Voor het eerst na de coronapandemie is er in het Rotterdamse Depot Boijmans van Beuningen een tentoonstelling te zien. Centraal daarin staat een videoproject van de Britse kunstenaar Steve McQueen.
De Britse kunstenaar en cineast Steve McQueen maakte in opdracht van het International Film Festival Rotterdam in samenwerking met Depot Boijmans Van Beuningen Sunshine State. Het meest recente werk van de met Oscar en Turner Prize-gelauwerde McQueen is de eerste tentoonstelling die in het depot zal worden gehouden sinds de opening in 2021. De wereldpremière kon destijds niet doorgaan vanwege de lockdowns.
Het multichannelvideoproject bestaat uit twee schermen die naast elkaar zijn geplaatst. McQueen, die bekendstaat om zijn eigen beeldtaal, laat een brandende zon verschijnen die zich ontrafelt, terwijl daarnaast beelden langskomen en geanalyseerd worden uit het muzikale drama The Jazz Singer (1927), met de zanger Al Jolson in de hoofdrol.
Sunshine State Boijmans: 26 januari t/m 12 februari 2023
De Zuid-Koreaanse fotograaf David Suh is een hit op TikTok met zijn boodschap dat er niet zoiets bestaat als fotogeniek zijn. Met zijn scherpe oog voor lichaamstaal zorgt hij ervoor dat iedereen er flatteus uit ziet op de gevoelige plaat.
Een TikTok-gebruiker plaatste onlangs een korte video. ‘Mijn naam is August. Ik ben een gehandicapte transman,’ schreef hij. ‘Ik hou van foto’s maken, maar ik weet niet wat ik met mijn lichaam of mijn handen moet doen! Ik ben op zoek naar hulp.’
De video van August was gericht aan één persoon in het bijzonder: poseergoeroe David Suh, die 4 miljoen volgers heeft op TikTok en het idee uitdraagt dat er niet zoiets bestaat als niet fotogeniek zijn. Iedereen kan goed op de foto staan, als je maar weet hoe je jezelf presenteert, beschrijftLA Times de boodschap van de uit Zuid-Korea afkomstige 28-jarige fotograaf, die inmiddels samenwerkte met vele grote namen uit de industrie. Hij heeft nu een studio in Los Angeles, maar dankt zijn bekendheid, met zo’n 4,3 miljoen volgers op TikTok en 1,1 miljoen op Instagram, aan sociale media.
‘Lichaamstaal was de eerste taal die we hadden,’ schrijft Insider. En het is die vorm van communicatie waar Suh met zo veel succes op focust: ‘Vergeet hoe je eruit wil zien, bedenk hoe je wilt overkomen.’ Op die manier zouden we de controle, die we over ons uiterlijk nooit volledig hebben, weer kunnen verleggen naar onszelf.
The Washington Post plaatst een kritische noot. Hoewel de fotograaf erop uit is om de culturele normen van onze schoonheid een beetje te verbreden, en daarmee meevaart op de recente golf van acceptatie van het eigen lichaam en eigenliefde, gaat hij niet zo ver te zeggen dat je er niet per se goed uit hoeft te zien op een foto. Zou dat niet een nog betere boodschap zijn?
De makers en hoofdrolspelers van de nieuwe Spaanse serie Autodefensa spelen zichzelf, op het parodische af, met alle seks, drugs en psychische sores die daarbij komen kijken. Een vergelijking met het Amerikaanse Girls is dan al snel gemaakt.
‘Serieus, we gaan nu stoppen met drugs. Geen coke, geen K, geen speed, geen LSD, geen joints, geen marihuana, geen opium, geen GHB, niets’, beweert een van de hoofdpersonen aan de telefoon in de trailer van Autodefensa [Zelfverdediging], de Spaanse serie die sinds eind november te zien is op het Spaanse platform Filmin.
Komiek Berta Prieto en kunstenaar en zangeres Belén Barenys ‘spelen hierin zichzelf, leven hun leven op het parodische af. In hun verkenningsdrift snijden ze veel onderwerpen aan die momenteel spelen en waar we nog geen duidelijke antwoorden op hebben,’ typeert El País, die een lang portret aan hen wijdt. Die onderwerpen zijn behalve drugs bijvoorbeeld ook psychische gezondheid en seksuele consensus. El Periódico de España vergelijkt de serie dan ook met het Amerikaanse Girls, maar noemt de Spaanse variant ‘meer kamikaze en meer gericht op generatie Z’.
Meteen sinds de release van de trailer veroorzaakte Autodefensa niet alleen veel discussie in de Spaanse pers, maar ook op sociale media
In een interview met de krant zeggen de twee makers, geboren in 1982: ‘De twintigers van vandaag weten al beter hoe ze over hun gevoelens moeten praten, wij wisten niet goed wat we ermee moesten.’ Ook daarover gaat de serie. Niet dat ze zichzelf zien als ‘de stem van hun generatie’; ‘iedereen kan zich nu gemakkelijk uiten’ dankzij sociale netwerken, aldus La Vanguardia. Ze wilden gewoon hun leven als jongvolwassenen laten zien, met alle passies en al het tumult, zonder het te verfraaien.
Meteen sinds de release van de trailer veroorzaakte Autodefensa niet alleen veel discussie in de Spaanse pers, maar ook op sociale media. Een van de kritieken op de serie luidde bijvoorbeeld de vraag wanneer er eens een serie verschijnt over meisjes die graag thuis een boek lezen. Prieto noemt deze reactie in gesprek met La Vanguardia nogal vrouwonvriendelijk: ‘Want even los van de kwaliteit van de serie weet ik zeker dat we in de trailer twee meisjes laten zien die het naar hun zin hebben en doen wat ze willen.
Het Princessehof in Leeuwarden eert Maurits Cornelis Escher met een vernieuwde tentoonstelling over het leven en werk van de wereldberoemde graficus.
Met de onlangs vernieuwde tentoonstelling Thuis bij M.C. Escher eert het Princessehof in Leeuwarden een van zijn beroemdste bewoners: de graficus Maurits Cornelis Escher (1898-1972). Er zijn jeugdfoto’s, voorwerpen zijn uitgestald in vitrines en er is een documentaire te zien waarin de invloed van keramiek op het kunstenaarschap van Escher wordt verduidelijkt.
Speciaal voor de presentatie maakte straatkunstenaar Leon Keer een grote muurschildering in de kelder van het Princessehof
Speciaal voor de presentatie maakte straatkunstenaar Leon Keer een grote muurschildering in de kelder van het Princessehof. Hij liet zich daarbij inspireren door Eschers werk Hol en Bol. Met zijn driedimensionale vertaling van het werk zorgt Keer voor optische illusies in de gewelfde kelderruimte van Eschers geboortehuis. Daarin gebruikte hij Eschers elementen om te laten zien dat je in een ruimte een holle variant en een bolle variant kan zien. Het ligt er maar aan welk (vogel)perspectief je neemt. In de kelder zijn, volgens Keer, vier speciale punten te vinden vanwaar alles het beste te zien is omdat alle lijnen er samen komen.
Thuis bij M.C. Escher Princessehof, Leeuwarden. Vaste tentoonstelling
In Living speelt de 72-jarige Bill Nighy een Londense ambtenaar die vlak voor zijn pensioen te horen krijgt dat hij niet lang meer te leven heeft en besluit zijn stoffige leven om te gooien. Het charisma van de hoofdrolspeler is onweerstaanbaar, oordeelt de filmkritiek unaniem.
Privélevens bestaan niet op het Londense departement voor Openbare Werken in de jaren vijftig. Zelfs collega’s die dagelijks met dezelfde trein naar hun werk gaan wisselen geen persoonlijke informatie uit. Op kantoor is de belangrijkste bezigheid om lastige dossiers onderop te leggen of naar een andere afdeling door te schuiven. Wat gebeurt er dan wanneer een van hen vlak voor zijn pensioen te horen krijgt dat hij nog zes maanden te leven heeft? Hij stapt subtiel uit zijn rol, zonder ook maar een greintje van zijn waardigheid te verliezen.
Dat is de kern van Living, de Engelse, door de Zuid-Afrikaan Oliver Hermanus geregisseerde bewerking van Ikiru (1952) van de Japanse grootmeester Akira Kurosawa. Diens landgenoot Kazuo Ishiguro, romanschrijver en Nobelprijswinnaar, tekende voor het script. En dat is duidelijk te zien, vindt Anthony Lane in zijn bespreking voor The New Yorker. Hoofdrolspeler Bill Nighy (72) roept herinneringen op aan Anthony Hopkins in Remains of the Day, de verfilming van Ishiguro’s gelijknamige roman, die als hondstrouwe butler uit plichtsbesef de liefde van zijn leven laat schieten: ‘Wanneer zulke acteurs zo inventief en intuïtief een verwelkte en bekrompen man vertolken, geloven we dan wat we zien of zijn we getuige van een briljante vertolking?’
Volgens Constance Jamet van Le Figaro zou er best eens een Oscarnominatie in kunnen zitten voor Nighy: ‘Een haast Spartaanse acteerprestatie waarbij elk sentiment even doorleefd en verstild overkomt.’
‘Alleen al zo’n terloops gesprekje met een agent op straat: daar krijg je zelfs een steen mee aan het huilen’
In The Independent verbaast Clarisse Loughrey zich over de keuze van de makers om Living 70 jaar na Kurosawa’s origineel in het naoorlogse Londen te situeren. ‘Maar wat maakt het uit? De film is fascinerend. Vooral door het glanzende charisma van Nighy. Hij legt het als een slangenhuid over de stoïcijnse rust van zijn karakter. Zo krijgt het bijna iets spookachtigs. Is de man al halfdood of verdient hij ten volle zijn bijnaam op kantoor: Mr. Zombie?’
Tara Brady van The Irish Timesis diep onder de indruk van regie, cast, set design en aankleding: ‘Gewoon perfect. Alleen al zo’n terloops gesprekje met een agent op straat: daar krijg je zelfs een steen mee aan het huilen.’
Living van regisseur Oliver Hermanus is vanaf 29 december te zien in de bioscoop
De Poolse kunstenaar Magdalena Abakanowicz brak door met grootse en schokkende textielkunst over het vrouwelijk lichaam. Het Tate Modern in Londen toont nu een retrospectief van haar werk.
Kunstenaars die de mogelijkheden van textiel onderzochten, liepen het gevaar in de handwerkachtige hoek geplaatst te worden. Totdat de Poolse kunstenaar Magdalena Abakanowicz (1930-2017) haar enorme, voluptueuze, seksuele, expressieve kleden exposeerde. Groot, schokkend en het tegenovergestelde van benauwend.
Every Tangle of Thread and Rope schetst Abakanowicz’ ontwikkeling als textielkunstenaar vanaf het midden van de jaren vijftig tot het einde van de eeuw. Ze begint met wandtapijten maar breidt al snel uit naar beeldhouwkunst, mét textiel.
Haar grote wollen ‘textielwezens’ gaan een tastbaar eigen leven leiden
Geboren in een aristocratische familie, bracht Abakanowicz haar jeugd door in de bossen rond het landgoed van haar familie. Ze werd als jong meisje geconfronteerd met de gruwelen van oorlog; op twaalfjarige leeftijd zag ze hoe de arm van haar moeder door geweervuur werd afgerukt. Een herinnering die zij verwerkte in de ingetogen gebalde vuist van sisal in 1975.
Haar grote wollen ‘textielwezens’, waarin soms fleece, paardenhaar, katoen en kunstzijde worden verwerkt, gaan een tastbaar eigen leven leiden.
In het oog springen de steeds openlijkere verbeeldingen van het vrouwenlichaam, van schaamlippen tot fantasieborsten en zwangere buiken. De materialen geven Abakanowicz grote flexibiliteit en roepen associaties op met de vervrouwelijkte arbeid van naaien en weven.
Every Tangle of Thread and Rope,Tate Modern, Londen, tot 21 mei 2023.
De Nederlandse ontwerper Hella Jongerius wil met haar innovatieve technieken de starheid van de designindustrie aan de kaak stellen. Om mensen weer in contact te brengen met productieprocessen onderzocht ze bijvoorbeeld de helende werking van weven op maatschappij en milieu.
Moderne en eigentijdse kunstenaars hebben vaak de oude kunst van het weven laten herleven als manier om contact te leggen met het verleden. De Nederlandse designer en kunstenaar Hella Jongerius ziet deze techniek juist als middel om naar de toekomst te kijken door traditioneel handwerk, innovatieve processen en verantwoorde productie in haar werk te combineren.
‘We zijn allemaal aan een draad geboren’
‘We zijn allemaal aan een draad geboren,’ zegt Jongerius als we door haar studio in het Prenzlauer Berg-district in Berlijn lopen, een haptisch wonderland waarin het wemelt van de spoelen garen en weefsels. ‘Mensen probeerden de wereld te begrijpen door een draaiende spoel te vergelijken met de omwenteling van de aarde. De cyclus van de maan en de zon kwam overeen met het weefproces.’
In haar studio, waarin sinds 2009 haar designpraktijk, het Jongeriuslab, is gehuisvest, is een dwarsdoorsnede te zien van de contrasterende sferen van ambacht en technologie, het handgemaakte en het industriële, dat Jongerius in haar werk combineert. De muren zijn versierd met haar vele geweven experimenten, die ogenschijnlijk uit van alles en nog wat zijn gemaakt: draadjes wol, papier, massa’s geknoopte koorden. Stalen textiel delen de ruimte met een digitaal jacquard-weefgetouw, een apparaat dat met behulp van software complexe patronen produceert die de kunstenaar gebruikt om een geweven portret te maken.
Industrieel weefster
‘Weven is al lang een belangrijk onderdeel van mijn carrière,’ vertelt ze. ‘Ik ben begonnen als industrieel weefster voor Maharam, een textielbedrijf in New York, maar de laatste vijf jaar wilde ik technologie gebruiken om te onderzoeken wat voor soort werk je allemaal door middel van industriële processen kunt maken. Daarom heb ik deze jacquard-machine gekocht. Met deze machine kun je nieuwe vragen en antwoorden vinden.’
Met gebruik van jacquard-weeftechnieken kon Jongerius opnieuw definiëren wat er mogelijk is met draad, of het nu gaat om het weven van driedimensionale ‘stenen’, die potentieel kunnen fungeren als ecovriendelijke, architecturale elementen, of ‘geweven ramen’ die met hun warme, sensuele, kleurige rasters op abstracte schilderijen lijken.
Ze voelde zich aangetrokken tot de kunstwereld, maar ze had een studie nodig met meer ‘grenzen’
Voor Jongerius is het weven verbonden met haar persoonlijke geschiedenis. Ze vertelt dat ze tijdens haar jeugd op een boerderij in de buurt van Utrecht via textiel voor het eerst in contact kwam met kunst en design. ‘Er was niet veel cultuur bij ons thuis,’ zegt ze. ‘Mijn vader was boer en mijn moeder tekende patronen. En als opgroeiende meisjes in de jaren zeventig leerden we alleen breien en macramé.’
Ze voelde zich aangetrokken tot de kunstwereld, maar ze had een studie nodig met meer ‘grenzen’. De in 1963 geboren Jongerius schreef zich uiteindelijk in bij de Academie voor Industriële Vormgeving in Eindhoven. Een paar jaar nadat ze was afgestudeerd, toonde ze haar ontwerpen in musea, van het MoMa in New York tot het Stedelijk Museum in Amsterdam. In 2007 werd ze aangesteld als directeur kleuren en materiaal bij Vitra, waardoor ze kon rondneuzen in het archief van het Zwitserse meubelmerk, een periode van onderzoek die, zoals ze zegt, ‘een hele studie op zichzelf werd, en op een zeker moment klaar was om tentoongesteld te worden’.
Kleur als materiaal
In 2017 presenteerde ze een serie voorwerpen en textielwerken in het Londense Design Museum en op de tentoonstelling Breathing Colour. Met die werken, waarvan sommige gedempte en sommige juist heldere kleuren hadden, liet ze zien hoe bepaalde pigmenten en garens – die door industriële fabrikanten doorgaans gemeden worden vanwege hun veranderlijkheid – reageerden op licht en gedurende de dag veranderden. ‘Kleur is voor mij een materiaal,’ zegt ze. ‘Als designer zijn de enige kleuren die je in deze bedrijfstak kunt gebruiken stabiel… je werk ziet er ’s morgens hetzelfde uit als ’s avonds. Maar ik denk dat kleuren op die manier niet tot hun recht komen. Ik vind dat ze moeten kunnen ademen, moeten kunnen reageren op het licht.’
Met deze innovatieve benadering van materialen – die Jongerius ook commerciële projecten voor merken als Ikea, Kvadrat, Vitra en de KLM heeft opgeleverd – wil de kunstenaar de starheid van de designindustrie aan de kaak stellen, vooral waar het de gangbare ideeën over productie en duurzaamheid betreft.
‘De saamhorigheid die gepaard gaat met het weven is een hele tijd een belangrijk sociaal aspect geweest van het ambacht’
Een belangrijk onderdeel daarvan is mensen weer in contact brengen met productieprocessen. Vorig jaar onderzocht ze de helende werking die weven zou kunnen uitoefenen in de maatschappij en het milieu in een solotentoonstelling getiteld Woven Cosmos in het Gropius Bau-museum in Berlijn.
In alle zalen installeerde Jongerius weefgetouwen die in werking gezet moesten worden door meerdere handen. Bij een van die installaties, ‘Dancing a Yarn’, konden bezoekers samen een koord maken door in de zaal rond te lopen met strengen draad in hun hand die verbonden waren met breimachines. ‘De saamhorigheid die gepaard gaat met het weven is een hele tijd een belangrijk sociaal aspect geweest van het ambacht,’ zegt Jongerius. ‘Maar sinds fast fashion is daar veel van verloren gegaan. Daarom wilde ik er de aandacht op vestigen.’
Dringende kwesties
Tegenwoordig onderzoekt ze dringende kwesties uit de designindustrie het liefst op het terrein van de kunst. ‘Ik denk dat mijn stem krachtiger klinkt in een museum. Daar kun je echt contact maken met mensen via de materialen of het handwerk, meer dan via een product. Naar esthetische objecten kijk je aandachtiger. En omdat de bezoekers niet naar hun beurs hoeven te grijpen, kijken ze anders naar dingen. Ze zijn ontvankelijker.’
Jongerius hoopt dat die ervaringen zich tot buiten de grenzen van het museum zullen uitstrekken en ons zullen aanmoedigen om ontvankelijker te zijn voor de voorwerpen om ons heen, van de kleren die we dragen tot aan de kleur van ons meubilair. ‘Ik geloof dat dat ook de rol van de designer is,’ zegt ze. ‘Dat je mensen kunt laten zien wat er mogelijk is en ze kunt helpen om zich meer verbonden te voelen met de dingen die ze kopen.’
360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen, of online te vinden zijn.
Tegen de grenzen van geëngageerde literatuur
Duits neonazisme in historisch perspectief
LITERATUUR | In zijn nieuwste roman De kleindochter plaatst de Duitse auteur Bernhard Schlink, wereldberoemd geworden met De voorlezer (1995), de opmars van neonazi’s in het oosten van Duitsland in een historisch kader.
Na de dood van zijn vrouw Birgit stuit boekhandelaar Kaspar op het manuscript van haar autobiografische roman. Zo komt hij tot de ontdekking dat ze kort voor hun huwelijk in de jaren zestig een dochter op de wereld heeft gezet die is achtergebleven in het voormalige Oost-Duitsland. Kaspar weet de familie op te sporen en zet vervolgens alles in het werk om de 14-jarige kleindochter Sigrun te ontdoen van het extreem nationalistische gedachtegoed waarmee ze is geïndoctrineerd.
Op de NDR-site stelt Annemarie Stoltenberg dat Schlink het verhaal ‘niet alleen tegen de achtergrond van historische gebeurtenissen presenteert, maar tegelijkertijd zorgvuldig probeert te achterhalen wat de politieke systemen met de ziel van de burgers hebben gedaan.’
Volgens Peter Mohr in Kulturmagazin vertelt Schlink zijn verhaal ‘met verve, heeft hij voorbeeldige research verricht en zijn de beschrijvingen van het radicaal-rechtse milieu volledig authentiek.’ Niettemin vergelijkt Mohr de missie van hoofdpersoon Kaspar met ‘een oefening op de evenwichtsbalk van een oudere turnster. Schlinks poging is goed bedoeld, maar doet pijn bij het lezen.’
‘Schlinks poging is goed bedoeld, maar doet pijn bij het lezen’
Ook Dorothea Westphal van Deutschlandfunk heeft een ambivalent gevoel over de roman. Ze vindt dat Schlink helder inzicht biedt in de extreemrechtse gemeenschap en goed laat zien hoe lastig het is om te vechten tegen een hardnekkige ideologie. ‘Daar staat tegenover dat de gesprekken tussen beide hoofdpersonen houterig verlopen, waardoor de hoofdpersonages niet geloofwaardig overkomen.’
In de Süddeutsche Zeitung mist Christian Mayer het evenwicht bij de sleutelfiguren: ‘De auteur ontpopt zich als een romanticus van de oude stempel. Tegen beter weten in hoopt hij mensen tot inkeer te brengen, zodra ze daartoe de kans krijgen.’
Terwijl Hans-Rüdi Kugler zich in het Zwitserse Tagblatt afvraagt hoe ver Schlink kan gaan met deze geëngageerde literatuur. ‘Met hoeveel goede bedoelingen hij de opkomst van rechts-extremistische groeperingen uit de geschiedenis ook probeert te verklaren, ondanks zijn verhalende elegantie lijkt dit boek meer een casestudy voor maatschappelijk werkers.’
Die Enkelin van Bernard Schlink, door Marcel Misset uit het Duits vertaald als De kleindochter, verscheen begin december bij uitgeverij Cossee
Door Diederik Samwel
De nieuwe generatie Girls
Maar dan Spaans en meer kamikaze
SERIE | ‘Serieus, we gaan nu stoppen met drugs. Geen coke, geen K, geen speed, geen LSD, geen joints, geen marihuana, geen opium, geen GHB, niets’, beweert een van de hoofdpersonen aan de telefoon in de trailer van Autodefensa [Zelfverdediging], de Spaanse serie die sinds eind november te zien is op het Spaanse platform Filmin.
Komiek Berta Prieto en kunstenaar en zangeres Belén Barenys ‘spelen hierin zichzelf, leven hun leven op het parodische af. In hun verkenningsdrift snijden ze veel onderwerpen aan die momenteel spelen en waar we nog geen duidelijke antwoorden op hebben,’ typeert El País, die een lang portret aan hen wijdt. Die onderwerpen zijn behalve drugs bijvoorbeeld ook psychische gezondheid en seksuele consensus. El Periódico de España vergelijkt de serie dan ook met het Amerikaanse Girls, maar noemt de Spaanse variant ‘meer kamikaze en meer gericht op generatie Z’.
Meteen sinds de release van de trailer veroorzaakte Autodefensa niet alleen veel discussie in de Spaanse pers, maar ook op sociale media
In een interview met de krant zeggen de twee makers, geboren in 1982: ‘De twintigers van vandaag weten al beter hoe ze over hun gevoelens moeten praten, wij wisten niet goed wat we ermee moesten.’ Ook daarover gaat de serie. Niet dat ze zichzelf zien als ‘de stem van hun generatie’; ‘iedereen kan zich nu gemakkelijk uiten’ dankzij sociale netwerken, aldus La Vanguardia. Ze wilden gewoon hun leven als jongvolwassenen laten zien, met alle passies en al het tumult, zonder het te verfraaien.
Meteen sinds de release van de trailer veroorzaakte Autodefensa niet alleen veel discussie in de Spaanse pers, maar ook op sociale media. Een van de kritieken op de serie luidde bijvoorbeeld de vraag wanneer er eens een serie verschijnt over meisjes die graag thuis een boek lezen. Prieto noemt deze reactie in gesprek met La Vanguardia nogal vrouwonvriendelijk: ‘Want even los van de kwaliteit van de serie weet ik zeker dat we in de trailer twee meisjes laten zien die het naar hun zin hebben en doen wat ze willen.
Door Laura Weeda
Engelse veteraan dingt mee naar een Oscar
Stiff upper lip tot het bittere einde
FILM | Privélevens bestaan niet op het Londense departement voor Openbare Werken in de jaren vijftig. Zelfs collega’s die dagelijks met dezelfde trein naar hun werk gaan wisselen geen persoonlijke informatie uit. Op kantoor is de belangrijkste bezigheid om lastige dossiers onderop te leggen of naar een andere afdeling door te schuiven. Wat gebeurt er dan wanneer een van hen vlak voor zijn pensioen te horen krijgt dat hij nog zes maanden te leven heeft? Hij stapt subtiel uit zijn rol, zonder ook maar een greintje van zijn waardigheid te verliezen.
Dat is de kern van Living, de Engelse, door de Zuid-Afrikaan Oliver Hermanus geregisseerde bewerking van Ikiru (1952) van de Japanse grootmeester Akira Kurosawa. Diens landgenoot Kazuo Ishiguro, romanschrijver en Nobelprijswinnaar, tekende voor het script. En dat is duidelijk te zien, vindt Anthony Lane in zijn bespreking voor The New Yorker. Hoofdrolspeler Bill Nighy (72) roept herinneringen op aan Anthony Hopkins in Remains of the Day, de verfilming van Ishiguro’s gelijknamige roman, die als hondstrouwe butler uit plichtsbesef de liefde van zijn leven laat schieten: ‘Wanneer zulke acteurs zo inventief en intuïtief een verwelkte en bekrompen man vertolken, geloven we dan wat we zien of zijn we getuige van een briljante vertolking?’
Volgens Constance Jamet van Le Figaro zou er best eens een Oscarnominatie in kunnen zitten voor Nighy: ‘Een haast Spartaanse acteerprestatie waarbij elk sentiment even doorleefd en verstild overkomt.’
‘Alleen al zo’n terloops gesprekje met een agent op straat: daar krijg je zelfs een steen mee aan het huilen’
In The Independent verbaast Clarisse Loughrey zich over de keuze van de makers om Living 70 jaar na Kurosawa’s origineel in het naoorlogse Londen te situeren. ‘Maar wat maakt het uit? De film is fascinerend. Vooral door het glanzende charisma van Nighy. Hij legt het als een slangenhuid over de stoïcijnse rust van zijn karakter. Zo krijgt het bijna iets spookachtigs. Is de man al halfdood of verdient hij ten volle zijn bijnaam op kantoor: Mr. Zombie?’
Tara Brady van The Irish Timesis diep onder de indruk van regie, cast, set design en aankleding: ‘Gewoon perfect. Alleen al zo’n terloops gesprekje met een agent op straat: daar krijg je zelfs een steen mee aan het huilen.’
Living van regisseur Oliver Hermanus is vanaf 29 december te zien in de bioscoop
Door Diederik Samwel
Immens populaire poseerlessen
Want iedereen kan mooi op een foto staan
FOTOGRAFIE | Een TikTok-gebruiker plaatste onlangs een korte video. ‘Mijn naam is August. Ik ben een gehandicapte transman,’ schreef hij. ‘Ik hou van foto’s maken, maar ik weet niet wat ik met mijn lichaam of mijn handen moet doen! Ik ben op zoek naar hulp.’
De video van August was gericht aan één persoon in het bijzonder: poseergoeroe David Suh, die 4 miljoen volgers heeft op TikTok en het idee uitdraagt dat er niet zoiets bestaat als niet fotogeniek zijn. Iedereen kan goed op de foto staan, als je maar weet hoe je jezelf presenteert, beschrijft LA Times de boodschap van de uit Zuid-Korea afkomstige 28-jarige fotograaf, die inmiddels samenwerkte met vele grote namen uit de industrie. Hij heeft nu een studio in Los Angeles, maar dankt zijn bekendheid, met zo’n 4,3 miljoen volgers op TikTok en 1,1 miljoen op Instagram, aan sociale media.
‘Lichaamstaal was de eerste taal die we hadden,’ schrijft Insider. En het is die vorm van communicatie waar Suh met zo veel succes op focust: ‘Vergeet hoe je eruit wil zien, bedenk hoe je wilt overkomen.’ Op die manier zouden we de controle, die we over ons uiterlijk nooit volledig hebben, weer kunnen verleggen naar onszelf.
The Washington Post plaatst een kritische noot. Hoewel de fotograaf erop uit is om de culturele normen van onze schoonheid een beetje te verbreden, en daarmee meevaart op de recente golf van acceptatie van het eigen lichaam en eigenliefde, gaat hij niet zo ver te zeggen dat je er niet per se goed uit hoeft te zien op een foto. Zou dat niet een nog betere boodschap zijn?
360 selecteert een aantal toonaangevende internationale concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities.
MAXXI toont multitalent
BEELDENDE KUNST | Dat Bob Dylan een multitalent is, is alom bekend, maar de kunstwereld besteedt pas de afgelopen twee decennia serieus aandacht aan zijn beeldende kunst. Museum MAXXI in Rome toont schilderijen die hij maakte tijdens reizen.
MAXXI, Rome, t/m 30 april
Textielwezens Abakanowicz leiden eigen leven
BEELDHOUWKUNST | Kunstenaars die de mogelijkheden van textiel onderzochten, liepen het gevaar in de handwerkachtige hoek geplaatst te worden. Totdat de Poolse kunstenaar Magdalena Abakanowicz (1930-2017) haar enorme, voluptueuze, seksuele, expressieve kleden exposeerde. Groot, schokkend en het tegen- overgestelde van benauwend.
Every Tangle of Thread and Rope schetst Abakanowicz’ ontwikkeling als textielkunstenaar vanaf het midden van de jaren vijftig tot het einde van de eeuw. Ze begint met wandtapijten maar breidt al snel uit naar beeldhouwkunst, mét textiel.
Haar grote wollen ‘textielwezens’ gaan een tastbaar eigen leven leiden
Geboren in een aristocratische familie, bracht Abakanowicz haar jeugd door in de bossen rond het landgoed van haar familie. Ze werd als jong meisje geconfronteerd met de gruwelen van oorlog; op 12-jarige leeftijd zag ze hoe de arm van haar moeder door geweervuur werd afgerukt. Een herinnering die zij verwerkte in de ingetogen gebalde vuist van sisal in 1975.
Haar grote wollen ‘textielwezens’, waarin soms fleece, paardenhaar, katoen en kunstzijde worden verwerkt, gaan een tastbaar eigen leven leiden.
In het oog springen de steeds openlijkere verbeeldingen van het vrouwenlichaam, van schaamlippen tot fantasieborsten en zwangere buiken. De materialen geven Abakanowicz grote flexibiliteit en roepen associaties op met de vervrouwelijkte arbeid van naaien en weven.
Every Tangle of Thread and Rope Tate Modern, Londen, tot 21 Mei 2023.
Femme fatale
TENTOONSTELLING | Uiteenlopende kunstenaars, van Dante Gabriel Rossetti tot Nan Goldin, worden in de Hamburger Kunsthalle samengebracht om de oorsprong van het stereotype ‘femme fatale’ opnieuw te onderzoeken en nieuwe invalshoeken te vinden.
Femme Fatale: Gaze, Power, Gender, T/m 10 april 2023.
Terug naar de blues
MUZIEK | Lucinda Williams is nog altijd een van de leidende artiesten in de country- rock- en folkwereld. Met haar veertiende album Good Souls Better Angels gaat ze terug naar haar basis: de blues; ze schreef en produceerde het met haar partner en manager Tom Overby.
Paradiso, 19 januari
Eschers open huis
GRAFIEK | Met de onlangs vernieuwde tentoonstelling Thuis bij M.C. Escher eert het Princessehof in Leeuwarden een van zijn beroemdste bewoners: de graficus Maurits Cornelis Escher (1898-1972). Er zijn jeugdfoto’s, voorwerpen zijn uitgestald in vitrines en er is een documentaire te zien waarin de invloed van keramiek op het kunstenaarschap van Escher wordt verduidelijkt.
Speciaal voor de presentatie maakte straatkunstenaar Leon Keer een grote muurschildering in de kelder van het Princessehof
Speciaal voor de presentatie maakte straatkunstenaar Leon Keer een grote muurschildering in de kelder van het Princessehof. Hij liet zich daarbij inspireren door Eschers werk Hol en Bol. Met zijn driedimensionale vertaling van het werk zorgt Keer voor optische illusies in de gewelfde kelderruimte van Eschers geboortehuis. Daarin gebruikte hij Eschers elementen om te laten zien dat je in een ruimte een holle variant en een bolle variant kan zien. Het ligt er maar aan welk(vogel)perspectief je neemt. In de kelder zijn, volgens Keer, vier speciale punten te vinden vanwaar alles het beste te zien is omdat alle lijnen er samen komen.
Thuis bij M.C. Escher Princessehof, Leeuwarden. Vaste tentoonstelling
McQueen in het depot
VIDEO | De Britse kunstenaar en cineast Steve McQueen maakte in opdracht van het International Film Festival Rotterdam in samenwerking met Depot Boijmans Van Beuningen Sunshine State. Het meest recente werk van de met Oscar en Turner Prize-gelauwerde McQueen is de eerste tentoonstelling die in het depot zal worden gehouden sinds de opening in 2021. De wereldpremière kon destijds niet doorgaan vanwege de lockdowns.
Het multichannel-videoproject bestaat uit twee schermen die naast elkaar zijn geplaatst. McQueen, die bekendstaat om zijn eigen beeldtaal, laat een brandende zon verschijnen die zich ontrafelt, terwijl daarnaast beelden langskomen en geanalyseerd worden uit het muzikale drama The Jazz Singer (1927), met de zanger Al Jolson in de hoofdrol.
Sunshine State Boijmans: 26 januari t/m 12 februari 2023
Een eigen stijl, of liever de hitlijsten bestormen? De muziek van Heloïse Letissier laat zich niet zomaar in een hokje plaatsen. ‘Vreemd, sfeervol maar meeslepend werk.’
De Franse popartiest Heloïse Letissier wisselt geregeld van pseudoniem. Na haar internationale doorbraak in 2014 met Christine & The Queens werd het Chris, en nu is het Redcar. Die ontwikkeling loopt parallel aan de persoonlijke transitie van de artiest van vrouwelijk naar mannelijk. Het derde album Redcars les adorables étoiles omvat volgens recensent Annabel Ross van The Sydney Morning Herald ‘avant-gardemuziek, gestileerd als een soort rockopera: zwaar van romantiek en vol verlangen en literaire verwijzingen’. De dertien tracks zijn ‘sterk geïnspireerd op de jaren tachtig, met een knisperende drumcomputer en alomtegenwoordige synthesizers’, aldus Ross.
‘De muziek zit productioneel gezien boordevol ideeën, maar daardoor doet ze tegelijkertijd bij vlagen te experimenteel aan’
Ook Eric Bureau van Le Parisien moet door Redcars kwistige gebruik van synthesizers denken aan de newwaveplaten van Depeche Mode, The Cure en Talking Heads. ‘De muziek zit productioneel gezien boordevol ideeën, maar daardoor doet ze tegelijkertijd bij vlagen te experimenteel aan.’
In de Evening Standard schrijft David Smyth dat Redcar zo te horen in een richtingenstrijd is verwikkeld. Niche en minder toegankelijk, of mainstream om de hitlijsten te bestormen? ‘Sommige nummers klinken duister en rauw. Andere tracks worden gestuwd door energieke beats, maar missen een herkenbare vocale melodielijn om er een pakkende popsong van te maken. Maar deze muziek blijft intrigeren.’
Neil McCormick moet in The Telegraph bekennen dat zijn Frans verre van toereikend is maar dat het hem ook met de Engelse vertaling bij het album, geregeld begint te duizelen door de teksten. Hij houdt het op een ‘vreemd, sfeervol maar meeslepend werk.’
Émilie Côté van het Canadese dagblad La Presse werd aanvankelijk afgeleid door ‘ondoordringbare arrangementen’. ‘Na een paar keer luisteren wordt het minder verwarrend, maar deze muziek haalt het niet bij die van Chris en Christine.’ De criticus kijkt dan ook uit naar de aangekondigde samenwerking van Redcar met de Amerikaanse producer Mike Dean, die eerder de studio indook met onder meer Madonna, The Weeknd en Beyoncé.’
Het album Redcar les adorables étoiles is begin november verschenen
Een onrustig bergdorp in Transsylvanië is het decor van de Roemeense film R.M.N. De thriller is een ‘sociaal-economische smeltkroes die de kijker geleidelijk bij de keel grijpt’.
Vlak voor Kerstmis neemt Matthias – half Roma, half Duits – ontslag bij een slachthuis in Duitsland, om terug te keren naar het bergdorp in Transsylvanië waar hij vandaan komt. Hij wil zijn zoontje Rudi aan het praten krijgen, zijn zieke vader opzoeken en de relatie met zijn ex Csilla nieuw leven inblazen. De sfeer is grimmig en wordt er niet beter op wanneer Csilla drie gevluchte Sri Lankanen aanneemt in haar bakkerij.
Zo begint de speelfilm R.M.N. (de Roemeense vertaling van ‘MRI’) van de Roemeense regisseur Cristian Mungiu, die internationaal in de prijzen viel met 4 maanden, 3 weken & 2 dagen en Graduation. Het resulteert volgens recensent David Ehrlich van IndieWire in een ‘sociaal-economische smeltkroes die de kijker geleidelijk bij de keel grijpt. Een weliswaar iets te breed opgezet, maar tijdloos verhaal over vreemdelingenhaat in een lokale setting.’
Lee Marshall schrijft voor Screen Dailydat regisseur Mungiu te veel thema’s tegelijk wil aanroeren. Volgens de criticus komt dat aan het licht in een sleutelscène op het stadhuis: ‘Geschoten vanuit één camerastandpunt is dat een indrukwekkende krachttoer. Maar het voelt ook alsof de maker hier in één keer alles uit de kast wil halen. Als een Franse medewerker van een ngo een betoog houdt over het behoud van de berenpopulatie in de omgeving, krijgt hij alles over zich heen, van Charlie Hebdo tot de erfenis van het Franse koloniale verleden.’
‘Ondanks een gebrek aan ambitie in de finale is dit een prachtige nieuwe mijlpaal in het werk van deze Roemeense meester’
Voor Ben Croll van het Amerikaanse Wrap Magazine kwam diezelfde scène juist als geroepen, want aanvankelijk was het of hij ‘een hoop puzzelstukjes aan elkaar moest leggen’. ‘De eerste negentig minuten voelen als een proloog, maar dan volgt een take van zeventien minuten waarin de regisseur zijn ware intenties uitkristalliseert. Het tekent Mungiu’s grote filmtalent.’
Ook de criticus van Franse filmsite Le Bleu du Miroir is lovend over R.M.N., waarin een hedendaagse paradox volgens hem fraai in beeld wordt gebracht: ‘De angst voor buitenlanders, racisme, vooroordelen: het is des te verrassender omdat de dorpsbewoners zich uitdrukken in verschillende talen.’ Tegelijkertijd gaan diezelfde bewoners in het buitenland werken om in hun levensonderhoud te voorzien. ‘Ondanks een gebrek aan ambitie in de finale is dit een prachtige nieuwe mijlpaal in het werk van deze Roemeense meester.’
R.M.N. van Cristian Mungiu draait vanaf 1 december in de bioscoop
De Engelse band Essential Logic komt, 43 jaar na hun debuut bij Rough Trade, met een nieuw album, Logically Yours. Distributeur Cargo raadde frontvrouw uit het bedwelmende post-punk rauwe tijdperk Lora Logic aan een eigen label te beginnen om een boxset op uit te brengen, en zo geschiedde.
Het is een indie-band, maar toen de Britse post-punkband Essential Logic in 1979 debuteerde met het album Beath Rhytm News werden ze een groot succes. De groep, aangevoerd door Lora Logic, deed decennialang nog maar weinig van zich spreken, maar is nu terug met een nieuw album, dat Land of Kali heet.
Geen wapenstilstand in Peru tijdens de kerstdagen, maar juist sinds jaar en dag een uitgelezen moment om ruzies uit te vechten en met elkaar op de vuist te gaan. De Franse fotograaf Nicolas Villaume fotografeerde het festival onder een onheilspellende hemel.
Elk jaar is een bepaald dorp aan de beurt om de organisatie op zich te nemen. De cargados, zijn verantwoordelijk voor de dansen, optochten en ceremonies, zoals de processie met het kindje Jezus.
Keuze uit het archief
Het is Kerst, tijd voor verbroedering, gezellig samenzijn, warmte en liefde. Toch? In de Peruviaanse Andes denken ze daar anders over. In deze tijd van het jaar worden openstaande rekeningen vereffend door elkaar een paar flinke klappen uit te delen, met als doel het nieuwe jaar zonder woede te beginnen. Een terugblik naar de fotoreportage van de Franse fotograaf Nicolas Villaume.
Voor de inwoners van de zuidelijke provincie Chumbivilcas in de Peruviaanse Andes biedt het jaarlijkse Takanakuy-festival een welkome uitlaatklep: de gelegenheid om een paar ferme klappen uit te delen. Het is de bedoeling dat inwoners van de bergdorpen aan het einde van het jaar een schone lei hebben; ze zullen een heel jaar moeten wachten voordat ze hun opgespaarde woede weer kwijt kunnen.
Takanakuy – dat ‘wanneer het bloed kookt’ betekent in het Quechua, een van de oudste Inca-talen in Peru – is een belangrijk onderdeel van hun cultureel erfgoed. Er wordt elk jaar door veel deelnemers gebruik van gemaakt. De eer verdedigen is een belangrijke zaak in Zuid-Amerika. Met (of zonder) kleurrijke maskers en meestal in traditionele Peruviaanse ‘cowboy’-outfit gaan ze hun tegenstanders te lijf. Bijten, iemand knockout slaan en haartrekken is niet toegestaan. Er is een scheidsrechter die erop toeziet dat men elkaar niet ernstig toetakelt.
Het Takanakuy-festival gaat gepaard met muziek en dans. De meeste bezoekers komen in traditionele kleding.
De meeste kleine plattelandsgemeenschappen hoog in de Andes hebben niet geregeld de mogelijkheid om geschillen juridisch op te lossen, voor hen is die eenmalige vereffening een uitkomst.
Mannen houden het meestal bij flink meppen, onder vrouwen schijnt schoppen populair te zijn
Dat veel mensen de behoefte hebben een buurtgenoot flink met de blote vuist te raken, blijkt elk jaar opnieuw. Iedereen doet mee aan het spektakel, ook vrouwen en kinderen. Mannen houden het meestal bij flink meppen, onder vrouwen schijnt schoppen populair te zijn. De meeste vrouwen maaien in het wilde weg en proberen met beide handen een tegenstander in het gezicht te raken. Soms zo fel dat een scheidsrechter tussenbeide komt. Na elk gevecht moeten de vechtersbazen elkaar verplicht omhelzen, en wanneer het bloed weer is afgekoeld, wordt aan het eind van het festival vrolijk met elkaar gedanst. Welke vetes worden uitgevochten en of ze ook werkelijk uitgevochten worden, is niet bekend.
Met de blote vuist komt de klap harder aan dan met de tijdens de vechtpartijen gebruikte wikkels, zoals de man met het rode shirt gebruikt.De eerste klap is een daalder waard. Iedereen juicht. Die rechtse leverde de man in het zwart een bloedneus op.Het festival trekt jaarlijks duizenden bezoekers; hoeveel rondes er te zien zijn is onbekend.Bijten en haartrekken is niet toegestaan. Een scheidsrechter komt tussenbeide als het gevecht te gewelddadig wordt.De vier kleuren van de bivakmuts uyach’ullu moeten de vier kwadranten van het universum voorstellen. Het masker stamt uit de tijd dat Takanakuy de enige gelegenheid was om je baas een welgemikte dreun te geven zonder je identiteit prijs te geven.
Waar Russische troepen onder meer cultureel erfgoed in Oekraïne platgooien, is er elders in Europa de mogelijkheid modernistische kunst uit het Oost-Europese land te aanschouwen. Het Museo Thyssen-Bornemisza in Madridheeft kunst uit onder meer het nationale museum in Oekraïne voor een fascinerende tentoonstelling.
De overzichtstentoonstelling In the Eye of the Storm in Museo Thyssen-Bornemisza in Madrid, met Oekraïense modernistische meesterwerken uit de periode 1900-1930 van instortende keizerrijken, werd geopend door de Oekraïense president Volodymyr Zelensky zelf.
“Ondanks de ingewikkelde sociaal-politieke context waarin het Oekraïense modernisme werd ontwikkeld (val van keizerrijken, de Eerste Wereldoorlog, de revoluties van 1917, de Oekraïense Onafhankelijkheidsoorlog, de oprichting van de Sovjet-Unie, Stalins intellectuele onderdrukking of de hongersnood van 1932-33) beleefde de kunststroming in het land een renaissance en een periode vol experiment. In In the Eye of the Storm wordt dit weinig bekende hoofdstuk van het Europese modernisme getoond met een 70-tal werken, waaronder schilderijen, schetsen, collages en theaterontwerpen”, schrijft het museum op de site.
De discussie over excuses voor het slavernijverledenwoedt momenteel hevig. Om die geschiedenis te begrijpen en te zien hoe ons verleden is verbonden met dit bloedige hoofdstuk, heeft kunstenaar Mahama grafzerken in de Oude Kerk met elkaar verbonden. Daartussen staan beelden, die geïnspireerd zijn op de hoogtijdagen van de slavenhandel.
Speciaal voor de Oude Kerk in Amsterdam maakte de Ghanese kunstenaar Ibrahim Mahama (1987) een ruimte vullende installatie geïnspireerd op de vloer met tweeduizend grafzerken. Mahama riep hulp in om de stenen met houtskool over te trekken.
Volgens Mahama zijn de grafstenen in de Oude Kerk onderdeel van ons geheugen en vertellen ze ons iets over onze geschiedenis. Hij verbindt familiegeschiedenissen met hun rol in bijvoorbeeld de slavenhandel en de goudhandel. Een zeer actuele tentoonstelling.
Tot 13/01/23
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
