verklaring: de massale Indignados-protesten tegen de bezuinigingen, die uitbraken in 2011, leken te garanderen dat de onvrede tegen machtige belangengroeperingen was gericht in plaats van tegen kwetsbare groepen als migranten.
Maar bij de algemene verkiezingen van 2019 eindigde de uiterst rechtse Vox-partij als derde en ook bij de gemeenteraadsverkiezingen van afgelopen 28 mei boekte ze een onverwacht succes. Deze partij is migranten vijandig gezind en verzet zich tegen regionale autonomie in Spanje. Voor komende juli zijn er vervroegde verkiezingen uitgeschreven, waarmee de kans groter wordt dat uiterst rechts voor het eerst sinds de val van Franco op het Spaanse regeringspluche zal belanden.
De Duitse Brandmauer begint te verbrokkelen.
Het patroon is overduidelijk. In Duitsland is het uiterst rechtse Alternative für Deutschland (AfD) sterk in opkomst: volgens een recente peiling zou de partij bij algemene verkiezingen als tweede eindigen, vóór de regerende sociaaldemocraten. Hoewel andere partijen verklaren dat ze op nationaal niveau zullen weigeren met de AfD samen te werken, gebeurt dat op gemeentelijk niveau al regelmatig. Het toonaangevende blad Foreign Policy verklaarde onlangs dan ook dat de Duitse Brandmauer (brandmuur) begint te verbrokkelen.
Dat is tenslotte ook in Zweden gebeurd, waar andere partijen weigerden samen te werken met Zweden Democraten, een partij met neonazistische wortels. In 2016 maakte Anna Kinberg Batra, de leider van de conservatieve Moderata samlingspartiet, Zweden Democraten nog uit voor racistisch. Maar bij de laatste verkiezingen eindigde de partij als tweede en verleende ze gedoogsteun aan de vorming van een centrumrechts minderheidskabinet.
Zondebok
In Frankrijk behaalde Marine Le Pen met haar partij Rassemblement national bij zowel de presidentiële als de parlementsverkiezingen van vorig jaar de beste resultaten uit de geschiedenis. De Italiaanse premier Giorgia Meloni is van de uiterst rechtse partij Fratelli d’Italia. In Oost-Europa hebben we Hongarije, waar een de facto uiterst rechtse autocratie de macht heeft en een nog extremere partij, de Ons Vaderland-beweging (Mi Hazánk Mozgalom, MHM), stijgt in de peilingen. En vergeet Polen niet, bestuurd door een radicaal rechtse regering die momenteel de Oekraïnecrisis misbruikt om een commissie in het leven te roepen die zogenaamd de Russische invloed in het land moet onderzoeken. In de praktijk is dit niet meer dan een slap excuus om de oppositie te dwarsbomen.
Hoe heeft het zo ver kunnen komen? Het lijdt geen twijfel dat uiterst rechtse partijen de groeiende economische onzekerheid en ongelijkheid graag aangrijpen om regerende partijen tot zondebok te maken. Als linkse bewegingen er beter in waren geslaagd de woede daarover naar de ware schuldigen te verleggen – zoals politici die de sociale voorzieningen uitkleden, werkgevers die slecht betaalde banen aanbieden en een financieel systeem dat de wereld in een crisis heeft gestort – dan zou uiterst rechts misschien minder aantrekkelijk zijn geweest.
Overal in de westerse wereld imiteren reguliere partijen de retoriek en het beleid van uiterst rechts in plaats van daar krachtig tegenin te gaan en een alternatieve kijk op de toekomst te bieden
Maar ook de reguliere partijen zijn medeplichtig. Trump is het monster dat is gecreëerd door dezelfde gevestigde Republikeinse orde, met haar anti-Obamaretoriek, haar islamofobie en haar op niets gebaseerde anticommunisme, die hem nu lijkt te verafschuwen. Overal in de westerse wereld imiteren reguliere partijen de retoriek en het beleid van uiterst rechts in plaats van daar krachtig tegenin te gaan en een alternatieve kijk op de toekomst te bieden. Het enige wat ze daarmee hebben bereikt is dat de fanatiekelingen worden gelegitimeerd en in staat zijn de discussie te bepalen.
We dachten te hebben geleerd van de donkerste momenten van onze geschiedenis. Maar zolang we het er niet over eens worden dat uiterst rechts opnieuw de politieke perken te buiten gaat, wachten ons nieuwe gruwelen.
Real Madrid-spits Vinícius Júnior werd onlangs door fans van de tegenpartij uitgescholden voor ‘aap’. En dat was niet de eerste keer. In een reactie noemde hij Spanje een racistisch land. Zijn uitspraak verdeelt de Spaanse pers.
‘Racisme houdt niet op in LaLiga’, schrijft El País nadat Real Madrid-spits Vinícius Júnior op 21 mei tijdens een wedstrijd tegen Valencia racistisch was bejegend door supporters van de tegenstander. ‘Het was niet de eerste keer dat het de Braziliaan overkwam en ook niet de enige keer in de afgelopen jaren in LaLiga’, vervolgt de Spaanse krant.
Vooral een tweet die de voetballer na de wedstrijd postte, ontketende in Spanje het debat over hoe diep het racisme in de haarvaten van de maatschappij zit. Vinícius Júnior schreef daarin dat ‘Spanje in Brazilië bekend staat als een land van racisten’.
Não foi a primeira vez, nem a segunda e nem a terceira. O racismo é o normal na La Liga. A competição acha normal, a Federação também e os adversários incentivam. Lamento muito. O campeonato que já foi de Ronaldinho, Ronaldo, Cristiano e Messi hoje é dos racistas. Uma nação…
Terecht, schrijft de Cubaanse journalist Abraham Jiménez Enoa, die woonachtig is in Spanje, ‘de kleur van mijn huid heeft mijn ervaring in dit land getekend’. Nee, ‘een land met racisten is niet hetzelfde als een racistisch land, aldus Josep Martí Blanch, columnist van El Confidencial.
Nee: ‘Spanje is tegenwoordig geen racistisch land’
‘Spanje is geen racistisch land. Het draagt ook niet het beeld van een racistische samenleving uit naar de wereld. Zo is het’, schrijft Josep Martí Blanch in El Confidencial. ‘Vinícius Júnior heeft het mis.’ Vooral de uitspraak van de spits van Real Madrid dat Spanje wereldwijd bekendstaat als een racistisch land is Martí Blanc in het verkeerde keelgat geschoten.
Dat moet niet begrepen worden als kritiek op Vinícius, ‘de beste speler van dit seizoen’, aldus Martí Blanch. ‘Wat de jonge Braziliaanse speler in het Mestalla [het stadion van Valencia] heeft meegemaakt, verklaart niet alleen zijn woede-uitbarsting en verontwaardiging, maar rechtvaardigt die ook. Maar dat zijn woede terecht is, betekent nog niet dat hij gelijk heeft. Spanje, laat ik het nog een keer herhalen, is geen racistisch land. Nog niet. Maar dat neemt niet weg dat we dat in het verleden wel zijn geweest en dat we dat in de toekomst weer kunnen worden.’
Martí Blanch wil dan ook niet ontkennen dat er racisme in Spanje is. ‘Dat Spanje geen racistisch land is, betekent niet dat er geen racistische Spanjaarden zijn. Natuurlijk zijn die er. Ongelofelijk veel. (…) Wat er zondag in Valencia is gebeurd, is beschamend. En elke keer als er zoiets gebeurt – Vinícius was niet de eerste en zal ook niet de laatste zijn – is het gerechtvaardigd om het debat weer aan te zwengelen over hoe we nog meer kunnen doen in de strijd tegen racisme. Maar wat niet verstandig is, is dat de acties van een zeer klein deel van de fans – in dit geval de supporters van Valencia – worden gebruikt om maximalistische stellingen te omarmen over hoe racistisch Spanjaarden zijn’, vervolgt de El Confidencial-columnist.
‘Dat Vinícius een slachtoffer is en heel boos, geeft hem nog geen gelijk’
‘Er zijn veel manieren om een debat vanaf het begin te laten ontsporen. Eén daarvan is om een categorische uitspraak te doen over iets wat, hoewel het niet anekdotisch is, verre van algemeen gangbaar is. Beweren dat Spanje een racistisch land is, heeft dezelfde waarde als met een uitgestreken gezicht beweren dat alle migranten criminelen zijn.’
Volgens Martí Blanch is het algemeen aanvaard in Spanje dat iemand vernederen vanwege zijn huidskleur not done is en beschikt het land over voldoende wetten om dat gedrag te bestraffen. ‘We kunnen het nog wel hebben (…) over de laksheid van voetbalinstanties als het gaat om het streng hanteren van de meest radicale dwang- en ontmoedigingsmiddelen die ze tot hun beschikking hebben – het schorsen van wedstrijden en het aftrekken van punten – zodat de racist niet alleen bang moet zijn voor de wet, maar ook en vooral voor de fan die naast hem staat en met wie hij de liefde voor dezelfde club deelt.’
Maar in deze discussie kan volgens Martí Blanch ‘het uitgangspunt niet zijn om als vanzelfsprekend aan te nemen dat Spanje als land medeplichtig is aan racisme of, erger nog, dat het een land is met wijdverspreid racisme, zoals de ster van Real Madrid beweert. Een land met racisten is niet hetzelfde als een racistisch land. Vinícius kan daar natuurlijk anders over denken, dat staat buiten kijf. Hij kan blijven rekenen op ons medeleven en onze solidariteit. Maar dat hij een slachtoffer is en heel boos, geeft hem nog geen gelijk. Tenminste, niet op alle vlakken. Niet in dit geval’, besluit de columnist.
Ja: ‘Racisme tekent het dagelijks leven van iedereen die niet wit is’
‘Ik woon nu een jaar en vier maanden in Spanje. Ik ben geen Braziliaan, geen profvoetballer en ik heet ook geen Vinícius. Maar ik ben zwart, net als de speler van Real Madrid. En helaas heeft mijn huidskleur een stempel gedrukt op mijn ervaring in dit land’, zo opent Abraham Jiménez Enoa, een Cubaanse journalist die door toenemende druk van het regime zijn land is ontvlucht.
Jiménez Enoa, die in 2022 de Internationale Persvrijheidsprijs van het Amerikaanse Committee to Protect Journalists ontving, schrijft in El Paísdat hij het sinds zijn aankomst in Spanje in zijn dagboek noteert als hij racistisch bejegend wordt. ‘Elk van deze voorvallen, elke scène van ervaren discriminatie, met hun respectievelijke beschrijvingen, heb ik opgeschreven. Ik zit nu op honderdtweeëntachtig in haast anderhalf jaar.’
Zo schrijft hij: ‘Daarom kan ik sinds vanmorgen niet stoppen met het bekijken van de walgelijke video’s uit het Mestalla-stadion, waarin fans onacceptabele beledigingen naar Vinícius slingeren. Daarom heeft het vertrokken gezicht van de speler als hij die beestachtigheid moet aanhoren, zo veel woede, zo veel ontzetting in me opgeroepen. Omdat ik weet wat Vinicius op dat moment voelt, dezelfde hulpeloosheid, dezelfde vijandigheid die ik heb gevoeld, wanneer ik in een winkel te horen kreeg dat ik een vervalst biljet gaf zonder dat het gecontroleerd werd, wanneer ik in het openbaar vervoer om identificatie werd gevraagd, wanneer ze er in bars van uitgingen dat ik daar werkte en niet dat ik daar was voor mijn plezier, als ze op straat mijn zoon met een lichtere huidskleur “complimenteren”, als ik een markthal in loop en winkelbedienden achter mijn rug om hoor zeggen dat ze me in de gaten moeten houden omdat ik een tas bij me heb, als witte mensen me iemand met een kleurtje noemen, alsof zwart de enige kleur is die er bestaat en wit geen kleur is. Want alles wat Vinicius dit seizoen in verschillende stadions heeft moeten doorstaan, gebeurt ook buiten de voetbalvelden van Spanje.’
‘De enige manier om racisme te bestrijden is te erkennen dat het bestaat’
De Cubaans journalist hekelt het feit dat racisme alleen discussiethema is als het betrekking heeft op voetbal, met al zijn media-aandacht. ‘Het trieste is dat we het vandaag over racisme in Spanje hebben vanwege de zaak Vinicius en niet vanwege het bestaan van het fenomeen, terwijl de mantra “Spanje is niet racistisch, maar in Spanje zijn er racisten” overal wordt herhaald. Iedereen praat nu over racisme omdat we het hebben over een speler van Real Madrid, een commerciële ster, een miljonair. Want er zijn maar weinig zaken op deze planeet met een grotere zichtbaarheid dan voetbal. Als het niet daar was voorgevallen, zou niemand het erover hebben’, schrijft Jiménez Enoa.
‘Natuurlijk is er racisme in Spanje’, vervolgt hij. ‘Het tekent het dagelijks leven van iedereen die niet wit is. Het zijn geen geïsoleerde gevallen, zoals veel media, intellectuelen, politici, zakenmensen, allemaal wit natuurlijk, de samenleving willen doen geloven: het is iets van vroeger, iets uit de provincie, van ouderen. Nee, nee en nee. Ik herhaal: racisme in Spanje bestaat. En vandaag de dag is het maar al te aanwezig in het dagelijks leven van mensen.’
‘De enige manier om racisme te bestrijden is te erkennen dat het bestaat. De Spaanse samenleving als geheel moet haar uiterste best doen om het uit te roeien. Dit is een serieuze strijd waarin geen plaats is voor schone schijn. Het heeft geen zin om in een voetbalstadion een spandoek op te hangen met de tekst “Nee tegen racisme”, terwijl daarvoor lachende fans staan die “aap” schreeuwen naar zwarte spelers’, besluit Jiménez Enoa.
Een ‘debacle’, dat is het woord waarmee ABC de nederlaag van de PSOE, de socialistische partij van premier Pedro Sánchez, in de gemeentelijke en regionale verkiezingen van zondag beschrijft. Het Spaanse volk ‘heeft hem zwaar gestraft’, aldus het conservatieve dagblad, terwijl de Partido Popular (PP) in negen van de twaalf autonome regio’s won.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De krant ziet ook een signaal in het feit dat Emiliano García Page, ‘de socialistische baron die het meest afstand nam en kritiek had op Pedro Sánchez’, als enige zijn absolute meerderheid behield in de regio Castilla-La Mancha, in het centrum van het land.
‘Het debacle dat de PSOE uiteindelijk heeft moeten incasseren, wijst op het wegvallen van de publieke steun voor de regeringsleider in de laatste week van de verkiezingscampagne, na het schandaal dat is ontstaan door de opname van voormalig ETA-leden op de lijsten van EH Bildu [een coalitiegenoot van de PSOE] en de pogingen tot verkiezingsfraude in verschillende gemeenten door socialistische kandidaten en ambtenaren’, analyseert ABC.
Was het duivelse of goddelijke absint inderdaad de motor achter de ismen in de artistieke wereld? Bij grote namen als Manet, Monet, Degas en Van Gogh speelde absint in ieder geval een voorname rol. Vooral in het werk van Picasso was de ‘groene fee’ een belangrijk thema.
Parijs, de nadagen van de negentiende en de eerste jaren van de twintigste eeuw. Een klein uitgevallen heerschap met een groen gezicht fietst door de straten. Soms schreeuwt hij, vaak slaat hij zich op de borst… Hij is nogal eens onder invloed van de absint, zijn geliefde godin, de ‘groene fee’, die hij in grote hoeveelheden tot zich neemt en wel puur, zonder het rituele gedoe met suiker en water waarmee anderen het spul minder sterk maken. Het is een gevaarlijk sujet; hij heeft een revolver bij zich waarmee hij flessen openschiet en hij heeft een eenmalig opgevoerd toneelstuk geschreven dat hem op de kaart zette. Het is Alfred Jarry en lang heeft hij niet meer te leven. Zoals het hoort bij mythische figuren zal hij jong sterven.
Het is niet zeker of Pablo Picasso hem tijdens zijn bezoeken aan Parijs heeft leren kennen. Vaststaat dat Picasso een van de bewerkingen op basis heeft bijgewoond en ook lijkt bewezen dat hij na Jarry’s dood diens revolver, manuscripten en andere eigendommen onder zijn hoede nam. Mogelijk heeft het brein van de jonge schilder aan de vreemde snoeshaan de wirwar van kleur, object, vlakken en perspectieven te danken, het gevolg van alcoholische beneveling… Als incidentele absintdrinker zal Picasso de mensen blauw zien en zo zal hij hen schilderen. En daarna roze, waarvoor hetzelfde geldt. En daarna merkwaardig, als het ware uiteengevallen in vreemde vlakken of geometrische figuren en ook zo zal hij hen schilderen.
Mythische drank
De mythische drank – aldus de schrijver en kunstcriticus Jane Ciabbatari een paar jaar geleden in een bijdrage voor de BBC – ‘was goed voor visioenen en droomtoestanden die in het artistieke werk doorsijpelden. Hij gaf de stoot tot het symbolisme, het surrealisme, het modernisme, het impressionisme, het postimpressionisme en het kubisme.’ Was absint inderdaad de grote creatieve motor achter al die ‘ismen’? Manet, Monet, Degas, Van Gogh of Toulouse-Lautrec, om maar enkelen van de inmiddels groten uit die tijd te noemen, maakten schilderijen met de absint als protagonist en ook talloze portretten van drinkers van de drank. Zo ook Picasso.
De relatie tussen de schilder uit Malaga en de absint uit zich voor het eerst in het portret van een vrouw die in haar eentje zit te drinken. Ze heeft een wezenloze blik, haar lippen zijn knalrood en haar glas is felgroen. Ze wordt hier niet nader aangeduid, maar haar gezicht komt terug op een heleboel andere schilderijen uit die tijd en alles wijst erop dat het gaat om Odette, zijn eerste Parijse geliefde. Of een van de eerste, want het jonge drietal dat Pablo Picasso, de onfortuinlijke Carlos Casagemas en Manuel Pallarés in Parijs vormden gaf de polyamorie een flinke zet, met medewerking van Germaine, Antoinette en de genoemde Odette.
Ze sloegen zich er vaak rommelig en zo goed en zo kwaad als het ging met elkaar doorheen maar soms betekende kwaad fataal. In februari 1901 pleegde Casagemas in een bar zelfmoord nadat hij had geprobeerd Germaine met een schot van het leven te beroven, een gebeurtenis die diepe indruk op Picasso maakte, zonder hem er overigens van te weerhouden zijn relatie met de voormalige geliefde van zijn dode vriend voort te zetten. Wel krijgt vanaf dat moment het palet van Picasso donkere ondertonen.
Daarvoor schilderde hij onverzadigbaar, net als zijn leven in de Parijse bohème, en hij probeerde zo veel mogelijk werk klaar te hebben voor de tentoonstelling die zijn doorbraak zou betekenen: de succesvolle expositie in de galerie van de belangrijke kunsthandelaar Ambroise Vollard. In de tekst van Christie’s bij het schilderij De absintdrinkster (1901) staat dat Picasso eind mei, begin juni wel tien schilderijen per dag maakte. Tot dan overheerst in zijn werk de kleur en thematiek die hij haalde uit het dagelijks leven, zíjn dagelijks leven met name, en dat betekende ook altijd vrouwen, veel vrouwen: vrouwen die glimlachen, vrouwen die in zichzelf zijn gekeerd, vrouwen die denken aan wie zal het zeggen, die in hun eentje drinken, die drinken… Maar in al die drukte sijpelt al het fletsblauwe licht Picasso’s schilderkunst binnen als gevolg van de affaire-Casagemas. Het blauw wordt belangrijker en je ziet het overal terug bij die andere absintdrinkster uit 1901: in de jurk, de fles, het glas, de weerspiegelingen op de huid, de diepte in de spiegel…
‘Wat is het verschil tussen een glas absint en de zonsondergang?’
De eenzame drinksters uit de vorige periode waren ernstig, maar hadden iets kleurigs wat ze met de wereld verbond. In 1902 neemt het blauw het hele palet van Picasso en het gemoed van zijn personages over. Niemand ontsnapt aan de melancholie op werken als De slaperige drinkster, die boven haar glas indut, of het portret dat Picasso een jaar later zou maken van zijn vriend Ángel Fernández Soto. Met hem had hij een wild leven en een verdieping gedeeld maar in 1903 beeldt hij hem uit voor een groot glas absint, met een nietszeggend gezicht en een verveelde of minachtende trek om zijn mond.
Het wordt nog erger als er twee figuren op de schilderijen staan; een man en een vrouw die elkaar niet aankijken en niet praten, die niets lijken te delen behalve een drankje. Personages en schilderijen die de wereld vol misdeelden bepalen waarin de blauwe periode van Picasso verandert. Zelfs zijn vrienden komen er bekaaid van af. Sebastiá Junyer portretteert hij in 1903 naast een prostituee met wie hij om de ruimte en de bank lijkt te strijden. Ze kijken allebei voor zich uit, allebei in hun eigen gedachten en melancholie. Ze doen sterk denken aan het paar dat Degas bijna drie decennia eerder schilderde onder de titel Het café of, eenvoudig, Absint.
Keerpunt
1904 is een keerpunt in het leven van Picasso. Hij verandert van woonwijk en algauw ook van kleurenpalet. Na diverse terugkeren naar Spanje vestigt hij zich in Parijs en betrekt een studio in Montmartre. Het brengt hem een zekere stabiliteit, wat wordt versterkt door zijn kennismaking met Fernande Olivier, met wie hij een liefdesrelatie begint die met onderbrekingen tot 1912 zal duren. Het gaat hem voor de wind; de blauwe jaren van armoede en triestheid maken plaats voor het roze en de absint, die intussen het nodige aanrichtte in de Franse samenleving en elders, laat hij achter zich.
Maar dat duurt niet lang. En ook in zijn werk keren de sporen terug. In Glas absint, uit 1911, wordt het glas in kwestie uitgebreid en minutieus ontleed: de geometrie van het voorwerp heeft de overhand zoals dat hoort bij analytisch kubistisch werk. De presentatie als geheel is minder onbarmhartig: letters of materialen geven aanwijzingen over de voorstelling en voeden het werk met z’n eigen werkelijkheid. Op doeken als Absint en brieven of Cafétafel met Pernodfles, beide uit 1912, herken je makkelijk de elementen waarvan in de titels sprake is.
Het glas absint dat in verschillende perioden voorkomt en de ruggengraat vormt van deze tocht door het werk van Picasso kent een van zijn spectaculairste weergaven in een doek uit 1914. Daarin wordt de ruimtelijkheid gesuggereerd van de collage waarmee de Spanjaard zich sinds een paar jaar driedimensionaal bezighield. Ja, het gaat om een kleine sculptuur, een brons dat is beschilderd met olieverf en bovenop rust een ‘echt’ metalen lepeltje dat herinnert aan het ritueel dat bij het drankje hoort: de absint zat onderin een glas waarop een lepeltje met spleetvormige gaatjes lag. Op het lepeltje legde je een klont suiker waarover het water werd gegoten dat de pure absint veranderde in een iets zoeter en minder sterk melkkleurig drankje. In dit werk weet hij een kruising te bewerkstelligen tussen een artistiek en een echt voorwerp: de lepels met gaatjes die hij kocht om aan elk van zijn zes sculpturen toe te voegen.
Gewaagd
In de permanente collectie genaamd ‘Gesprekken met Picasso, Collectie 2020-2023’ van het museum in Málaga is het Glas absint te zien dat de maker zelf bewaarde tussen de zes gegoten bronzen die allemaal zijn gebaseerd op een wassen maquette. Het was voor het eerst dat hij variaties aanbracht op een bepaalde zelfde sculptuur zodat alle zes de exemplaren uniek zijn, met wisselende gebieden die qua kleur, patroon en textuur in het oog springen. Ook wordt het uniek door de rechte hoek die het handvat van de lepel heeft en die, curieus genoeg, rechts op de foto’s staat die Brassaï in 1943 in het appartement van Picasso in de Rue des Grands Augustins heeft gemaakt.
De Hongaarse fotograaf vertelt jaren later welke indruk het kunstwerk op hem maakte: ‘Ik zie ineens het glas absint, nogal gewaagd in die tijd. Het was voor het eerst dat zoiets eenvoudigs in een sculptuur veranderde!’ Dankzij de aandacht die Picasso het gaf. ‘Wat is het verschil tussen een glas absint en de zonsondergang?’ zou Oscar Wilde hebben gezegd. Het verschil? Het onverwoestbare genie van Picasso.
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Spanje, waar dit voorjaar temperatuurrecords worden gebroken en aanhoudende droogte nu al zorgt voor grote problemen. Hoe gaat het Zuid-Europese land om met het veranderende klimaat?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €4 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Hoe erg zijn de hitte en de droogte in Spanje?
‘Spanje maakt zich op voor bloedhete zomertemperaturen deze lente’, kopte persbureau Reuters op 26 april. In het Zuid-Europese land worden deze week temperaturen tot 40 graden Celsius (ºC) verwacht, waarmee weerrecords in april verbroken zouden worden. Volgens weerautoriteiten komt dit vanwege een combinatie van ‘zeer warme en droge luchtmassa uit Afrika in combinatie met atmosferische stabiliteit en een sterke zon’.
Spanje kampt al langer met stijgende temperaturen, wat door experts wordt toegeschreven aan klimaatverandering. In 2020 kwam het Spaanse Staatsbureau voor Meteorologie (Aemet) met een verslag over de toestand van het klimaat in Spanje, schrijftABC, dat liet zien hoe hard de temperaturen zijn gestegen in het land.
Sinds het pre-industriële tijdperk (1850 tot 1900) zijn de temperaturen in het land met 1,7 graden Celsius gestegen, maar de grootste stijging (1,3 ºC) vond plaats in de afgelopen zestig jaar. Als niet werd ingegrepen, zo werd gewaarschuwd, kon het land tegen het einde van deze eeuw een temperatuurstijging van 5 graden Celsius verwachten.
Dat komt niet alleen door mondiale klimaatverandering: urbanisatie, uitstoot van gassen en de opwarming van de oceanen en zeeën aan de Spaanse kusten zorgen voor een verdere stijging van de temperaturen. Daar komt bij dat het ook ongelofelijk droog is in Spanje: al drie jaar valt er veel minder regen dan gemiddeld in het land, wat een grote impact heeft op waterreservoirs, stuwmeren, de agrarische industrie en de leefbaarheid in Spaanse dorpen en steden.
RTVEschrijft deze maand dat de waterreservoirs op het schiereiland op slechts de helft van hun capaciteit gevuld zijn, ver onder het gemiddelde van de afgelopen tien jaar (68,3 procent). EuroNews citeert de Spaanse premier Pedro Sánchez, die het parlement in april vertelde dat ‘droogte de komende jaren onderwerp van een van de centrale politieke en territoriale debatten van ons land zal zijn’. Zo lijdt de regio Catalonië onder zware droogte en hebben regionale autoriteiten een ‘droogtenoodtoestand’ afgekondigd. ‘Op dit moment is dit het ergste probleem waarmee we geconfronteerd worden,’ zei de Catalaanse leider Pere Aragonès, die sprak van ‘de ergste droogte in vijftig jaar’.
Wat is de impact op het land?
De aanhoudende droogte en de oplopende hitte zorgen voor grote problemen in Spanje. In grote steden in Spanje is sprake van hitte-eilanden, zo schrijft El País: ‘asfalt en beton absorberen overdag warmte en geven die ’s nachts af, waardoor de temperatuur veel hoger is dan op nabijgelegen plaatsen waar grond, bomen en planten staan’.
‘Daarnaast verhinderen gebouwen ook de ventilatie, dat wil zeggen dat de lucht niet kan stromen en de warmte niet kan ontsnappen. En in grote steden rijden veel auto’s rond en staan airconditioners te loeien, wat een enorme hoeveelheid warmte afgeeft’, zo zegt Ricardo Torrijo, woordvoerder van het Staatsbureau voor Meteorologie (Aemet), tegen de Spaanse krant. Volgens Torrijo kan dat ervoor zorgen dat op sommige plaatsen de temperatuur 10 graden hoger is.
De steden moeten aangepast worden, zo schrijft een onderzoeker in El País. ‘Spanje heeft een van de laagste percentages bomen van alle Europese steden. In plaats daarvan zijn er veel pleinen van beton of asfalt, zonder bomen of begroeiing, en die moeten worden heroverwogen (…) Er moeten groene daken en muren komen, vooral in dichtbebouwde stedelijke gebieden waar het moeilijk is om bomen te planten. Een ander voorstel is om ondoordringbare oppervlakken zoals asfalt te vervangen door meer doordringbare, zoals kasseien, die water doorlaten. Maar het tegenovergestelde gebeurt momenteel: straten die vroeger met kasseien waren geplaveid worden nu geasfalteerd, bijvoorbeeld in het centrum van Madrid.’
Voor een kortetermijnoplossing kijken steden naar andere oplossingen. Lesroosters worden aangepast, er worden opvangcentra geopend en publieke zwembaden, die normaal gesproken alleen in de zomer open zijn, gaan eerder open. Er worden extra airconditioners geplaatst in publieke ruimtes.
Ook de economie in Spanje wordt hard geraakt door de droogte. Deze week luidde een nationale federatie van boeren de noodklok, zo meldt 20minutos. De boeren spreken van ‘een van de ergste droogtes sinds mensenheugenis’.
‘Het stroomgebied dat er het slechtst aan toe is, is de Guadalquivir, dat een zeer ernstige droogte kent en nog maar ongeveer 12 procent van zijn normale waterstand heeft,’ zegt een woordvoerder. Het gebrek aan water zorgt niet alleen voor problemen bij het planten van gewassen, het veroorzaakt bovendien nieuwe plagen.
The Guardian schrijft dat in Catalonië boeren last hebben van een enorme konijnenplaag. ‘Bij gebrek aan gras en water vernietigen de dieren gewassen, vooral jonge tarwe en gerst, en eten ze de schors van wijnstokken en fruitbomen op’, schrijft de krant.
De gevolgen van droogte in Spanje zijn tot in de supermarkten elders in Europa te merken. Zo schrijft Financial Timesdat de prijs van olijfolie sinds juni met bijna 60 procent is gestegen, tot ongeveer 5,4 euro per kilogram. ‘Spanje, de grootste producent van olijfolie, werd bijzonder hard getroffen’, aldus de krant. ‘De boeren in het land produceren gewoonlijk de helft van de olijfolie in de wereld, maar de jaarlijkse aanvoer is de afgelopen twaalf maanden ongeveer gehalveerd, tot ongeveer 780.000 ton.’
Hoe ziet de toekomst van Spanje eruit?
De klimatologische toekomst van Spanje ziet er somber uit, zo benadrukt een woordvoerder van het Spaans Meteorologisch Agentschap (AEMET) in een interview vorig jaar aan Nius Diario. ‘Als we zo veel blijven uitstoten als nu, zullen de zomers in het Middellandse Zeegebied over dertig jaar tweeënhalf keer zo warm zijn. Dat lijkt ver weg, maar dertig jaar is niets.’ Hij benadrukt dat de 50 graden mogelijk bereikt wordt in Spanje. ‘We weten niet wanneer. Maar aangezien we vorig jaar in Montoro (Córdoba) de 47,5 graden bereikten, en de voorspellingen voor het klimaat ons op middellange termijn 2,5 graden hetere zomers geven, is het duidelijk dat het zeer waarschijnlijk is.’
Maar niet alleen zomers worden heter: hittegolven zullen vaker voorkomen, langer duren en zich al eerder in het jaar aandienen. Voor Spanje betekenen deze vooruitzichten een groot probleem. In 2020 schreefLa Marea dat Spanje over enkele decennia het klimaat krijgt dat Marokko nu heeft. Dit brengt zware gezondheidsrisico’s met zich mee, zo meldt de publicatie. ‘Tegen het einde van de eeuw zouden bijna dertienduizend mensen per jaar in Spanje kunnen sterven als het land zich niet aanpast aan de stijgende temperaturen.’
Cadena Ser keek in 2019 naar de gevolgen voor de Spaanse economie: zo bestaat er een kans dat de bananenindustrie, een belangrijke bron van inkomsten voor het land, tegen 2050 grotendeels verdwenen is vanwege het toenemende aantal schimmeluitbraken en problemen met de landbouwgrond. Spaanse wijnen zullen enkel nog in het noorden van het land verbouwd kunnen worden en een groot deel van de groenten en fruit uit Murcia, Valencia en Almería zal opdrogen – met mogelijk implicaties voor heel Europa. Spanje investeert al enorm in hernieuwbare energie, mede om de uitstoot van schadelijke gassen te beperken, die weer zorgen voor warmere temperaturen. Persbureau AFP meldt dat Spanje nu al goed is voor 20 procent van alle groene waterstofprojecten ter wereld. De regering investeert in nieuwe stedelijke infrastructuur, gaat bomen planten, maar zijn deze maatregelen genoeg om de dramatische klimaatvooruitzichten een halt toe te roepen?
De Spaanse regering wil Ferrovial overhalen om af te zien van zijn besluit om het hoofdkantoor naar Nederland te verplaatsen. Staatssecretaris van Economie Gonzalo García Andrés heeft maandag een brief gestuurd aan de CEO van het Spaanse bouwbedrijf, Ignacio Madridejos. Daarin deelt hij hem mee dat uit de analyses van de overheid niet blijkt dat het voor een Spaanse onderneming noodzakelijk is haar hoofdkantoor naar Amsterdam te verplaatsen om rechtstreeks aan de New York Stock Exchange te worden genoteerd, bericht El País. Volgens Ferrovial is een beursnotering op Wall Street namelijk de reden voor het vertrek naar Amsterdam.
De Spaanse regering heeft zich al eerder uitgesproken over het aangekondigde vertrek van bouwgigant Ferrovial, maar deze brief is ‘bijzonder relevant omdat hij slechts drie dagen vóór de algemene aandeelhoudersvergadering komt’ die de verhuizing naar Nederland moet goedkeuren, schrijft het Spaanse dagblad. De Spaanse regering benadrukt dat er ‘geen economische argumenten zijn’ voor het vertrek.
De verhuizing zou vooral zijn ingegeven door de belastingvoordelen die Nederland te bieden heeft
Ferrovial wordt met een jaaromzet van 7,5 miljard euro en meer dan 24.000 werknemers gezien als de trots van het Spaanse bedrijfsleven. Het aangekondigde vertrek heeft dan ook veel stof doen opwaaien. Zo zou de verhuizing vooral zijn ingegeven door de belastingvoordelen die Nederland te bieden heeft. Ferrovial zou naar verluidt tientallen miljoenen euro’s minder belasting betalen als het hoofdkantoor in Amsterdam is gevestigd. Het bedrijf verwacht dat de verhuizing na de zomer kan worden afgerond.
De vrouw wilde zelfmoord plegen vanwege geldproblemen
Het zal je maar gebeuren: je onderneemt een zelfmoordpoging, wordt tegen je zin in door de brandweer gered en vervolgens krijg je een factuur met de kosten van de reddingsoperatie op de deurmat. Het overkwam een vrouw uit de Spaanse stad Alicante, schrijft El Mundo. Toen iemand uit haar omgeving in de gaten kreeg dat ze zelfmoord wilde plegen, belde die persoon het alarmnummer, waarop de brandweer werd ingeschakeld.
De vrouw moest voor haar redding een rekening van 211 euro betalen, onder andere voor het laten uitrukken van acht brandweermannen, twee bluswagens en twee autoladders. Het wrangst is nog wel dat de vrouw uit het leven wilde stappen vanwege geldnood. Ze kon de factuur dan ook niet betalen.
‘Kwetsbare mensen worden onmenselijk behandeld, daardoor worden ze opnieuw slachtoffer’
De vrouw heeft bezwaar aangetekend bij de afdeling Financiën van de gemeente Alicante, waarvan ze de brief met de factuur ontvangen had. Het gemeentehuis beloofde de zaak te heroverwegen en ervoor te zorgen dat ze het bedrag niet zou hoeven te betalen. Ook zou het protocol van de gemeente worden aangepast om herhaling van dit soort situaties in de toekomst te voorkomen.
De politieke partij Unides Podem (‘Samen kunnen we het’) heeft het voorval aangegrepen om herziening van de fiscale regelgeving te eisen ‘om wrede sancties tegen kwetsbare mensen te voorkomen’. De regelingen zouden op dit moment nog geen onderscheid maken op grond van de financiële situatie en mentale gezondheid van mensen.
‘Kwetsbare mensen worden onmenselijk behandeld, aangezien ze nadat ze een bezwaar hebben ingediend tegen een factuur aan moeten tonen dat ze een laag inkomen hebben en gezondheidsverklaringen moeten laten zien. Daardoor worden ze opnieuw slachtoffer,’ aldus de coalitiepartij.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
