Met name op X zou er sprake zijn van veel nepnieuws
Het conflict tussen Israël en Hamas heeft gezorgd voor een enorme stroom aan nepnieuws, nepvideo’s en nepberichten. Met name op X zou er sprake zijn van veel nepnieuws. Volgens NBC News zou een netwerk van tientallen accounts zich daar bezighouden met de verspreiding van verdraaide feiten en neppe video’s over het conflict.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Op dinsdag haalde EU-commissaris Thierry Breton uit naar X-eigenaar Elon Musk en zei hij dat Musk de verspreiding van desinformatie op zijn platform harder moet aanpakken. In een reactie op de X-post van Breton zei Musk dat het beleid van zijn bedrijf is dat alles open source en transparant is. Hij vroeg Breton om bewijzen van de verspreiding van nepnieuws.
Door het beleid van Musk, waarbij mensen betalen om geverifieerd te worden en zo meer bereik krijgen, kan nepnieuws makkelijker rondgaan. Accounts gelieerd aan Hamas zijn volgens X verwijderd. Video’s en artikelen met nepnieuws over het conflict zouden nog wel online staan. Op maandag schreef X dat er in het weekend meer dan vijftig miljoen berichten over het conflict op het platform waren geplaatst.
Sterke aanwijzingen dat zo’n 40 procent nepaccounts of bots zijn
Elon Musk is veruit de meest gevolgde gebruiker op X, het vroegere Twitter, dat hij oktober vorig jaar overnam voor 44 miljard dollar. Zijn account @ElonMusk – dat meer dan 153 miljoen volgers telt – is een soort van microversie van het socialemediaplatform als geheel. Maar wie zijn die volgers? Hoe actief zijn ze? Hoe vaak posten ze? En: zijn ze echt? Nieuwssite Mashable bekeek nieuwe gegevens die werden verzameld door de Amerikaanse programmeur en onderzoeker Travis Brown. Welke volgers van Musk nep zijn werd daaruit niet duidelijk, maar uit de gegevens blijkt wel dat heel veel ervan inactief zijn: veel volgers van Musk hebben eigenschappen op basis waarvan je kunt vaststellen ‘dat ze de site niet daadwerkelijk gebruiken’.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Van de 153.209.283 X-accounts die Musk half augustus volgden, wordt ongeveer 42 procent – oftewel meer dan 65,3 miljoen gebruikers – op hun eigen account door niemand gevolgd. Iets meer dan 72 procent – dat komt neer op bijna 112 miljoen gebruikers – heeft minder dan tien eigen volgers.
Als het gaat om het creëren van content op het platform, blijkt dat meer dan 62,5 miljoen gebruikers die Musk volgen inactief zijn: ze hebben nul tweets gepost. Dat aantal omvat gebruikers die de afgelopen weken mogelijk hun tweets hadden verwijderd op het moment dat de gegevens werden verzameld, of het zijn accounts die nog nooit eerder hebben getweet. En dan zijn er nog eens ruim 100 miljoen volgers die minder dan tien tweets hebben gepost.
Een ander interessant detail dat uit de gegevens naar voren komt is de datum waarop volgers hun account hebben aangemaakt. De overname van Twitter werd op 27 oktober 2022 voltooid. Van zijn huidige volgers maakte meer dan 25 procent, oftewel 38,9 miljoen gebruikers, een account aan op of na die datum. Overigens bevatten het uiterlijk of het gebruik van de accounts die hem volgen sterke aanwijzingen dat zo’n 40 procent – oftewel bijna 50 miljoen accounts – nepaccounts of bots zijn.
In Brazilië hebben vrouwen van gevangenen succes op TikTok met video’s over de bezoekjes aan hun partners. Zo zorgen ze ervoor dat het stigma verdwijnt dat aan gevangenen en hun families kleeft in een land waar meer dan 900.000 mensen achter de tralies zitten.
In het nagenoeg oneindige universum van TikTok-sterren hebben Braziliaanse ‘schoonzussen’ hun plekje veroverd. En ze hebben veel succes. Het zijn echtgenotes en vriendinnen van gevangenen – cunhadas noemen ze zichzelf: schoonzussen – die in korte, zelfgemaakte video’s het reilen en zeilen van hun dagelijks leven laten zien. Een bezoek aan hun liefje achter de tralies gaat gepaard met een mix van routine, emoties en onzekerheid.
De video ‘Dia de visita no xilindró’ [Bezoekdag in de bajes] werd een grote hit. Een meisje van in de twintig met onmogelijke wimpers en getatoeëerde handen vertelt hoe ze eindelijk haar boy gaat bezoeken, nadat ze hem vijfenveertig dagen niet heeft gezien – ‘omdat hij in eenzame opsluiting zat, ze hem daarna naar een halfopen instelling brachten en hij vervolgens naar een andere gevangenis is overgeplaatst’. De bureaucratische formaliteiten zijn net afgerond en ze is al in de gevangenis, dus staat weinig de langverwachte hereniging nog in de weg, vertelt ze. Maar dan begint de nachtmerrie. ‘Een aardige politieagent, een schatje, echt het toonbeeld van empathie,’ zegt ze sarcastisch, ‘zei dat het röntgenapparaat niet werkt. Daarom is het bezoek opgeschort. Maar hij zei dat we wel een kwartiertje mochten praten via de telefoon.’
De maker van de video slaagde erin haar lotgevallen als vrouw van een gevangene om te zetten in een bron van sponsoring en inkomsten
Vanaf dat moment toont de schoonzus een waaier aan emoties, het best werkende recept voor sociale media. En – want dit is TikTok – er loopt een katje door het beeld. Het resultaat: zes miljoen internetgebruikers zagen de video, die ruim zesduizend reacties kreeg. De maker, Mischa Lemos, heeft bijna een miljoen volgers en slaagde erin om haar lotgevallen als vrouw van een gevangene om te zetten in een bron van sponsoring en inkomsten. Haar geval is niet uitzonderlijk, maar ook niet erg gangbaar.
Overvolle gevangenissen
Tot voor kort liep niemand ermee te koop de vrouw van een gevangene te zijn. Maar clip na clip, vaak met gevangenisraps op de achtergrond, openen deze vrouwen een deur naar een tastbare werkelijkheid binnen de gevangenismuren, die af en toe de krantenkoppen haalt – dan is het vaak een met bloed bevlekt beeld, vol rellen, barbaarse slachtingen en martelingen. In Brazilië zitten meer dan 900.000 mensen gevangen; de gevangenissen zijn overvol en de omstandigheden zijn er erbarmelijk. Alleen China en de VS tellen meer gedetineerden.
Socioloog Fernanda Naiara Lobato van de Federale Universiteit van Ceará bestudeert het fenomeen van de schoonzussen op TikTok en Instagram voor haar promotieonderzoek naar vrouwen die een romantische of echtelijke relatie hebben met gedetineerde mannen. ‘Deze vrouwen vertellen over hun dagelijks leven in de taal van het internet, met memes, humor, sarcasme en betrokkenheid,’ zegt ze in een videogesprek vanuit Fortaleza.
De filmpjes van geliefden van gevangenen op sociale media zorgen ervoor dat het stigma verdwijnt dat aan gevangenen en hun families kleeft
Juist de gevangenissen van Ceará zijn momenteel in het nieuws vanwege diverse gevallen van marteling van gedetineerden, zoals het breken van vingers of het draaien van testikels. Lobato wijst op het symbolische aspect van het mishandelen van gevangenen in het ‘kamertje van de liefde’, de plek voor intimiteit ‘die ooit iets heel anders betekende’.
De filmpjes van geliefden van gevangenen op sociale media zorgen ervoor dat het stigma verdwijnt dat aan gevangenen en hun families kleeft, zegt Lobato. Daarnaast zorgen ze voor solidariteit tussen deze vrouwen en vermenselijken ze de ervaringen in gevangenissen. Ook laten ze zien dat de gevangeniswereld niet losstaat van de rest van de samenleving.
Op TikTok delen de vrouwen weinig details over hun geliefden, zegt de onderzoeker, ze praten vooral over zichzelf. Als het om de gevangenis gaat, vraagt niemand voor welke misdaad of aanklacht iemand vastzit; dat wordt als beledigend ervaren. Gevangeniscodes worden binnen noch buiten de muren geschonden, want daar zitten consequenties aan.
Vrouwelijke gedetineerden worden doorgaans in de steek gelaten door hun partners en familie
De machtigste criminele groep van Zuid-Amerika, de Primeiro Comando da Capital (PCC), domineert de gevangenissen en favela’s. Zij begonnen met de term ‘schoonzussen’ voor de vrouwen van bendeleden (hermanos, broers). De term breidde zich later uit tot elke vrouw die een gevangen man bezoekt. Vrouwelijke gedetineerden worden daarentegen doorgaans in de steek gelaten door hun partners en familie.
Drugswet
Braziliaanse gevangenissen zitten overvol. Aan het begin van deze eeuw waren er ongeveer 200.000 gevangenen, maar in ruim twee decennia is de gevangenispopulatie met een factor vier gestegen. De belangrijkste reden dat er nu meer dan 900.000 gevangenen zijn, is een antidrugswet uit 2006 die geen onderscheid maakt tussen dealers en gebruikers.
De Hoge Raad is van plan het debat te hervatten over decriminalisering van drugsbezit voor persoonlijk gebruik. Er is een datum vastgesteld voor de behandeling van een hoger beroep, dat was ingediend door een man die was betrapt met 3 gram marihuana. De zaak lag jarenlang onder op de stapel van de hoogste Braziliaanse rechtbank, wat aangeeft hoe netelig de kwestie is. In 2015 begon de Hoge Raad met het bestuderen van het hoger beroep. Drie van de elf rechters stemden voor versoepeling, maar een vierde vroeg tijd om de zaak nauwer te bestuderen. En daar bleef het steken.
Acht jaar zijn inmiddels verstreken. De verwachting is dat de rechters zullen instemmen met een versoepeling van de drugswet. De grootste optimisten dromen ervan dat de Hoge Raad het eens wordt over een bepaalde hoeveelheid die consumenten onderscheidt van dealers.
De snelheid waarmee bendes innoveren en zich aanpassen is verbluffend
De georganiseerde misdaad regeert niet alleen over de gevangenissen van Brazilië, maar beheert ze ook min of meer. Het is gebruikelijk dat de autoriteiten gedetineerden vragen of ze geïnterneerd willen worden in een gevangenis die wordt gedomineerd door een bepaalde bende, om zo gevangenisoorlogen te vermijden. En de snelheid waarmee bendes innoveren en zich aanpassen is verbluffend. Tijdens de pandemie begon de ondernemingsgezinde PCC de wachtrijen van bezoekers via Telegram te organiseren om drukte te vermijden, aldus een recent verslag in het tijdschrift Piauí. Het systeem is inmiddels uitgebreid naar andere gevangenissen.
Schendingen van mensenrechten worden door de cunhadas op sociale media niet aan de kaak gesteld. Dat blijft het terrein van groepen zoals het gevangenispastoraat van de katholieke kerk. De influencers laten hun eigen versie van hun dagelijks leven zien – mierzoet, zoals TikTok voorschrijft. Ze filmen zichzelf terwijl ze maaltijden koken om mee te nemen en de gerechten, zoals pasta bolognese of soms zelfs een biefstuk, in doorzichtige zakken stoppen. ‘Jumbo’ is in gevangenisjargon de naam voor die doorzichtige tas waarin ze eten meenemen, of nieuwe kleren of tandpasta – in veel Braziliaanse gevangenissen ontbreken zelfs de meest basale dingen.
Parallel universum
Tiktok-video’s met de hashtag #mulherdepreso [gevangenisvrouw] of #soltaopresoseujuiz [rechter, laat de gevangene vrij] tonen de beha of het parfum voor het volgende intieme bezoek. Of de cunhadas poseren in kleding waarmee ze de penitentiaire inrichting zouden willen betreden, maar die verboden is. Gevangenissen hanteren namelijk eenvoudige kledingvoorschriften voor bezoekers: T-shirt, legging en slippers. Ze maken ook van de gelegenheid gebruik om geïnteresseerden te informeren: hoe een elektronische enkelband moet worden opgeladen en wat de kosten en reistijd zijn voor dat langverwachte moment eens in de zeven of veertien dagen. En dan pakken ze hun mobiele telefoon, zetten hun liefste gezicht op en delen dat moment met de wereld.
Dit parallelle universum doet overigens veel denken aan de echte wereld. Want hoewel de meeste Braziliaanse gevangenen mestizo of zwart zijn, zijn de populairste cunhadas wit met glanzend steil haar.
Er staan meer dan 300 miljoen foto’s van zonsondergangen op Instagram. Elke dag is er weer een nieuwe kans om het moment vast te leggen of het als attractie (commercieel) aan te bieden. Wat maakt de ondergaande zon zo fascinerend?
Het terras van restaurant Kumharas, dat in Sant Antoni op Ibiza al zesentwintig jaar een begrip is, ligt er eind mei om zeven uur op een zondagavond wat troosteloos bij. Van de ongeveer twintig tafels die eigenaar en oprichter Miguel Costa (51) op dit rotsachtige strand strategisch tegenover de zee heeft geplaatst, zijn er slechts twee bezet. Dit is een van de meest trendy plekken op het eiland om naar de zonsondergang te kijken, is ons verteld. Weinig overtuigd slenter ik dan maar wat door Sant Antoni, tussen de laatste op het Britse dranktoerisme gerichte ondernemingen en nieuwe zaken die een hommage lijken te willen brengen aan South Beach in Miami. Dit soort veranderingen bieden een verklaring voor de cijfers van het Spaanse statistiekbureau INE, dat uitrekende dat de 3,4 miljoen toeristen op Ibiza in 2022 slechts een stijging van 8,3 procent betekende ten opzichte van 2019 (pre-pandemie), maar dat ze wel 91,8 procent meer geld uitgaven.
Ongeveer een uur later keer ik terug. Volgens mijn iPhone gaat de zon vandaag om 21.04 uur onder. Dat is over zeventig minuten. ‘Geweldig, hè?’ begroet Costa me. Zijn zaak zit tot de nok toe vol, er is een dj en de obers lopen af en aan met bestellingen. ‘Je moet veel mensen aan het werk zetten en een onberispelijke logistiek hebben. De twee uur rond zonsondergang zijn hier razend druk,’ vervolgt de eigenaar. ‘Ik heb geprobeerd om ’s ochtends open te gaan, met yogalessen, workshops voor kinderen… maar het loont niet. Dít is wat mensen willen. Ik probeer niet te duur te zijn, ik bied mojito’s voor 10 euro. Ik wil graag een gevarieerd publiek, zoals nu: arbeiders, eilandbewoners, toeristen, gezinnen. Ik heb een aanbod gekregen om discofeesten te doen, maar dat wilde ik niet. ‘De mensen houden van zonsondergangen,’ zegt hij terwijl hij naar de zon wijst, die in snel tempo richting de Middellandse Zee zakt. Even later gaat het volume van de muziek omlaag, is het bijna stil (op een zwak applausje na, zoals soms wordt gegeven na de landing van een vliegtuig) en is de 149ste zonsondergang van 2023 ten einde. Het doek valt, de muziek zwelt aan.
Eigen sound
‘Ik heb de muziek niet zachter gezet, hoor,’ zegt dj Grayswan, een vijftigjarige Engelsman wiens echte naam Grayson Shipley is, als ik hem een paar dagen later spreek. ‘Als ik bij zonsondergang draai, houd ik rekening met het tijdstip en de locatie. Hier draaide ik etnischer en feestelijker dan op andere plekken – dat hangt af van de klandizie,’ licht hij toe. Zonsondergangen hebben hun eigen soundtrack, en sinds Café del Mar met een reeks speciale releases kwam, wordt er meestal gekozen voor deep house – redelijk dansbaar, lichtelijk introspectief en zowel geschikt voor degenen die hun avond beginnen als voor degenen die hun dag afsluiten. ‘Weet je wat het moet zijn geweest?’ zegt Shipley, die nog nadenkt over mijn vermoeden dat hij speciaal voor de zonsondergang het volume had verlaagd. ‘Ik draaide een vocaal nummer. Daarvan zijn de frequenties hoger en dat zorgt ervoor dat de volumebegrenzers in werking treden. Die heb je hier overal.’
De pijnappelklier, die zich in de tussenhersenen bevindt, reguleert je hartritme tijdens de slaap-waakcyclus. Deze klier slaapt overdag, maar wordt ’s avonds, als het zonlicht afneemt, actief en begint melatonine te produceren, een hormoon dat het niveau van het stresshormoon cortisol verlaagt. De schemering, wanneer het lichaam van dag- naar nachtfuncties overschakelt, is het moment waarop de ziel tot rust komt.
Naast het fysiologische aspect heeft de zonsondergang ook een metaforische betekenis
‘Er vindt een overgang plaats van stress en activiteit naar ontspanning en rust,’ zegt klinisch psycholoog Violeta Alcocer. ‘Zonsondergangen vormen de perfecte achtergrond voor deze neurochemische veranderingen, omdat ze een reeks zintuiglijke prikkels bieden die het gevoel van ontspanning en welzijn vergroten. Het is een natuurlijk schouwspel dat perfect aansluit bij het effect van de schemering op onze hersenen, en die dat effect versterkt.’
Naast het fysiologische aspect heeft de zonsondergang ook een metaforische betekenis. Daarbij gaat het om verandering, vernieuwing, om een einde dat tegelijkertijd weer een begin is. ‘De beslommeringen en verplichtingen van de dag verdwijnen en maken plaats voor de nacht – alsof je toestemming krijgt om je terug te trekken, als je dat wil, of je juist over te geven aan plezier,’ zegt Alcocer. Volgens haar herinneren zonsondergangen ons ook aan de werking van de kosmos en onze plaats daarin. Iets groots dat elke dag weer onze nietigheid benadrukt. ‘Het relativeert onze problemen, het belang van ons bestaan en de wederwaardigheden van het leven,’ aldus de psycholoog.
Overvolle uitkijkposten
Tussen Sunset Ashram en Chiringuito Cala Escondida op Ibiza’s Cala Comte is de fysieke afstand nauwelijks honderd meter, maar de metafysische kloof is onpeilbaar. De eerste zaak – perfect gelegen, met een restaurant en winkel – verhuurt ligstoelen met uitzicht op de prachtige zonsondergang die vanaf dit punt op het eiland te zien is. De tweede is een strandbar naast wat vroeger een naaktstrand was, toegankelijk via een trap en met een dozijn houten tafels en krukken. ‘We zijn geen concurrenten,’ zegt Tess Harmsen (35), die op 15 augustus 2015 Cala Escondida opende. De plek is legendarisch en trekt bezoekers aan die niet rijk maar daardoor niet minder aantrekkelijk zijn. ‘Zij zijn de haaien. Ze zitten er al jaren en ze hebben hun eigen publiek. Er komen zelfs bussen. Wij doen niet aan reserveringen, de bierprijs [4,50 euro] heb ik lang stabiel kunnen houden maar onlangs toch moeten verhogen omdat mijn kosten waren gestegen. ‘Aan de bar kunnen mensen eten en drinken bestellen om mee te nemen naar het strand of de rotsen, want de tafels zitten al heel snel vol.’ De zonsondergang is vanaf beide plekken dezelfde, maar de beleving is totaal anders.
Weer een heel andere ervaring met de zonsondergang hadden de bewoners van de wijk Carmel in Barcelona in april 2023. Voor hen bracht de zonsondergang niet bepaald rust en sereniteit. Op de top van de heuvel Turó de la Rovira, 262 meter boven zeeniveau, staat een aantal in onbruik geraakte stukken luchtafweergeschut, daterend uit de Spaanse Burgeroorlog. Ze staan bekend als de Carmel-bunkers, ook al zijn het geen bunkers. Vanaf hier heb je een spectaculair 360 graden-uitzicht over de stad Barcelona en omstreken: je kunt de Sagrada Familia en de wijk Ciutat Meridiana zien. Toeristen kwamen graag naar dit punt om de zonsondergang te bekijken. Maar op 7 april verwijderde de Guardia Urbana 1300 mensen van het overvolle uitkijkpunt. Kort daarna werd besloten om de toegang om 19.30 uur te sluiten.
Nu kun je er nog wel komen, maar niet voor een zonsondergang. Op een dinsdag eind mei zitten er ’s middags zo’n dertig mensen. Ze zijn neergestreken op de luchtafweerbatterijen, drinken bier of nippen mate, eten zonnebloempitten en luisteren naar de muziek uit de mobiele telefoon van de jongste strijdmakker bij het luchtafweergeschut.
‘Wij hebben niets verdiend aan die hele hype,’ zegt barman Martín, die in de deuropening staat van de nabijgelegen bar Delicias in Calle de Mühlberg. Het is een van de laatste pleisterplaatsen op de helling naar het uitkijkpunt. ‘Je hebt ze gezien, met hun plastic tasjes van die buurtwinkels,’ zegt hij, terwijl hij wijst naar een paar van die kruidenierszaken die niet zouden bestaan als ze niet ook bier zouden verkopen.
Binnen korte tijd zal de zon daar ondergaan. Rond deze tijd stijgt de omzet met 35 procent
Aan de andere kant van de stad, op de berg Montjuïc, liggen de gemeentelijke zwembaden waar tijdens de Olympische Spelen van 1992 het schoonspringen plaatsvond. Architect Antoni de Moragas had het briljante idee om een van de tribunes af te breken: de tribune die met de rug naar de stad toe stond. Zo creëerde hij een uitkijkpunt dat een van de meest iconische beelden van die Spelen opleverde: de beroemde foto die Txema Fernández maakte van de Russische springster Elena Mirosjina. Elf jaar later zou de video van Kylie Minogues nummer Slow deze plek opnieuw populair maken. Nu is die taak weggelegd voor Marc Ros (61), die op deze locatie een bar runt, die hij Salts (sprongen) heeft gedoopt. ‘Vanaf hier is de zonsondergang perfect,’ zegt hij terwijl hij naar de zendmast op de Sant Pere Màrtir wijst. Binnen korte tijd zal de zon daar ondergaan. Mensen arriveren, bestellen een biertje en gaan op de tribune zitten om naar het schouwspel te kijken. Rond deze tijd stijgt de omzet met 35 procent.
‘Toeristen, maar vooral veel mensen uit de stad die klaar zijn met werken, gaan naar de Montjuïc,’ zegt een meisje een paar meter verderop. Ze is alleen, heeft een biertje besteld en leest een boek op een tribunezitje. ‘De Montjuïc wordt populairder en begint steeds meer deel uit te maken van het dagelijks leven. Mensen drinken er wat en gaan dan naar huis om te eten.’
Deze plek is bedoeld voor de inwoners van de stad. Hier wordt de zonsondergang een onderdeel van de gewone vrijetijdsbesteding in een stad die er meer dan eens van is beschuldigd uitsluitend te denken aan vrijetijdsbesteding voor toeristen (volgens het INE ging dat in 2022 om 9,7 miljoen bezoekers en 29,8 miljoen overnachtingen). ‘Ik begrijp dat Instagram belangrijk is – mijn zakenpartner is er meer in geïnteresseerd dan ik –, maar Instagram zorgt voor eenheidsworst. Je krijgt de tent vol, maar die verliest zijn eigenheid. Deze zonsondergang heeft karakter,’ zegt ze, terwijl ze wijst naar de zonnestralen die weerkaatsen op het water van de twee zwembaden.
80.000 mensen
In 2010 reisden zo’n achthonderd bezoekers naar de afgelegen rotsformatie Trolltunga in Noorwegen, te bereiken na een vier uur durende wandeling. Maar toen foto’s van de plek, en dan vooral van de zonsondergang, in 2016 populair werden op Instagram (het sociale netwerk begon in 2010), kwamen er meer dan 80.000 mensen.
Op Instagram staan meer dan 300 miljoen berichten met de hashtag ‘zonsondergang’. Die beelden van zonsondergangen van over de hele wereld laten zien hoezeer we geneigd zijn een foto te maken wanneer we een nieuwe of indrukwekkende zonsondergang zien (en met nieuw bedoel ik eentje op een nieuwe plek, want eigenlijk is elke zonsondergang natuurlijk nieuw). ‘Mensen willen spectaculaire momenten delen op sociale media,’ zegt Violeta Alcocer. ‘Een zonsondergang maakt bij iedereen iets los, het is een beeld dat van alles betekent, zonder dat je er iets aan hoeft toe te voegen. Dat maakt het zo aantrekkelijk voor gebruikers van sociale media.’
Het is een beeld dat van alles betekent, zonder dat je er iets aan hoeft toe te voegen
Volgens een onderzoek in 2021 van reiswebsite MissTravel onder 79.000 mensen, bepaalt 48 procent van de Instagramgebruikers de vakantiebestemming op basis van wat ze online zien. Een op de drie geeft aan Instagram vooral te gebruiken om nieuwe plekken te ontdekken. Met 78 procent zijn het vooral millennials die op dit sociale netwerk vertrouwen om te bepalen waar ze hun volgende avontuur zullen beleven; van generatie X is dat slechts 6 procent.
De tempel van Debod in Madrid – een van de populairste plekken in de hoofdstad om de zonsondergang te bekijken – stelt overdag weinig voor. In de tuinen rond deze Egyptische tempel doen sommige bezoekers aan yoga, anderen heffen bierblikjes. Op het uitkijkpunt maakt slechts een handvol mensen foto’s van het stadspark Casa de Campo, de wijk Somosaguas en vooral van de enorme grijze wolken op de achtergrond. Een wereld van verschil met de enorme drukte in de zomer of op bijzondere winterdagen. In een perkje zit een stel verkopers uit Bangladesh op een bankje, bij gebrek aan handel. ‘Vandaag hebben we er drie verkocht,’ zegt een van hen, terwijl hij wijst op blikjes bier en lege waterflesjes die hij in het park verkoopt. ‘Op een normale dag is het ongeveer 20… 20 euro.’
Bij benadering is dat de prijs voor een cocktail in Dani Brasserie, op het terras van hotel Four Seasons, dat in 2020 in het historische winkelcentrum Canalejas werd geopend. Het is een van de nieuwkomers in het universum van de rooftops, etablissementen op daken – bijna altijd die van hotels – die met elkaar concurreren door de mooiste uitzichten en exclusiefste ervaringen in het vooruitzicht te stellen. In hotel Four Seasons is het vanavond minder bewolkt en valt een prachtige zonsondergang te zien, met de keizerlijke gebouwen van Calle de Alcalá en Calle Sevilla op de voorgrond.
‘Het belangrijkst zijn de cirruswolken,’ zegt Benito Fuentes, meteoroloog en voorlichter bij Aemet, het Spaanse KNMI. Terwijl ik vele pagina’s nodig heb om de menselijke fascinatie voor zonsondergangen te doorgronden, blijkt het ’m uiteindelijk gewoon te zitten in deze uit ijskristallen bestaande sluierwolken. ‘Naarmate de zon de horizon nadert, beslaan haar stralen een groter deel van de atmosfeer. Daardoor wordt het blauwe en het violette licht verstrooid en blijven slechts de roodtinten over. Als de zon boven ons hoofd staat, hebben blauwtinten de overhand en daarom zien we de lucht als blauw. Tijdens een zonsondergang creëert de weerkaatsing van zonnestralen op cirruswolken dat mooie schouwspel.’
Esthetische kwaliteit
Volgens Fuentes hangt de esthetische kwaliteit van een zonsondergang af van de hoeveelheid hogedrukgebieden, en die verschilt per seizoen. Daardoor zien we in de herfst en lente meestal de mooiste zonsondergangen. Wat de schoonheid per plaats betreft, benadrukt Fuentes het democratische karakter van zonsondergangen. Ze zijn allemaal mooi; wij maken het onderscheid. ‘Ik woon zelf in Teruel en op een dag kwam mijn moeder op bezoek. Ze vond dat de zonsondergang hier veel mooier was. Dat was me nooit eerder opgevallen. De reden is misschien dat de kleur van de kleigrond hier voor een mooier contrast zorgt.’
De meteoroloog verzekert ons dat klimaatverandering nog geen invloed heeft gehad op de manier waarop de zonsondergang zich elke avond weer aan ons voordoet. Naarmate er vaker sprake is van nevel en er meer chemische sporen in de lucht komen, vermoedt hij dat die verandering alsnog zal optreden. Ook in wat we erbij voelen? Fuentes denkt even na. ‘Nee, het blijft het mooiste moment van de dag, denk ik.’
Volgens Musk is de maatregel nodig om ‘scraping’ te voorkomen
Gebruikers op Twitter kunnen de komende tijd maar een beperkte hoeveelheid tweets per dag zien. Dat heeft Elon Musk, CEO van het bedrijf, bekendgemaakt. Volgens Musk gaat het om een tijdelijke noodmaatregel om te zorgen dat bedrijven niet langer automatisch data van zijn platform kunnen halen, zogeheten data scraping, bijvoorbeeld voor de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
The Wire meldt echter dat een betalingsconflict met Google Cloud ten grondslag ligt aan de nieuwe limieten. Wie een geverifieerd account heeft of betaalt voor een blauw vinkje, kan momenteel nog maximaal tienduizend berichten per dag zien. Wie niet geverifieerd is kan tussen de duizend en vijfhonderd berichten zien. Na de aankondiging werd de hashtag #RIPTwitter trending.
Musk zou een rekening van 1 miljard dollar bij Google Cloud weigeren te betalen, waardoor het dataverkeer van Twitter nu streng beperkt is. Zelf zegt Musk dat hij het verkeer inperkt omdat data scraping leidt tot vertraging voor reguliere gebruikers. Hij zegt op korte termijn met een permanente oplossing te komen.
Platform Xiaohongshu heeft 200 miljoen actieve gebruikers
Xiaohongshu, oftewel ‘het kleine rode boekje’, is een Chinees platform dat vooral vrouwelijke gebruikers antwoorden helpt vinden op allerlei vragen. Wat moet je bestellen bij die populaire nieuwe theesalon? Welke medicijnen helpen tegen menstruatiekrampen? Hoe maak je valse wimpers schoon? Hoe maak je het uit zonder iemand pijn te doen?
Jessica Tian bijvoorbeeld, tijdschriftredacteur in Beijing, gebruikte het platform om haar verlovingsring te kiezen maar ook bij de keuze voor kattenvoer, elektrische auto en vloertegels voor haar nieuwe appartement. ‘Ik vertrouw niet meer op iets dat niet door iemand is beoordeeld op Xiaohongshu,’ zegt Tian tegen technieuwsplatform Rest of World.
Voor veel jonge, welvarende en overwegend vrouwelijke stadsbewoners is Xiaohongshu de primaire zoekmachine is geworden
Xiaohongshu, opgericht in 2013, is uitgegroeid tot een platform met 200 miljoen maandelijks actieve gebruikers. Ze delen tips over van alles en nog wat, uiteenlopend van diëten en dating tot taalcursussen. De informatie is zo overvloedig en divers dat de app voor veel jonge, welvarende en overwegend vrouwelijke stadsbewoners de primaire zoekmachine is geworden. Ze zien het als een vrouwvriendelijke leidraad om het perfecte leven bij elkaar te kunnen kopen, schrijft Rest of World.
Het bedrijf achter dit lucratieve bedrijfsmodel dat sociale media en e-commerce samenbrengt, omschrijft zichzelf als een ‘lifestyle bijbel’. De tijdlijn van de app bevat een oneindige stroom Instagram-achtige berichten, voorzien van TikTok-achtige aanbevelingen, vaak van influencers. Adviezen van shoppers die elkaar vertellen wat ze moeten kopen, gaan vergezeld van glamoureuze foto’s, schattige emoji’s en enthousiaste kreten.
‘Xiaohongshu is een platform dat de consumptiecultuur bewierookt’
Maar critici zien een keerzijde en noemen het een valstrik voor consumenten, die jongeren opzadelt met onrealistische verwachtingen. ‘Xiaohongshu is een platform dat de consumptiecultuur bewierookt,’ zegt Jia Guo, promovendus aan de Universiteit van Sydney die Xiaohongshu-influencers bestudeert. ‘Het houdt gebruikers een gepolijst, bourgeois, middenklasse leven voor.’ De nadruk op het belang van fysieke schoonheid en individueel succes kan schadelijk zijn. Onderzoek heeft al uitgewezen dat de zwaar geretoucheerde foto’s die door Xiaohongshu-influencers worden gepost, jonge vrouwen ongelukkiger maken over hun eigen lichaam.
Zowel in de VS als Europa wordt TikTok aan banden gelegd uit vrees voor Chinese spionage en propaganda. Het inperken van de populaire app zou weleens een nieuw tijdperk van techregulering kunnen inluiden.
Keuze uit het archief
Afgelopen weekend won de extreemrechtse kandidaat Calin Georgescu de eerste ronde van de Roemeense presidentsverkiezingen. De winst verraste vriend en vijand, aangezien Georgescu er in de peilingen slecht voor stond. Hij zou zijn overwinning te danken hebben aan een TikTok-campagne waarin hij oproept te stoppen met de hulp aan Oekraïne. Om deze reden heeft de EU meteen na de verkiezingen een onderzoek ingesteld naar mogelijke inmenging van TikTok.
De argwaan van de EU ten aanzien van het Chinese sociale medium is niet nieuw, zo blijkt uit dit artikel van The Guardian van begin 2023. De Chinese app zou gebruikt worden om gebruikersgegevens te verzamelen en ingezet worden voor propagandadoeleinden van de Chinese regering. De reactie van westerse regeringen op TikTok kan een beslissende stap zijn in de manier waarop technologie de komende decennia gereguleerd zal worden, aldus het artikel.
De FBI noemde TikTok een bedreiging voor de nationale veiligheid. De Amerikaanse regering nam een wet aan die ambtenaren verplicht de app van hun telefoon te verwijderen. Senator Ted Cruz van Texas betitelde TikTok als ‘een Trojaans paard dat door de Chinese Communistische Partij kan worden gebruikt om invloed uit te oefenen op wat Amerikanen zien, horen en – uiteindelijk – denken’. En de CEO moet de app in maart verdedigen ten overstaan van het Amerikaanse Congres.
Voor wie het debat aan de andere kant van de Atlantische Oceaan niet heeft gevolgd, komt het doelwit van deze felle retoriek misschien als een verrassing: het betreft een app die vooral bekendstaat om de dansjes die viraal gaan, het lanceren van de socialemediasterren van generatie Z en het meesleuren van tieners in een bodemloze put van filmpjes.
Maar het vijandige debat over TikTok dat begon tijdens de regering-Trump, gaat voort onder president Biden. Behalve dat de app op alle apparaten van de federale overheid verboden is, hebben ten minste zevenentwintig staten TikTok op hun apparatuur geblokkeerd, waarmee ook een aantal publieke universiteiten wordt getroffen. Het Congres moet nog stemmen over een wetsvoorstel dat afgelopen december door Republikeinen én Democraten werd ingediend en dat beoogt het gebruik van de app door iedereen in de Verenigde Staten te verbieden.
De scepsis over TikTok is ook naar Europa uitgewaaierd. Sommige politici beweren – in navolging van hun collega’s in Washington – dat TikTok een veiligheidsrisico inhoudt en waarschuwen dat de app mogelijk gebruikersgegevens kan doorgeven aan de Chinese autoriteiten en kan worden gebruikt als propagandamiddel van de Chinese regering. De ruim een miljard maandelijkse actieve gebruikers van TikTok zouden subtiel in een richting worden gestuurd die aansluit bij de doelstellingen van het Chinese buitenlandbeleid.
In december werk bekend dat werknemers van TikTok de privacy van westerse journalisten hadden geschonden
Het is tekenend voor de toenemende spanningen tussen China en het Westen. De strijd om technologie heeft niet alleen te maken met werkelijke paranoia over spionage, maar is ook een handige arena voor geopolitieke grootspraak. In dit tijdperk van het ‘splinternet’ – waarin het web dat ooit open was uiteenvalt in verschillende rechtsgebieden – neemt de bezorgdheid over gegevenssoevereiniteit en informatiestromen toe. De reactie van westerse regeringen op TikTok kan een beslissende stap zijn in de manier waarop technologie de komende decennia gereguleerd zal worden.
Hoewel de beschuldigingen dat TikTok gebruikersgegevens overdraagt aan de Chinese overheid tot dusver niet konden worden gestaafd, kreeg de geclaimde betrouwbaarheid van de app in december een dreun. Toen werd bekend dat werknemers van ByteDance (het moederbedrijf van TikTok) zich toegang hadden verschaft tot TikTok-data, in een poging de verblijfplaats van verschillende westerse journalisten te achterhalen om achter hun bronnen te komen.
TikTok zegt dat het bij dit incident ging om ongeoorloofde toegang tot gegevens, en dat de verantwoordelijke medewerkers zijn ontslagen. Niettemin vergrootte de overtreding de zorgen over het bedrijf en over de regels van de app met betrekking tot dataprivacy.
In het Verenigd Koninkrijk riep het Conservatieve parlementslid Alicia Kearns – voorzitter van zowel de Foreign Affairs Select Committee als de China Research Group – TikTok eerder op om een verklaring af te leggen over de dataprivacy van Britse gebruikers. ‘In hun getuigenis zeiden ze zoiets als “dit zou nooit kunnen gebeuren”,’ zegt Kearns. ‘Nou, dat is dus duidelijk niet waar, want het is wel gebeurd.’ (Afgelopen oktober twitterde ByteDance dat ‘TikTok nooit is gebruikt om leden van de Amerikaanse overheid, activisten, publieke figuren of journalisten tot doelwit te maken’.)
Nagel aan de doodskist
TikTok had vorige maand een ontmoeting met Europese commissarissen om te praten over dataprivacy en het modereren van de inhoud. Dit gebeurde in de context van de vraag hoe het bedrijf van plan is te voldoen aan de nieuwe verordening van de EU voor digitale diensten. ‘Ze beginnen te beseffen dat TikTok niet zomaar een app is om mee te communiceren, om filmpjes naar elkaar te sturen, of voor ander vermaak,’ zegt het Belgische Europarlementslid Tom Vandendriessche. ‘TikTok verzamelt data van en over onze burgers.’
Overigens is TikTok niet het enige bedrijf dat zich daarmee bezighoudt: ook Amerikaanse bedrijven, waaronder Microsoft en Uber, werden in het verleden schuldig bevonden aan het volgen van individuele gebruikers via hun producten. Maar in de VS kwam het nieuws voor TikTok op een zeer gevoelig moment. ‘Dit zou de laatste nagel aan de doodskist moeten zijn voor het idee dat de VS TikTok kunnen vertrouwen,’ twitterde Brendan Carr, lid van de Amerikaanse Federal Communications Commission.
Ook bedrijven als Facebook en Google zijn verstrikt geraakt in de Europese privacywetgeving
In Europa wordt het gesprek enigszins anders gevoerd. Tot dusver is men er minder geneigd om TikTok uit te sluiten op grond van de locatie van het moederbedrijf. De app ligt onder een vergrootglas vanwege bezorgdheid over de dataprivacy. De Ierse commissaris voor gegevensbescherming begon in 2021 twee onderzoeken naar het bedrijf. Het ene richt zich op de omgang met gegevens van kinderen, het andere onderzoekt of de gegevensoverdracht naar China overeenstemt met de datawetgeving van de EU. (Over het eerste onderzoek is een ontwerpbesluit ingediend.)
Dit geldt echter niet uitsluitend TikTok. Ook bedrijven als Facebook en Google zijn verstrikt geraakt in de Europese privacywetgeving, en de EU strijdt momenteel met de VS over de vraag of EU-gegevens daarheen mogen worden verzonden, uit angst dat ze kunnen worden opgeslokt door Amerikaanse inlichtingendiensten.
‘Sommige vragen over TikTok en onze Chinese achtergrond zijn gepolitiseerd, maar wij nemen nationale veiligheidsbelangen zeer serieus,’ zegt Theo Bertram, vicepresident openbaar beleid en overheidsrelaties Europa van TikTok.
Overdreven
Ongeacht waar je je bevindt: hoe serieus moet je alle waarschuwingen nemen? Sommige technologie-experts zeggen dat de beschuldigingen enigszins overdreven zijn. Voor zowel de bedreiging van dataprivacy als de manipulatie van de inhoud, die door politici worden genoemd, ontbreekt momenteel overtuigend bewijs, zegt Graham Webster, onderzoeker en hoofdredacteur van het DigiChina Project aan het Cyber Policy Center van de Stanford-universiteit in Californië.
‘Ik denk dat beide mogelijk zijn, maar op dit moment is voor allebei een aanzienlijke hoeveelheid fantasie nodig om ze daadwerkelijk als een bedreiging voor de nationale veiligheid van de VS te zien,’ aldus Webster. Hij vindt niet dat het in dit stadium onredelijk is om te denken dat Chinese ambtenaren mogelijk ongeoorloofde toegang hebben tot de data van TikTok-gebruikers. ‘Maar je zult moeten beargumenteren waarom die toegang zodanig kan worden gebruikt dat hij een bedreiging vormt voor de nationale veiligheid,’ zegt hij.
De gegevens waarover TikTok beschikt zijn niet uniek. De app kan locatiegegevens verzamelen, maar moet gebruikers om toestemming vragen alvorens gedetailleerde gps-data te kunnen traceren. Als de gebruiker weigert, kan de locatie alleen grofweg worden geregistreerd. (Een woordvoerder van TikTok beweerde dat medewerkers er juist daarom niet in slaagden journalisten op te sporen.) Bovendien worden diezelfde gegevens ook verzameld door allerlei andere apps. Ze worden routinematig verkocht aan externe datamakelaars, die ze aanbieden aan potentiële kopers.
Trojaans paard
‘Er zijn allerlei manieren waarop buitenlandse regeringen toegang kunnen krijgen tot data in de Verenigde Staten,’ zegt Anupam Chander, hoogleraar recht en technologie aan het Georgetown University Law Center in de stad Washington. ‘Het lijkt onwaarschijnlijk dat TikTok doelwit is van gegevensverzameling door de Chinese overheid, omdat activiteiten op de app een grotendeels openbaar karakter hebben.’
Maar hoe zit het dan met het ‘Trojaanse paard’ van Cruz? Zorgt TikTok er stiekem voor dat generatie Z hunkert naar de Chinese Communistische Partij? In 2019 onthuldeThe Guardian dat de richtlijnen voor moderatoren van de app aangaande de omgang met opruiende inhoud toevalligerwijs als bijproduct opleverden dat berichten over Tiananmen, Tibetaanse onafhankelijkheid of Falun Gong – allemaal onderwerp van onderdrukking door Beijing – werden gecensureerd. Het bedrijf benadrukte destijds dat deze documenten met richtlijnen niet langer in overeenstemming waren met het beleid. Sindsdien zouden strategieën voor de beperking van de inhoud zijn ingevoerd die per regio worden afgestemd.
Uit een studie bleek dat TikTok goed scoorde wat betreft de bestrijding van onoprechte manipulatie
Uit een studie uit 2021/2022 van het Strategic Communications Centre of Excellence van de NAVO bleek dat TikTok gunstig afstak bij andere platforms wat betreft de bestrijding van onoprechte manipulatie (het kwam op de tweede plaats, na Twitter en voor Facebook, Instagram en YouTube). Het rapport doet de aanbeveling om meer samen te werken met externe onderzoekers om onderzoek van moderatie van de inhoud op het platform te vergemakkelijken – iets waar de app volgens een woordvoerder van TikTok voorstander van is.
TikTok heeft herhaaldelijk gezegd dat westerse gebruikersdata niet in China worden opgeslagen, dat het nooit gebruikersdata met Chinese ambtenaren heeft gedeeld en dat ook nooit zal doen, en dat zijn mondiale strategie voor moderatie van de inhoud niet afhankelijk is van Beijing. Desondanks hebben TikTok en de Amerikaanse Commissie voor Buitenlandse Investeringen in de Verenigde Staten (CFIUS) de afgelopen zes jaar onderhandeld over een overeenkomst die de bezorgdheid van Amerikaanse politici uiteindelijk moet wegnemen.
Datacentra in VS en Europa
Het 1,5 miljard dollar kostende Project Texas behelst de oprichting van een datacentrum dat Amerikaanse gebruikersgegevens zal opslaan in Texas, onder toeziend oog van Oracle, de Amerikaanse softwaregigant die wordt geleid door miljardair, financier van de Republikeinse Partij en Trump-bondgenoot Larry Ellison. Om de vrees voor manipulatie van de inhoud ten dienste van de Chinese overheid weg te nemen, zal Oracle ook de broncode en de inhoudsalgoritmen van de app onderzoeken.
TikTok wil nu iets soortgelijks in Europa. Het bedrijf zet een datacentrum op in Ierland waar de gegevens van gebruikers in het Verenigd Koninkrijk en de EU zullen worden opgeslagen.
Door deze maatregelen liggen de datapraktijken van de app veel meer onder een vergrootglas dan die van zijn concurrenten in Silicon Valley, zegt Webster. ‘Uitgaande van de informatie over hoe Project Texas eruit gaat zien,’ zegt hij, ‘klinkt het volgens mij alsof ze het hebben over maatregelen die in principe potentiële veiligheidsrisico’s moeten beperken – zoveel als redelijk is.’ Of dat genoeg zal zijn om toezichthouders tevreden te stellen is een andere kwestie.
Facebook heeft een lobbycampagne tegen TikTok gesteund die inspeelde op de angst voor privacy
Een partij die de onderhandelingen met belangstelling volgt, is Facebook, dat TikTok als een existentiële bedreiging ziet. Vorig jaar onthulde The Washington Post een door Facebook gesteunde lobbycampagne tegen TikTok die specifiek inspeelde op de angst voor dataprivacy. Dat zou weleens goed besteed geld kunnen blijken, aangezien TikTok-gebruikers zeggen dat ze bij een verbod op de app waarschijnlijk zouden overstappen naar Instagram (dat eigendom is van Facebook) of andere sociale media.
Met meer verboden wordt de kans op juridische procedures over de vrijheid van meningsuiting groter. Er zijn duidelijke overeenkomsten tussen het verbieden van apps en het strenge toezicht van de Chinese overheid op internet. En dat is vooral ironisch voor de Republikeinen, die zich de afgelopen jaren druk zeiden te maken over de vrijheid van meningsuiting.
Maar over één ding is er overeenstemming, namelijk dat dit alles voor de VS een katalysator moet zijn om nu eindelijk eens in algemenere zin na te denken over gegevensbescherming. ‘Het idee dat buitenlands eigendom de basis is om in te grijpen bij TikTok lijkt onverstandig,’ zegt Chander. ‘We moeten naar een ruimere aanpak, waarbij we in bredere zin onderzoeken wat de nationale veiligheidsrisico’s van gegevensstromen zijn.’
Hij is niet de enige die hoopt dat het TikTok-debat de totstandkoming van een nationale privacywetgeving bespoedigt, zodat Amerikaanse consumenten op alle apps worden beschermd, en niet alleen op TikTok.
Door de constante behoefte aan ontsnapping en vermaak is de grens tussen fictie en werkelijkheid vervaagd, op televisie, in de politiek en in ons dagelijks leven. ‘Het wordt stilaan moeilijk om de harde realiteit nog anders dan als entertainment tot je te nemen.’
De trend begon op TikTok, zoals zo vaak. Klanten van Amazon die op hun videodeurbel een bezorger voor de deur zagen staan, vroegen die bezorger om een dansje te maken. Die pakketbezorgers, werkzaam bij ‘het meest klantgerichte bedrijf op aarde’ en dus sterk afhankelijk van de waardering van de klant, deden wat hen gevraagd werd. De klanten plaatsten de videobeelden op TikTok. ‘Ik zei doe eens een dansje voor de camera en hij deed het!’ luidde de tekst bij beelden van een anonieme werknemer die wat lusteloze pasjes uitvoert. Een andere klant schreef het verzoek met krijt op het pad naar de voordeur. Doe een dansje, stond er, met een smiley en het woord ‘smile’ erbij. Wat de bezorger braaf deed. Zijn huppeldansje kreeg meer dan 1,3 miljoen likes.
Toen ik dat filmpje zag, reageerde ik zoals ik bij het nieuws tegenwoordig wel vaker reageer: ik keek vol ongeloof toe, dacht even na over het verschil tussen wat louter bizar en wat werkelijk dystopisch is, en ging weer over tot de orde van de dag. Maar ze lieten me niet los, die filmpjes die op internet waren gezet door klanten die zichzelf als regisseur beschouwen, met beelden van mensen die tijdens het uitvoeren van hun werk ineens in een heel andere rol worden geduwd.
In het metaversum, zo luidt de belofte, kunnen we straks eindelijk doen wat in sciencefiction is voorspeld: in onze illusies leven
Veel dystopieën hebben één kenmerk gemeen: dat entertainment de bewoners van die naargeestige werelden vaak geen vlucht uit de werkelijkheid biedt, maar ze er juist in gevangen houdt. In Orwells 1984 heb je het telescherm, een apparaat dat wel iets weg heeft van de videodeurbel: beeldscherm en camera in één. In Fahrenheit 451 van Ray Bradbury worden alle boeken door het totalitaire regime verbrand, maar wordt tv-kijken gestimuleerd. In Brave New World van Aldous Huxley gaan mensen naar de bioscoop voor ‘feelies’ (‘voelms’): films die ook de tastzin aanspreken, ‘veel echter dan de werkelijkheid’. In de sciencefictionroman Snow Crash beschreef Neal Stephenson in 1992 een vorm van virtueel entertainment waar mensen zo volledig in opgaan dat ze er praktisch in kunnen wonen. Hij doopte dat het Metaverse.
Inmiddels is dat metaversum vanuit de sciencefiction overgesprongen naar ons dagelijks leven. Microsoft, Alibaba en ByteDance (het moederbedrijf van TikTok) hebben allemaal zwaar geïnvesteerd in virtual en augmented reality. Ze hebben ieder zo hun eigen aanpak, maar hun doel is hetzelfde: van entertainment iets maken waarvoor we niet kiezen, per kanaal, stream of feed, maar iets waar we in wonen. In het metaversum, zo luidt de belofte, kunnen we straks eindelijk doen wat in sciencefiction is voorspeld: in onze illusies leven.
Eindeloosheid
Er is geen bedrijf dat hier zwaarder op inzet dan dat van Mark Zuckerberg. In oktober 2021 doopte hij Facebook om tot Meta om in dit ideële landschap alvast zijn vlag te planten. Het nieuwe bedrijfslogo was het wiskundige symbool voor oneindigheid, een kronkel zonder begin of eind. Heel toepasselijk: het herdoopte bedrijf wil zijn gebruikers een soort eindeloosheid bieden. Waarom zou je genoegen nemen met gewone gebruikers als je er bewoners van kunt maken?
Meta’s belofte van een virtuele werkelijkheid om helemaal in op te gaan lijkt nu nog net zo onbeholpen als de headset die je nodig hebt om dat grenzeloze entertainment te beleven. Maar de belofte is ook overbodig: Zuckerberg werpt zich op als grote vernieuwer, maar de virtuele omgeving die hij in de markt wil zetten, bestaat in feite al. Die Amazon-bezorgers die een dansje deden, waar bevonden die zich anders dan in het metaversum?
De Finse strijd tegen nepnieuws
Zijn we gedoemd om langzaam weg te zinken in het metaversum en er nooit meer uit te geraken, zoals de lotuseters in de Odyssee van Homeros?
Niet als het aan de Finnen ligt. Wat betreft weerbaarheid tegen desinformatie stond Finland in oktober voor de vijfde keer op rij bovenaan de Media Literacy Index: een lijst van 41 Europese landen die sinds 2017 wordt samengesteld door Open Society Institute Sofia (OSIS). Het Finse succes is het resultaat van het gedegen gratis onderwijs – alom beschouwd als het beste ter wereld – en van daadwerkelijke inspanningen om studenten te onderwijzen over nepnieuws. Mediageletterdheid is er onderdeel van het curriculum vanaf de kleuterschool. De gedachte is: tieners van nu zijn opgegroeid met sociale media, maar dat betekent nog niet dat ze gemanipuleerde nieuwsartikelen of video’s van politici kunnen herkennen en zich ertegen kunnen wapenen.
Uit een studie in het British Journal of Developmental Psychology blijkt dat juist adolescenten zeer gevoelig zouden zijn voor samenzweringstheorieën. Dat is een belangrijke reden waarom Finland focust op jongeren. Maar behalve onderwijsprogramma’s heeft de regering ook bibliotheken aangewezen als plek om volwassenen te onderwijzen over misleidende informatie online. Niet onverstandig, gezien het feit dat mediamanipulatie door buurstaat Rusland sinds de oorlog in Oekraïne nog weliger tiert dan voorheen.
Romanschrijvers waarschuwden dat we ons in de toekomst helemaal aan ons entertainment zullen uitleveren. Dat zal ons zo afleiden en afstompen dat we alle gevoel voor realiteit verliezen. Het ontsnappen aan de alledaagse sleur zal zo’n alomvattende onderneming worden dat we dááraan niet meer kunnen ontsnappen. Het zal resulteren in een bevolking die niet meer nadenkt, zich niet meer in een ander kan verplaatsen, en zelfs niet meer weet hoe ze kan regeren en geregeerd kan worden.
Die toekomst is al aangebroken. Of we het nou willen of niet, we leven al in het metaversum.
Wetenschappers die waarschuwen dat de VS zich ontwikkelen tot een ‘post-truth’-samenleving, hebben het daarbij meestal over de kwalijke zaken die onze politiek verzieken: de desinformatie, de argwaan, de president die blijkbaar dacht dat hij de loop van een orkaan kon bepalen met een viltstift. Maar de opkomst van een waarheidsvrije wereld raakt ook de cultuur.
In 1961 hield Newton Minow, die toen net door John Kennedy was aangesteld als hoofd van de Amerikaanse toezichthouder op de media, een toespraak voor tv-bonzen. En hij wond er geen doekjes om. De zenderbazen, zei hij, vulden de ether met ‘een optocht van spelshows, afgezaagde sitcoms over volstrekt ongeloofwaardige gezinnen, moord en doodslag, sensatie, geweld, sadisme, bloedvergieten, boeven en schurken in het Wilde Westen, privédetectives, gangsters, nog meer geweld en tekenfilms’. Onder hun handen veranderde het tv-landschap in ‘een onafzienbaar braakland’.
Dat etiket bleef hangen. Zijn toespraak wordt meestal aangehaald vanwege zijn kritiek op de kwaliteit van de tv-programma’s, maar getuigde ook van een vooruitziende blik wat betreft de macht van het medium. Avond aan avond straalde de tv zijn illusies de huizen en hoofden van de mensen in. Dat vormde hun wereldbeeld terwijl het hen afleidde van de werkelijkheid.
Toen Minow zijn toespraak hield, bestond het tv-landschap in Amerika nog maar uit drie zenders die nog geen 24 uur per dag uitzonden en stonden tv’s alleen in de woonkamer. Nu stikt het overal van de schermen. De entertainmentomgeving is zo onafzienbaar dat je jezelf erin kunt verliezen. Zodra we een serie hebben uitgekeken, krijgen we van de streamingdienst al suggesties voor andere die misschien bij ons in de smaak vallen. Als het algoritme klopt, gaan we bingen, kunnen we uren- of zelfs dagenlang opgaan in een fictieve wereld – zijn we niet alleen bankhangers, maar lotuseters.
‘Voelms’
En ondertussen lonken op dezelfde apparaten de sociale media met hun eigen belofte van amusement zonder end. Instagram-gebruikers staren naar de levens van vrienden en beroemdheden en zetten ondertussen hun eigen geretoucheerde levensverhaal online voor andermans vermaak. De eindeloze talentenshow van TikTok is zo fascinerend dat binnen inlichtingendiensten wel gevreesd wordt dat die door China wordt gebruikt om Amerikanen te bespioneren en propaganda te verspreiden: ‘voelms’ als oorlogswapen. Zelfs op het minder door foto’s geobsedeerde Twitter betreden gebruikers een alternatieve werkelijkheid. In de woorden van New York Times-columnist Ross Douthat: ‘Het is een plek waar mensen gemeenschappen vormen en bondgenootschappen smeden, vriendschappen en seksuele betrekkingen aanknopen, schreeuwen en flirten, juichen en bidden.’ Het is ‘een plek die mensen niet alleen bezoeken, maar waar ze wonen’.
Ik heb ook op die manier op Twitter gewoond – en op Instagram en Hulu en Netflix. Ik wil niets afdoen aan de waarde van het entertainment zelf – dat zou onzinnig zijn en in mijn geval ook enorm hypocriet. Maar ik wil wel wat vraagtekens zetten bij de greep die dit alomvattende entertainment begint te krijgen op mijn leven, en misschien ook op dat van u.
Als je lang genoeg in die omgeving verblijft, wordt het stilaan moeilijk om de harde realiteit nog anders dan als entertainment tot je te nemen. We raken zo gewend aan die uitvergrote werkelijkheid dat de saaie oude échte versie van de wereld erbij begint te verbleken. Een app met weersvoorspellingen stuurde me laatst een pushbericht over ‘interessante stormen’. Ik wist niet dat mijn stormen ook al interessant moesten zijn. Of neem de e-mail die ik kreeg van TurboTax met de vrolijke boodschap: ‘We hebben de mooiste belastingmomenten van dit jaar verzameld en daarmee je eigen persoonlijke belastingverhaal samengesteld.’ De absurditeit van het amusementsdictaat ten top: dat zelfs mijn aangiftebiljet nu al vergezeld gaat van een trailer met hoogtepunten.
Het lijken misschien maar banale, onschuldige voorbeelden. Bedrijven die het van gekkigheid niet meer weten. Maar elke nieuwe mogelijkheid tot vermaak versterkt ook onze zucht ernaar: de neiging om altijd maar op verstrooiing uit te zijn, koste wat kost te voorkomen dat we ons gaan vervelen, altijd voorrang te geven aan de gedramatiseerde versie van gebeurtenissen boven de feitelijke. Wie in het metaversum leeft, gaat verwachten dat het echte leven zich op dezelfde manier ontrolt als op ons beeldscherm. En wat hierbij op het spel staat, is niet niks. In het metaversum is het helemaal niet schokkend maar volkomen vanzelfsprekend dat iemand die vooral bekendstaat als Twitter-orakel en presentator van een spelshow gekozen wordt tot president.
Er kan zich geen grote gebeurtenis voordoen of een productiemaatschappij maakt er wel pseudofictie van
In de jaren sinds Minow de zenderbazen toesprak, is het tv-jargon doorgesijpeld in de manier waarop wij in Amerika praten over de wereld om ons heen. Als we vinden dat iemands ideeën nergens op slaan, zeggen we dat die de draad kwijt is (‘they lost the plot’). Paria’s worden ‘gecanceld’, alsof ze een tv-serie zijn die van de zender wordt gehaald. Vroeger schreven mensen hun levensomstandigheden toe aan de grillen van het lot of de wil van goden. Wij mopperen op de artistieke keuze van ‘de scenaristen’ en jammeren dat Amerika weleens aan zijn laatste seizoen bezig kan zijn. Dat is natuurlijk maar scherts, maar het is humor met een ongemakkelijk randje. Zulke uitdrukkingen lijken tekenen van een sluipend besef dat we werkelijk in ons entertainment zijn gaan wonen.
In mei 2022 werden in Texas op de Robb Elementary School in Uvalde negentien kinderen en twee van hun leraren doodgeschoten. Quinta Brunson, bedenker en hoofdrolspeler van de sitcom Abbott Elementary, deelde op Twitter een dag later een van de vele berichten die ze naar aanleiding van die schietpartij had gekregen: een fan van de serie had haar gevraagd om een verhaallijn over een schietpartij op een school toe te voegen. ‘Mensen bij wie het niet opkomt om meer te eisen van de politici die ze hebben gekozen, maar in plaats daarvan om “entertainment” vragen’, schreef ze op Twitter. ‘Ik kan niet langer vragen “gaat alles wel goed met jullie”, want het antwoord is “nee”.’
Haar ergernis was begrijpelijk. Toch kun je het moeilijk haar fans verwijten, die uit verdriet om een echte schietpartij troost zochten in een fictieve. Zij zijn inmiddels geconditioneerd om te verwachten dat alles in het nieuws onmiddellijk tot entertainment wordt verwerkt.
Want er kan zich geen grote gebeurtenis voordoen of een productiemaatschappij maakt er wel pseudofictie van. In 2019 kwamen 346 mensen om toen twee vliegtuigen van het type Boeing 737 Max neerstortten. Begin 2020 kopte Variety al: ‘Serie over ramp met Boeing 737 Max in de maak’. In juli 2020 berichtte The Hollywood Reporter dat het volgende grote project van Adam McKay zou gaan ‘over een hyperactueel thema: de wedloop naar een coronavaccin’. In januari 2021 lukte het Reddit-gebruikers om met een gezamenlijke actie de aandelenkoers van de winkelketen GameStop op te drijven. Een week later kondigde MGM aan dat het de filmrechten had verworven op een boekvoorstel over dit verhaal – dus geen boek, maar een voorstel voor een boek. In het metaversum herhaalt de geschiedenis zichzelf, eerst als tragedie en daarna als wrange dramedy op HBO Max.
Producenten jatten natuurlijk al verhaalideeën van de voorpagina’s van kranten zolang er voorpagina’s bestaan. Het verschil met vroeger is de snelheid en de schaal waarop het tegenwoordig plaatsvindt. Er zijn commerciële redenen voor die manische run op filmrechten. Het is over het algemeen makkelijker om goede ideeën uit de werkelijkheid te halen dan om iets nieuws te verzinnen. Maar de streamingdiensten zouden die series niet blijven maken als er geen mensen naar keken. En het kan verwarrend zijn om ernaar te kijken.
‘Dit verhaal is helemaal waar. Behalve de delen die volledig verzonnen zijn’
Een goede illustratie van de gebruikelijke aanpak in dit nieuwe ‘vers van de pers’-genre is het terugkerende zinnetje aan het begin van elke aflevering van de Netflix-serie Inventing Anna uit 2022: ‘Dit verhaal is helemaal waar. Behalve de delen die volledig verzonnen zijn.’ Inventing Anna is het sterk gefictionaliseerde verhaal van Anna Sorokin (beter bekend onder haar valse naam Anna Delvey), een Russische vrouw die zich als Duitse erfgename voordeed om rijke New Yorkers in te palmen en hun geld af te troggelen. Het is een verhaal over het succes van leugens die zo brutaal waren dat ze ook iets zeggen over sommige vaak verbloemde waarheden: het wensdenken in de financiële wereld en Amerika’s eeuwige kwetsbaarheid voor doortrapte oplichters.
Het metaversum droeg altijd al de belofte in zich dat het ons naar werelden kan brengen die anders voor ons gesloten blijven
Inventing Anna is gebaseerd op een reportage uit 2018 van Jessica Pressler in New York Magazine. Van dat artikel, meeslepend geschreven maar trouw aan de waarheid, wordt in de serie een eigen versie gemaakt. Inventing Anna is zowel flitsend als provocerend en scherpzinnig. Het speelt zich af in wat postmodernisten een hyperrealiteit noemen: in verzadigde kleuren, met een razend hoog verteltempo, soms meer videoclip dan drama. En waar de serie je vooral van wil overtuigen, is de gedachte dat een wankele verhouding tussen feit en fictie op zichzelf al leuk is om mee te spelen.
Dat maakt deze serie representatief. Ook in WeCrashed, Super Pumped: The Battle for Uber, The Dropout en tal van andere series worden nieuwsverhalen omgekat tot mooi verpakt amusement. In Gaslit, Winning Time, A Friend of the Family, Pam & Tommy en American Crime Story gebeurt dat met waargebeurde verhalen uit een verleden dat zo kort geleden is dat je het nog niet echt geschiedenis kunt noemen. Het zijn vaak heel bewuste staaltjes ‘kwaliteits-tv’ en ze zijn vaak ook heel goed: slim script, mooie productie en goede acteurs.
Voyeurisme
Die tv-series hebben ook iets aangenaam voyeuristisch dat zelfs de meest gedetailleerde en best geschreven journalistiek moeilijk kan evenaren. Het metaversum droeg altijd al de belofte in zich dat het ons naar werelden kan brengen die anders voor ons gesloten blijven. In een recent reclamespotje belandt één jonge vrouw via de Quest 2-headset van Meta midden in een kluwen footballspelers op het veld, en een andere in het pak van Iron Man. Een serie als The Crown biedt een vergelijkbare ervaring. Daar zitten we ineens bij de koninklijke familie in de slaapkamer. We zien ze ruziën. We zien ze huilen. Het is een biopic over mensen die nog leven.
Dat voyeurisme kan natuurlijk alleen bestaan bij de gratie van het feit dat deze series niet gebonden zijn aan de regels van non-fictie. Zoals in zoveel series in dit genre gaat een ver doorgevoerd fotorealisme in The Crown gepaard met onbekommerde artistieke vrijheden. Enerzijds is er een tot op de naad nauwkeurige kopie te zien van het weinig verhullende zwarte jurkje, de ‘revenge dress’, waarmee Diana zich in het openbaar vertoonde nadat het overspel van prins Charles aan het licht was gekomen. Anderzijds bevat de serie dialogen, gebeurtenissen en zelfs complete personages die volledig verzonnen zijn. In 2020 kreeg Netflix van de Britse minister van Cultuur het verzoek een disclaimer bij het programma op te nemen dat het in wezen om fictie gaat. Netflix weigerde dat met het argument dat de kijkers dat ongetwijfeld al weten. Maar de directie zal toch ook wel beseffen dat de aantrekkingskracht van de serie er juist in schuilt dat de verzinsels worden opgedist met het aplomb van waargebeurde feiten.
Afgelopen najaar zat ik met mijn partner naar een aflevering te kijken van Gaslit, over het leven van de door het Watergate-schandaal beroemd geworden Martha Mitchell. We waren onder het kijken allebei ook met onze telefoon in de weer, en op een gegeven moment beseften we dat we allebei hetzelfde aan het doen waren: op Wikipedia kijken of de scène die we net hadden gezien echt gebeurd was. Daar is die serie niet voor bedoeld. Als je naar een programma als Gaslit of The Crown kijkt, word je geacht te weten dat het verhaal wel in grote trekken waar is, maar niet tot in elk detail. Het is niet de bedoeling dat je je gaat afvragen waar het verschil zit tussen non-fictie en een ‘licht’ gefictionaliseerd verhaal. En al helemaal niet dat je op Wikipedia de serie die je op Starz ziet aan de historische feiten gaat toetsen.
Nu protesteert de tv-liefhebber in mij en zegt vergoelijkend: het is ook maar tv. Het is maar voor de lol. En dat is ook zo. Ik heb van Gaslit genoten. En toen Uma Thurman in Super Pumped als Arianna Huffington werd gecast en blijkbaar maar één regieaanwijzing kreeg (‘hoe theatraler, hoe beter’), kon ik mijn ogen niet van het scherm houden. Maar per saldo beginnen zulke series toch ons gevoel te ondermijnen voor wat echt waar is en wat erbij werd verzonnen, of juist weggelaten, om er een smeuïg verhaal van te maken.
Neem het Theranos-schandaal. Journalisten deden nauwgezet verslag van het bedrijf van Elizabeth Holmes terwijl de gebeurtenissen zich ontvouwden, vooral in The Wall Street Journal, en de hele opkomst en ondergang van haar leugens werd door een verslaggever van die krant, John Carreyrou, meesterlijk beschreven in zijn boek Bad Blood. Maar al dat bedrog blijkt zo fascinerend te zijn dat het nu ook onderwerp is van een documentaire, van de true-crimepodcast The Dropout, van een miniserie op Hulu die ook The Dropout heet, en binnenkort van een op Carreyrous boek gebaseerde bioscoopfilm van Adam McKay die ook Bad Blood heet. Je kunt het de consument van al dit nieuws en entertainment niet kwalijk nemen als die niet meer precies weet waar ze haar kennis nu vandaan heeft – en of die kennis op feiten of slechts op fictie berust.
En bizar genoeg is deze hele fictionalisering van het Theranos-debacle nu ook al een rol gaan spelen in de niet-fictieve verhaallijn. In de rechtszaak tegen voormalig Theranos-directeur Sunny Balwani moesten in maart 2022 twee juryleden worden vervangen omdat ze afleveringen van The Dropout hadden gezien, wat hun mening over de in de rechtszaak behandelde feiten kon beïnvloeden.
Nieuws en entertainment
In de jaren negentig maakten mediacritici zich – terecht – zorgen dat het nieuws te veel entertainment werd, of het nu ging om de schreeuwpartijen in het praatprogramma Crossfire, de sensatiezucht van nieuwsprogramma’s als Dateline of de overspannen aandacht voor de berechting van O.J. Simpson. Toen kwam de opkomst van entertainment dat zich voordeed als nieuwsprogramma en daar voor veel kijkers ook mee samenviel: Jon Stewart, Stephen Colbert, Samantha Bee. De kritiek dat nieuwszenders zich blindstaren op kijkcijfers of dat te veel kijkers het journaal hebben verruild voor The Daily Show klinkt inmiddels achterhaald. Het onderscheid is praktisch verdwenen: het nieuws is entertainment geworden en entertainment is het nieuws geworden.
In januari 2021 kondigde het Britse televisienetwerk Sky aan dat Kenneth Branagh de rol van Boris Johnson zou spelen in een miniserie over de pandemie. Toen Branagh in september 2022 de vraag kreeg of het niet onlogisch was, zo’n tv-serie over een historische crisis die nog niet voorbij was, ging hij daartegen in. ‘Volgens mij zijn dit bijzondere gebeurtenissen,’ zei hij, ‘en het behoort ook tot onze taak om daar aandacht aan te geven.’
De pandemie die al meer dan tweehonderdduizend Britten het leven heeft gekost en de premier die zich stuntelend een weg door de catastrofe baande, hebben aan aandacht van de BBC en The Times bepaald geen gebrek gehad. Maar Branaghs opmerking was veelzeggend. De opkomst van deze hyperrealistische tv-series valt samen met de neergang van de instellingen die van oudsher verslag doen van de wereld zoals die is. De journalistiek moet machteloos toezien hoe deze semifictie nu terrein verovert. We zijn stilaan gewend geraakt aan de gedachte dat iets niet echt gebeurd is zolang er geen tv-serie of film over is gemaakt. We halen de schouders op als er groot nieuws is: we wachten wel op de miniserie. En we gaan er klakkeloos van uit dat de daarin gepresenteerde versie van de werkelijkheid waar is – behalve de delen die volledig verzonnen zijn.
Waardenstelsel
Halverwege de vorige eeuw voltrok zich volgens historicus Warren Susman een grote verandering. Het Amerikaanse normen- en waardenstelsel had tot die tijd altijd de nadruk gelegd op een verzameling eigenschappen die je kunt samenvatten onder de noemer ‘karakter’: eerlijkheid, vlijt en plichtsgevoel. Met de opkomst van de massamedia veranderde dat, schrijft Susman. In de mediabewuste en op consumptie gerichte maatschappij die Amerikanen toen opbouwden, werd steeds meer waarde gehecht aan – en kwam dus ook meer vraag naar – wat Susman ‘persoonlijkheid’ noemt: charme, innemendheid, het vermogen om mensen te vermaken. ‘De sociale rol die iedereen in de nieuwe persoonlijkheidscultuur geacht werd te spelen was die van de performer’, schrijft Susman. ‘Elke Amerikaan moest leren zichzelf te spelen.’
Die behoefte is er nog steeds. Maar inmiddels gaat het niet meer alleen om charme in onderling contact, maar om het vermogen die charme op een groot publiek over te brengen. De sociale media hebben van ons allemaal echte podiumkunstenaars gemaakt. ‘De wereld is een schouwtoneel’ was ooit beeldspraak. Tegenwoordig is het een feitelijke beschrijving van het leven in het metaversum. Zoals journalist Neal Gabler al voorzag in zijn boek Life: The Movie is performen – als taal maar ook als norm – tot praktisch alle facetten van ons dagelijks leven doorgedrongen.
Geen betere manier om klanten aan je te binden dan door ze te vertellen dat hun leven een film waard is
H&M beloofde zijn klanten in een reclamecampagne onlangs dat ‘jij in elke dag de hoofdrol speelt’. Mijn partner boekte laatst een hotelkamer voor een weekendje weg. De e-mail waarin de boeking werd bevestigd bevatte de mededeling dat zijn verblijf hem zou helpen ‘je verhaal verder vorm te geven’. Mijn iPhone heeft inmiddels de gewoonte om door mij gemaakte foto’s en video’s samen te voegen tot kleine films. De software voegt er zelfs automatisch een soundtrack aan toe. En die filmpjes dienen zich spontaan aan. Laatst werd ik getrakteerd op een diapresentatie van foto’s die ik van mijn hond had genomen, met vioolmuziek die zo uit een geschiedenisdocumentaire leek te komen. De reden is natuurlijk puur commercieel. Geen betere manier om klanten aan je te binden dan door ze te vertellen dat hun leven een film waard is. Een leven zo rijk dat de filmrechten worden opgekocht: de nieuwe Amerikaanse droom.
Of de nieuwe Amerikaanse nachtmerrie. Op Twitter is ‘hoofdpersoon’ al een aanduiding voor wie daar de pispaal van de dag is. De mensen die naar zo iemand uithalen, vaak in felle bewoordingen, reageren soms op echte maar soms ook alleen op vermeende misstappen van die persoon, die ze zelf niet kennen. Hoe dan ook geven ze blijk van wat de psycholoog John Suler het online-ontremmingseffect noemt: de neiging van mensen om in de digitale ruimte gedrag te vertonen waaraan ze zich offline nooit zouden bezondigen. Wellicht komt die ontremming voort uit de gedachte dat de digitale wereld anders is dan de ‘echte’, of uit een gevoel dat er bij online-uitwisselingen niet zo veel op het spel staat. Maar het resultaat is soms dat de mensen aan de andere kant van het scherm worden bejegend alsof het helemaal geen mensen zijn – alsof ze niet echt zijn.
Op een dag in juli 2022 zat Lilly Simon in de New Yorkse metro toen iemand haar zonder dat ze het wist begon te filmen. Het apenpokkenvirus was in die tijd door de WHO net tot wereldwijd gevaar uitgeroepen en waarde rond in de stad. Simon heeft een genetische aandoening waardoor er tumoren groeien aan haar zenuwuiteinden, die soms zichtbaar zijn op haar huid. Ze zijn meestal goedaardig, maar kunnen pijnlijke complicaties opleveren. En ze zijn niet besmettelijk. De persoon die haar filmde wist dat allemaal niet. Die zoomde gewoon in op haar benen en armen, trok daar conclusies uit en plaatste de uitkomst van dat ‘onderzoek’ op TikTok. Toen Simon daarvan hoorde, plaatste ze zelf een filmpje met een reactie. ‘Ik laat jullie de jaren van therapie en behandelingen niet ongedaan maken die ik heb doorstaan om hiermee te leren leven,’ zei ze. Al snel ging haar filmpje viraal, werd het andere filmpje verwijderd en kon Simon The New York Times een interview geven over die hele ervaring.
Min of meer een happy end dus, van wat toch een akelig verhaal is over hoe het leven in het metaversum eruit kan zien: iemand die nietsvermoedend op weg is naar haar werk wordt tegen haar zin tot hoofdpersoon gebombardeerd van een film waarvan ze niet eens wist dat ze erin zat. De dynamiek is doodsimpel en ontluisterend. De mensen op ons scherm zien eruit als personages, dus beginnen we ze ook als personage te bejegenen. En personages zijn uiteindelijk toch vervangbaar. Ze dienen slechts het verhaal. Zodra we ze niet meer nodig hebben, kunnen we ze eruit schrijven.
De ontremming mag dan in de onlinewereld beginnen, maar blijft daar niet toe beperkt. De dystopische kanten van het metaversum hebben ook politieke implicaties, zij het niet precies op de manier die de profetische romanschrijvers uit de vorige eeuw voor ogen hadden. Zij stelden zich een bevolking voor die met oppervlakkig entertainment werd zoet gehouden. Ze hielden geen rekening met de mogelijkheid dat het telescherm mensen juist zou aanzetten tot politiek geweld.
Mijn collega Tom Nichols heeft betoogd dat de deelnemers aan de bestorming van het Capitool op 6 januari 2021 in grote mate gedreven werden door verveling – en door het gevoel dat ze er recht op hadden de held te worden in hun eigen Amerikaanse Revolutie. Wie de gebeurtenissen die dag live op tv heeft gevolgd, moet zijn opgevallen hoeveel plezier de bestormers hadden in hun plundering. Ze poseerden voor (belastende) foto’s. Ze maakten livestreams van de vernielingen voor hun volgers. Ze speelden opstandje voor Insta. Een opvallend groot aantal oproerkraaiers ging gekleed als superheld. Sommigen hadden een campagnevlag van Trump om de hals gebonden, die als een cape achter ze aan fladderde terwijl ze plunderend door het gebouw trokken.
Een van de redenen dat QAnon zo welig tiert is dat het goed past bij het metaversum
Sommige oproerkraaiers hadden zich verkleed als helden uit een ander fictief universum: niet dat van Marvel of DC, maar QAnon. De oorsprong van die complottheorie is ingewikkeld en er zijn verschillende verklaringen voor de blijvende aantrekkingskracht ervan. Maar een van de redenen dat QAnon zo welig tiert is dat het zo goed past bij het metaversum. De QAnon-aanhangers hebben zich zo diep teruggetrokken in hun eigen bubbel dat ze in een universum van fictie leven. Ze geloven vooral in de anonieme serieproducent die de werkelijkheid schrijft, regisseert en produceert en af en toe een intrigerende hint laat vallen over wat er in de volgende aflevering te gebeuren staat. De held van deze serie is Donald Trump, de man die misschien wel als geen ander in onze geschiedenis een meester is in de kunst van manipulatie via televisie. De schurken in dit verhaal zijn de vertegenwoordigers van de ‘deep state’, duizenden pedofiele onmensen die het met elkaar gemunt hebben op de kinderen van Amerika.
Ook de pogingen om de aanstichters van de bestorming ter verantwoording te roepen zijn ons als entertainment voorgeschoteld. ‘Hoorzittingen 6 januari kunnen realityblockbuster van de zomer worden’ luidde de kop van een opiniestuk bij CNN in mei 2022. De impliciete boodschap was dat de hoorzittingen een flop zouden zijn als ze niet genoeg kijkers trokken. ‘LOL niemand kijkt hiernaar’ zette een van de Republikeinse commissieleden tijdens de uitzending van de hoorzittingen op Twitter, om de indruk te wekken dat het zo’n kijkcijferflop was.
Manipulatie van verkiezingen
Dat de strijd tegen nepnieuws belangrijk is bewijst de ontmaskering half februari van ‘Jorge’.
Dankzij samenwerking van dertig media, waaronder The Guardian, Le Monde, Der Spiegel en El País, werd ‘Jorge’ min of meer op heterdaad betrapt door een team van drie undercoverjournalisten die zeiden gebruik te willen maken van zijn diensten: de duistere kunst van politieke manipulatie. Gespecialiseerd in geheime politieke operaties, bereidde ‘Jorge’ vier weken voor de Nigeriaanse presidentsverkiezingen in 2015 een reis naar het Afrikaanse land voor. Op 17 januari dat jaar vroeg hij per mail om informatie aan Cambridge Analytica: het beruchte politieke adviesbureau dat meewerkte aan illegale manipulatie van de gegevens van miljoenen Facebook-gebruikers ten behoeve van de Trump-campagne in 2016.
‘Jorge’ werkte met Cambridge Analytica aan een geheim plan om Afrika’s grootste democratie te manipuleren en om de zittende Nigeriaanse president Goodluck Jonathan herkozen te krijgen. Dat mislukte, maar het lukte ‘Jorge’ aanvankelijk wel om door media-manipulatie de Nigeriaanse verkiezingen uitgesteld te krijgen. ‘Jorge’ werd door The Guardian en mediapartners ontmaskerd als Tal Hanan, een hacker- en desinformatiespecialist die opereert vanuit Israël. Hij noemt zijn groep ‘Team Jorge’ en beweert ‘namens klanten’ in het geheim te hebben gewerkt aan meer dan 33 verkiezingscampagnes op ‘presidentieel niveau’.
Maar de hoorzittingen flopten niet. Integendeel, de eerste trok zo’n twintig miljoen kijkers – vergelijkbaar met die van een uitzending van Sunday Night Football. En dat kijkcijfersucces was deels te danken aan het feit dat de commissie er zulke boeiende tv van wist te maken. Er werden welbespraakte en in veel gevallen telegenieke getuigen opgeroepen. Uit de wanordelijke hoeveelheid informatie van elke dag werd steeds een begrijpelijke verhaallijn gedestilleerd. De hele productie was zo’n succes dat The New York Times de hoorzittingen op de lijst van de beste tv-programma’s van 2022 zette.
De commissie begreep dat de mensen alleen interesse zouden hebben in de gebeurtenissen van 6 januari 2021 – interesse in de meest grootschalige poging tot een staatsgreep in de Amerikaanse geschiedenis – als het geweld en landverraad van die dag vertaald werden in die universele Amerikaanse taal: een goeie show.
In september 2022 zette Ron DeSantis, gouverneur van Florida, een groep asielzoekers op het vliegtuig. Ze kregen te horen dat ze naar een plek werden gevlogen waar ze onderdak, financiële ondersteuning en werk zouden krijgen. In werkelijkheid vlogen de toestellen naar Martha’s Vineyard, het rijke vakantie-eiland boven New York, waar de verblufte migranten niets anders wachtte dan de al even verblufte lokale bewoners. Maar die bewoners gaven hun wel voedsel en onderdak. Asieladvocaten schoten te hulp. Journalisten bemachtigden de brochure die aan de asielzoekers was uitgedeeld en maakten bekend met welke valse beloften deze mensen hier als zetstuk waren gebruikt.
Opgestookt door tv
Het hele ‘stuur ze naar Martha’s Vineyard’-plan was opgestookt door de tv. Toen de Texaanse gouverneur Greg Abbott migranten begon af te voeren naar plekken waar ze naar zijn idee ten laste zouden komen van Democratische kiezers, werd ‘migranten verkassen’ een terugkerend gespreksthema op Fox News, met name in de ontbijtshow Fox & Friends. De presentatoren bleven maar grappen maken over de vervoermiddelen waarmee mensen naar Martha’s Vineyard gebracht konden worden. Die grap werd zo vaak herhaald dat, zoals je wel vaker ziet, de grap een plan werd en dat plan vervolgens werkelijkheid, zodat wanhopige en misleide asielzoekers als een Amazon Prime-pakketje werden verstuurd naar een eiland dat was uitgekozen omdat Barack Obama er zijn vakanties doorbrengt.
En al resulteerde die hele show alleen maar in beelden van een plaatselijke bevolking die zijn best deed om mensen in nood te helpen, het leidde bij de producenten niet tot zelfkritiek, maar tot de aankondiging van nog meer theater. Senator Ted Cruz, wiens vader toevallig als vluchteling naar de VS was gekomen, kondigde aan dat een groep asielzoekers naar de plek zou worden gebracht waar Joe Biden zijn vakanties doorbrengt. (‘Volgende keer naar Rehoboth Beach, Delaware,’ zei hij.) Ook Abbott voerde weer migranten af uit Texas: ditmaal liet hij ze afzetten voor de woning van vicepresident Kamala Harris in Washington. En de commissie van Republikeinse senatoren deed er nog een schepje bovenop met het toevoegen van publieksparticipatie aan de show: in een e-mail om fondsen te werven werd kiezers gevraagd wat de volgende bestemming moest zijn waar Republikeinse gouverneurs migranten naartoe moesten ‘verkassen’.
‘Het doel van de propagandist’, schrijft Aldous Huxley, ‘is om een groep mensen te laten vergeten dat andere groepen mensen ook mensen zijn.’ Donald Trump had de neiging zijn tegenstanders collectief als ‘kwaadaardige, afschuwelijke’ mensen weg te zetten. De beeldspraak is er sindsdien alleen maar hallucinanter op geworden. In september 2022 hield het Congreslid Marjorie Taylor Greene een zaal vol jongeren voor dat haar Democratische collega’s ‘een soort schepsels van de nacht zijn, zoals heksen, vampiers en grafrovers’.
Het lijkt misschien bespottelijk, maar het dient een doel. Dit taalgebruik is bedoeld om te ontmenselijken. En het heeft effect. Het Public Religion Research Institute publiceerde vorig jaar een onderzoek naar de invloed van QAnon op het denken van Amerikanen. Bijna twintigduizend geënquêteerden werd de vraag voorgelegd of ze het eens waren met de QAnon-gedachte dat ‘overheid, media en de financiële wereld in handen zijn van pedofiele Satan-aanbidders’. Zestien procent, bijna een zesde, antwoordde ja.
In 1985 schetste cultuurcriticus Neil Postman in zijn boek Amusing Ourselves to Death een land dat zich verliest in entertainment. Wat Newton Minow in 1961 ‘een onafzienbaar braakland’ had genoemd, was in de Reagan-tijd volgens Postman uitgemond in wat hij ‘het totale afglijden in banaliteit’ noemde. Hij zag een publiek dat gezag verwart met beroemdheid en dat politici, geestelijk leiders en docenten niet beoordeelt op hun wijsheid, maar op hun vermogen om mensen te vermaken. Hij vreesde dat die grensvervaging zou voortduren. Hij was bang dat het onderscheid dat aan alle andere ten grondslag ligt, dat tussen feit en fictie, aan die vaagheid ten onder zou gaan.
Eind 2022 onthulde The New York Times dat George Santos, die net door Long Island in het Huis van Afgevaardigden was gekozen, niet alleen zijn cv had verzonnen of aangedikt (een maar al te bekende politieke zonde), maar zijn complete levensverhaal. Hij had zich in feite als een fictief personage verkiesbaar gesteld, en gewonnen. De hele en halve leugens die hij had opgedist over zijn opleiding, zijn arbeidsverleden, zijn werk voor goede doelen en zelfs zijn geloofsovertuigingen, waren van een verbijsterende brutaliteit. En ze werden ook veelal afgedaan met een collectief schouderophalen. ‘Iedereen liegt zijn cv bij elkaar,’ zei een van zijn kiezers tegen de The New York Times. Een ander beweerde nog steeds achter hem te staan: ‘Mij heeft hij nooit voorgelogen,’ zei ze. Reacties die doen denken aan die voormalige Obama-kiezer die in 2016 in Politico uitlegde waarom hij van kamp was veranderd: ‘Trump is tenminste leuk om naar te kijken.’
Daar wordt de grootste angst van Postman bewaarheid. En die van Hannah Arendt. Uit haar analyse van samenlevingen in de greep van totalitaire dictators (de maar al te reële dystopieën van halverwege vorige eeuw) maakte Arendt op dat de ideale onderdanen van zo’n regime niet de fervente aanhangers zijn die geloven in de goede zaak, maar juist de mensen die alles en niets geloven: mensen voor wie het onderscheid tussen feit en fictie niet meer bestaat.
Een republiek heeft burgers nodig, entertainment alleen toeschouwers
Een republiek heeft burgers nodig, entertainment alleen toeschouwers. In 2020 maakte een oud-ambtenaar van Volksgezondheid zich zorgen dat ‘de kijkers het na nog een seizoen wel gehad hebben met corona’. Die zorg bleek terecht: de Amerikanen hebben grote moeite met een pandemie die zich niet wil houden aan een keurige verhaalopbouw: een overzichtelijk plot met een climax waar iedereen gelouterd uit komt.
Het leven in het metaversum brengt een schrijnende tegenstrijdigheid met zich mee. Nooit eerder konden we zo veel informatie over onszelf met zo veel anderen delen. En zoals uit het ene na het andere onderzoek blijkt: nooit hebben we ons méér alleen gevoeld. Op zijn best kan fictie ons vermogen vergroten om de wereld door andermans ogen te zien. Maar fictie kan ook vervlakkend werken. Denk bijvoorbeeld aan al die Amerikanen die in de donkerste dagen van de pandemie het dragen van een mondkapje maar bleven betitelen als ‘deugpronken’ – geen echte ziektebestrijdingsmaatregel, maar het uitdragen van een politiek standpunt. Of denk aan al die echt gebeurde drama’s – schietpartijen op scholen, gezinnen die door een hardvochtige overheid uit elkaar worden gehaald – die door commentatoren worden afgedaan als het werk van ‘acteurs’. In een normaal functionerende maatschappij staat de mededeling ‘ik ben een echt mens’ buiten kijf. In de onze moet je maar hopen dat iemand je gelooft.
Onze weelde, onze last
Dit kan weleens het punt zijn waar ons de draad van het verhaal uit handen glipt. Dit kan het sombere slot worden van America: The Limited Series. Maar misschien is het nog niet te laat om te doen waar de inwoners van de fictieve dystopieën niet in slaagden: opkijken van het scherm en elkaar en de wereld zien zoals die zijn. Ons door het entertainment laten meeslepen, maar niet opsluiten.
‘Worden jullie niet vermaakt?’ brult Maximus, de held van de film Gladiator, tegen de Romeinse menigte voor wie zijn pijn hun vertier is. Misschien kunnen we zowel in de gevangengenomen strijder als in de toeschouwers iets van onszelf zien. We voelen zijn terechte woede. We herkennen het plezier dat zij beleven. Nooit eerder werden we zo met vermaak overladen als nu. Dat is onze weelde – en onze last.
Het Witte Huis heeft alle onderdelen van de Amerikaanse federale overheid dertig dagen de tijd gegeven om ervoor te zorgen dat geen van hun werknemers TikTok, de Chinese app voor het delen van video’s, op hun werktelefoons hebben geïnstalleerd. Canada heeft de app onmiddellijk verwijderd van de telefoons van zijn ambtenaren, uit vrees dat Beijing toegang zou kunnen krijgen tot gebruikersgegevens.
Volgens TikTok worden de zorgen gevoed door verkeerde informatie. Deze acties hebben geen invloed op de meer dan 100 miljoen Amerikanen die het sociale netwerk gebruiken op privé- of bedrijfsapparaten, aldus CNBC.
Het Amerikaanse Congres stemde in december voor een motie om het gebruik van de Chinese video-app op overheidsapparaten te verbieden voor ambtenaren en gaf de regering-Biden zestig dagen de tijd om richtlijnen uit te vaardigen. De Amerikaanse politiek is er de laatste tijd op gebrand Chinese bedrijven aan te pakken uit vrees dat Beijing ze zou kunnen gebruiken om Amerikanen te bespioneren, schrijft het Amerikaanse nieuwskanaal.
Het Amerikaanse leger heeft toegegeven de afgelopen dagen drie keer een onbekend object uit het luchtruim te hebben neergehaald, meldt CNN. Openheid over de precieze aard van de objecten wordt niet gegeven, al zegt het Witte Huis dat het niet om Chinese spionageballonnen gaat. Twee objecten werden neergehaald vlak bij Canada, één object werd neergeschoten boven Alaska.
Vanwege het gebrek aan officiële informatie gaan op sociale media in toenemende mate verhalen rond over ufo’s en aliens. Volgens ongeverifieerde beelden op Twitter zou het laatste neergehaalde object een achthoekige vorm hebben gehad. Waarom de Amerikaanse strijdkrachten ervoor hebben gekozen de objecten neer te halen is onduidelijk.
Op 4 februari haalde het Amerikaanse leger een Chinese spionageballon neer die boven de staat South Carolina vloog. De objecten die de afgelopen dagen werden neergehaald zouden echter een stuk kleiner zijn geweest. Veiligheidsexperts sluiten uit dat de objecten drones waren, omdat ze op zeer grote hoogte vlogen.
De Amerikaanse oud-president schreef zijn oproep op Truth Social
Donald Trump heeft op zijn eigen sociale netwerk Truth Social opgeroepen de Amerikaanse grondwet af te schaffen. Daarmee wil hij zich met terugwerkende kracht uit laten roepen tot winnaar van de presidentsverkiezingen van 2020, schrijft CNN. Trump schreef in zijn bericht dat er op grote schaal gefraudeerd is bij die verkiezingen. Voor deze beschuldigingen van fraude is nooit bewijs gevonden. Desondanks blijft de oud-president van de VS volhouden dat Joe Biden de onrechtmatige president van het land is.
Vanwege deze vermeende verkiezingsfraude zouden alle regels, wetten en artikelen, ‘zelfs die in de grondwet’, afgeschaft moeten worden, schrijft Trump op het netwerk. Dergelijke uitlatingen liggen gevoelig in de VS, omdat de beschuldigingen van Trump leidden tot de bestorming van het Capitool. Naar deze bestorming wordt nog steeds onderzoek gedaan door een parlementaire commissie.
Het Witte Huis heeft de uitlatingen van Trump ‘onacceptabel’ en ‘een aanval op de ziel van ons land’ genoemd. Trump heeft de intentie in 2024 weer mee te doen aan de presidentsverkiezingen, al moet hij wel eerst de nominatie van de Republikeinse Partij in de wacht slepen bij de voorverkiezingen.
Ongeveer een maand geleden, op 31 oktober, werden Lydia en Timothy Ridgeway geboren. Die dag kwamen er wel meer kinderen ter wereld, maar wat deze tweeling zo bijzonder maakt is dat ze zijn geboren uit wat volgens het Amerikaanse National Embryo Donation Center de langst bevroren embryo’s zijn die ooit tot een levende geboorte hebben geleid, meldt CNN. De embryo’s werden op 22 april 1992 ingevroren. Ze waren afkomstig van een anoniem echtpaar dat in-vitrofertilisatie (ivf) had ondergaan. Bijna drie decennia lang werden de embryo’s bewaard in een tank met vloeibare stikstof van bijna 200 graden onder nul.
‘Het is verbazingwekkend’
‘Het is verbazingwekkend,’ zegt vader Philip Ridgeway, die met zijn vrouw en kinderen in Portland, Oregon, woont. ‘Ik was vijf jaar oud toen God Lydia en Timothy het leven schonk, en sindsdien heeft Hij dat leven in stand gehouden.’ Het stel heeft nog vier andere kinderen, van acht, zes, drie en bijna twee jaar oud, die geen van allen via ivf of donoren zijn verwekt.
Een opgraving in het riool van het Colosseum in Rome heeft half opgegeten snacks opgeleverd van toeschouwers die ooit keken hoe gladiatoren vochten op leven en dood, aldus Ansa. Ook werden er resten gevonden van dieren die in de arena werden opgejaagd. Onder de gevonden hapjes zijn stukjes gegrild vlees, pizza, groenten en fruit, aldus archeologe Federica Rinaldi, die de werkzaamheden leidde. De opgraving bracht botten aan het licht van leeuwen, luipaarden, beren en honden, die gedwongen werden met elkaar te vechten of gedood werden door jagers.
Ook zijn er munten gevonden, waaronder een sestertie met het hoofd van Marcus Aurelius, vertelt archeologe Francesca Ceci. ‘Met een beetje fantasie kun je je voorstellen hoe deze glimmende munten naar beneden werden gegooid, in het zand van de arena terechtkwamen en wegstroomden met het bloed van mensen en dieren.’
Met Bigger & Closer (not smaller & further away) maakt de wereldberoemde kunstenaar David Hockney een zogenaamde immersive ervaring van zijn werken, schrijft It’s Nice That. In plaats van ervoor te staan, kan de bezoeker de afbeeldingen werkelijk binnentreden. Het wordt de eerste tentoonstelling in Lightroom, een vier verdiepingen hoge ruimte in Kings Cross die is uitgerust met de nieuwste digitale projectie- en audiotechnologie. De reis door zijn werk kan bovendien gemaakt worden met commentaar van Hockney zelf, waarin hij uitlegt hoe hij fotografie gebruikt als een manier om te tekenen met een camera. Hockney werkte drie jaar lang met Lightroom samen om de tentoonstelling technisch te vervolmaken. Van 25 januari tot 23 april 2023.
Volgens The Economist dient de beste kans voor Poetin om een wig te drijven tussen Oekraïne en het Westen zich deze winter aan. Vóór de oorlog leverde Rusland 40 tot 50 procent van het aardgas dat de EU importeert. In augustus draaide Poetin de kraan van een grote pijpleiding naar Europa dicht en schoten de brandstofprijzen omhoog.
Meer kou betekent dat meer mensen sterven
Tot nu toe heeft Europa deze schok goed doorstaan door voldoende gas op te slaan. Maar ook al zijn de marktprijzen voor brandstoffen in-middels gedaald, de reële gemiddelde kosten voor gas en elektriciteit voor huishoudens in Europa liggen veel hoger dan voorheen. Modellen die The Economist maakte, suggereren dat dat weleens grote gevolgen zou kunnen hebben. Meer kou betekent dat meer mensen sterven. Gegeven de relatie tussen sterfte, weersomstandigheden en energiekosten zou het aantal slachtoffers van Poetins ‘energiewapen’ in Europa weleens hoger kunnen uitvallen dan het aantal soldaten dat tot nu toe in Oekraïne is omgekomen.
Amsterdam op ‘No List 2023’
Fodor’s, het bedrijf voor reisinformatie dat groot werd door mensen te vertellen waar ze heen moeten om te slapen, eten en drinken, heeft nu een lijst gepubliceerd met plekken wereldwijd waar je in 2023 juist níét heen moet gaan, schrijft Grist. Hun ‘No List 2023’ adviseert niet om deze bestemmingen te vermijden vanwege het slechte eten, de slechte bezienswaardigheden of gevaar, maar omdat een teveel aan toeristen op deze plekken ecologische, culturele en sociale schade veroorzaakt.
De lijst richt zich op de impact van het wereldwijde toerisme op drie specifieke gebieden: unieke natuurlijke omgevingen die steeds verder worden aangetast door toeristen, culturele hotspots die te kampen hebben met grote drukte en een overbelaste infrastructuur, en bestemmingen die te maken hebben met een watercrisis.
Na een korte onderbreking vanwege de pandemie is het toerisme weer explosief gestegen
Lake Tahoe in Californië en Antarctica haalden de lijst van natuurwonderen die vanwege hun kwetsbaarheid het wegblijven van toeristen verdienen. Op de lijst met culturele bestemmingen waar de infrastructuur onder hoogspanning staat en stijgende kosten van levensonderhoud de plaatselijke bevolking verjagen, wordt Amsterdam genoemd, naast Venetië en de Amalfikust in Italië, Cornwall in Engeland en Thailand.
Door een combinatie van voedselconsumptie, accommodatie, vervoer en de aankoop van souvenirs draagt het wereldwijde toerisme voor 8 procent bij aan de mondiale uitstoot van broeikasgassen. Na een korte onderbreking vanwege de pandemie is het toerisme weer explosief gestegen en inmiddels worden de cijfers van voor de pandemie zelfs overtroffen.
Musk jaagt adverteerders weg
Het is een understatement om te zeggen dat het niet echt lekker gaat met Twitter sinds miljardair Elon Musk het platform op 27 oktober voor 44 miljard dollar overnam. Eind november had ruim eenderde van de honderd grootste marketeers al gedurende twee weken niet meer geadverteerd op het platform, zo blijkt uit een analyse door The Washington Post. Dat geeft aan dat adverteerders sinds de overname terughoudend zijn geworden. Tientallen topadverteerders, waaronder veertien bedrijven uit de top-50, stopten met adverteren, aldus de analyse van de krant op basis van van gegevens van Pathmatics, een bedrijf dat gespecialiseerd is in merkanalyses en digitale marketingtrends.
Advertenties van A-merken zoals Jeep en snoepfabrikant Mars, die in de zes maanden vóór de overname door Musk tot de top-100 van Amerikaanse adverteerders op Twitter behoorden, zijn in elk geval sinds 7 november niet meer op de site te zien geweest. ‘We zijn eind september begonnen met het opschorten van reclameactiviteiten op Twitter, toen we hoorden van enkele belangrijke ontwikkelingen op onder meer het gebied van merkveiligheid, die gevolgen hadden voor onze merken,’ aldus een verklaring van Mars, dat naast het gelijknamige snoepgoed ook voedingsmiddelen en producten voor huisdieren maakt.
Het gevaar voor hen en voor Twitter is dat Musk ‘zelf een heel sterk merk wordt’
Ook farmaceut Merck, ontbijtgranenproducent Kellogg’s, telecommunicatiereus Verizon en bierbrouwer Boston Beer hebben de afgelopen weken hun advertenties stopgezet, volgens gegevens van Pathmatics.
Volgens Matthew Quint, directeur van het Center on Global Brand Leadership aan de Columbia Business School in New York, zijn veel bedrijven zich bewust van ‘de mogelijke druk van belanghebbenden en consumenten, wanneer ze zich verbinden met inhoud die als opruiend wordt gezien.’ Het gevaar voor hen en voor Twitter is dat Musk ‘zelf een heel sterk merk wordt, een controversieel merk zelfs,’ aldus Quint. ‘Hoe meer hij op de voorgrond treedt, des te meer adverteerders er waarschijnlijk voor kiezen om niet geassocieerd te worden met een Elon Musk-platform.’
Een mail van Musk aan al het Twitter-personeel zorgde voor onrust
De rappe ineenstorting van sociaal medium Twitter lijkt ongekende vormen aan te nemen. Eind vorige week was de hashtag #RIPTwitter trending, nadat bekend was geworden dat er nieuwe massaontslagen hadden plaatsgevonden en enkele sleutelmedewerkers afscheid hadden genomen van het door Elon Musk overgenomen bedrijf, meldt NPR.
Aanleiding was een brief die op donderdag 17 november werd verstuurd door Musk naar alle nog overgebleven Twitter-medewerkers. Een ‘hardcore’ mentaliteit met extreem lange werkdagen zouden de norm worden en wie daartoe bereid was, moest onderaan in de mail op ‘ja’ klikken. Wie dat niet deed, kon vertrekken, met drie maanden aan ontslagvergoeding.
Veel werknemers gingen niet mee in de werkethiek van Musk en zegden hun baan op deze onconventionele manier op. Steeds meer gebruikers zien het einde van Twitter naderen en melden zich bij alternatieven als Mastodon en Koo. Musk zelf reageerde op Twitter door een meme te plaatsen waarmee hij lijkt te zeggen ‘de dood van Twitter wordt op Twitter aangekondigd’.
De plannen die Elon Musk heeft met Twitter zullen het platform niet verbeteren. Sterker nog, ze kunnen Twitter en de andere bedrijven die Musk bezit juist beschadigen. Dat schrijft Nilay Patel, hoofdredacteur van The Verge.
Twitter is een clownesk bedrijf dat succesvol is ondanks zichzelf, en er is geen enkele manier om gebruikers en inkomsten te laten groeien zonder gigantische compromissen te sluiten. Die zullen je uiteindelijk je reputatie kosten en brengen waarschijnlijk ook nog eens ernstige schade toe aan je andere bedrijven.
Ik zeg dit in het volste vertrouwen omdat de problemen met Twitter niet van technische maar van politieke aard zijn. Het bedrijf Twitter maakt weinig interessante technologie; de waarde zit niet in de tech-afdeling maar in het gebruikersbestand: hopeloos verslaafde politici, verslaggevers, beroemdheden en andere mensen die blijven posten tegen beter weten in. Jij, Elon Musk! Jij bent verslaafd aan Twitter. Jij bent de aanwinst, en je hebt jezelf net gekocht voor 44 miljard dollar.
En als mensen de waarde vertegenwoordigen, dan blijken mensen ineens intens ingewikkeld te zijn. Dat is het probleem. Proberen te regelen hoe mensen zich moeten gedragen, is historisch gezien een ellendige ervaring, vooral wanneer de autoriteit daartoe berust bij één enkel, machtig individu.
Wat ik bedoel is dat jij nu de Twitterkoning bent, en mensen denken dat jij nu persoonlijk verantwoordelijk bent voor alles wat er op Twitter gebeurt. En je weet dat absolute monarchen meestal worden vermoord als er stront aan de knikker is.
Het is domweg de realiteit is dat je nog steeds een hoop legale meningsuitingen zal zult moeten verbieden, als je geld wilt verdienen
Een paar voorbeelden: je kunt zoveel beleefde brieven aan adverteerders schrijven als je wilt, maar verwacht niet dat je substantiële reclame-inkomsten vergaart als je de adverteerders geen ‘merkzekerheid’ biedt. Dat betekent dus dat je racisme, seksisme, transfobie en allerlei andere uitingen – die in de Verenigde Staten volkomen legaal zijn, en die laten zien dat mensen volslagen klootzakken zijn – moet verbieden. Dus je kunt zoveel beloftes doen over ‘vrije meningsuiting’ als je maar wilt, maar het is domweg de realiteit dat je nog steeds een hoop legale meningsuitingen zult moeten verbieden, wil je geld verdienen. En als je dat doet, gaan je griezelige, nieuwe, rechtse fanboys zich boosaardig tegen je keren, net zoals ze zich tegen elk ander sociaal netwerk keren dat dezelfde fundamentele waarheid ontdekt.
Disney World
Eigenlijk is er nog een stap voordat je bij de advertentiegelden komt: de meeste mensen willen helemaal geen deel uitmaken, zo blijkt, van verschrikkelijke, moderatieloze plekken op internet die vol zitten met strontracisten en onbehouwen reaguurders. (Daarom is Twitter zo klein in vergelijking met zijn soortgenoten!) Wat de meeste mensen willen van sociale media is leuke dingen beleven en zich voortdurend gewaardeerd voelen. Ze willen leven in Disney World. Dus als je meer Twitterleden wilt die daadwerkelijk gaan tweeten, dan moet je de beleving honderd keer aangenamer maken. En dat betekent: agressiever modereren! Nogmaals, elk ‘alternatief’ sociaal netwerk heeft die les met schade en schande geleerd. Echt. Steeds opnieuw en opnieuw en opnieuw.
Iedereen die ‘vrijheid van meningsuiting’ brult, negeert daarbij gemakshalve dat de grootste bedreiging van vrije meningsuiting in Amerika de verdomde regering is, die helemaal klaar lijkt te zijn met het Eerste Amendement [dat vrijheid van meningsuiting garandeert]. Ze verbieden boeken, Elon! President Joe Biden en voormalig president Donald Trump hebben dezelfde standpunten over Sectie 230 [dat stipuleert dat – met enkele uitzonderingen – een ‘interactieve computerservice’ niet verantwoordelijk kan worden gehouden voor de inhoud van derden op hun platform]: allebei pleiten ze voor intrekking ervan. Weet je waarom? Omdat het Eerste Amendement hen verbiedt om expliciete regels voor meningsuiting op te stellen, dus blijven ze ermee dreigen de wet in te trekken die sociale netwerken toestaat te bestaan, om zo indirecte druk uit te kunnen oefenen op het beleid ten aanzien van de inhoud. Zo subtiel is het allemaal niet!
De regering van sommige staten is nog minder subtiel: zowel Texas als Florida hebben voorschriften voor meningsuiting uitgevaardigd die sociale-mediabedrijven ronduit vertellen hoe ze moeten modereren. Dat is openlijk strijdig met het Eerste Amendement. Uitzoeken hoe je aan die wetten kunt voldoen, is geen technisch probleem (niet in het minst omdat naleving onmogelijk is). Het is een juridisch probleem. Die wetten zijn namelijk flagrant ongrondwettelijk, en de enige gepaste reactie erop is de regering te vertellen dat ze er haar mond over moet houden. (Een groot probleem hier is dat de rechtbanken behoorlijk achterlijk zijn wat het internet betreft!) Een aanvechting van deze wetten, gedeeltelijk gefinancierd door Twitter, is op weg naar het Hooggerechtshof, dat zo’n beetje het tegenovergestelde belichaamt van een voorspelbaar systeem: het is een stelletje onhippe mafkezen met levenslange benoeming die het Amerikaanse leven naar eigen inzicht radicaal kan veranderen.
Bij dit probleem kun je niet de hulp van AI inroepen: je moet het echte Eerste Amendement gaan verdedigen tegen de slechte wetten in Texas en Florida, staten waarvan jij de belastingen wel lekker vindt en waarvan je de gouverneurs wel lijkt te mogen. Ben je er klaar voor? Ben je bereid om voor het Congres te verschijnen en beleefd te weigeren om urenlang mee te doen aan hun content-capture-sessies? Ben je bereid om dat alles te doen zonder de hulp van ongelooflijk gerespecteerde beleidsdeskundigen wiens leider je eerst lastigviel en vervolgens ontsloeg? Dat is waar je voor getekend hebt. Het is veel saaier dan raketten en auto’s, of raketten met auto’s erop.
Ben je bereid om voor het Congres te verschijnen en beleefd te weigeren om urenlang mee te doen aan hun content capture-sessies?
Het wordt nog erger zodra je een voet buiten de Verenigde Staten zet! Duitsland is een enorme markt voor Tesla. Ga je de Duitse wetten voor meningsuiting aan je laars lappen? Ik durf te wedden van niet. En de Indiase regering, die in feite eist dat sociale-mediabedrijven potentiële gegijzelden leveren om in dat land te mogen opereren; daar ga je je niet uit redden. Bent je klaar voor de druk waarmee Twitter in het Midden-Oosten wordt geconfronteerd om accounts te blokkeren en te beperken? Ben je klaar voor het feit dat de Iraanse regering, verdomme, mensen godbetert vanwege hun sociale-mediaberichten? (Ben je klaar voor hoe Twitter op dit moment wordt gebruikt door Iraniërs die tegen die regering protesteren?) Ben je er klaar voor dat de Chinese regering manieren zal vinden om Tesla’s enorme belang in dat land te bedreigen vanwege content die op Twitter verschijnt? Reken maar dat dat gaat gebeuren.
Contentmoderatie
De fundamentele waarheid van elk sociaal netwerk is dat het product om contentmoderatie draait, en iedereen haat de mensen die besluiten hoe dat eruit moet zien. Contentmoderatie is wat Twitter vormt – het is wat de gebruikerservaring bepaalt. Het is wat YouTube vormt. Instagram. TikTok. Allemaal proberen ze om toffe dingen te stimuleren, slechte dingen te ontmoedigen en de echt slechte dingen te verwijderen. Weet je waarom alle YouTube-video’s acht tot tien minuten duren? Omdat ze met die lengte in aanmerking komen voor een tweede advertentieblok in het midden. Dat is contentmoderatie, baby – YouTube wilde een bepaald soort video en het bedacht prikkels om die te krijgen. Dat is de business waar je nu in zit. Hoe langer je je ertegen verzet of doet alsof je iets anders hebt te bieden, hoe meer Twitter je door de diepst mogelijke stront sleurt om onverdedigbare uitingen te verdedigen. En mocht je nu plots als een blad aan de boom omdraaien en aanvaarden dat groei agressieve contentmoderatie vereist en dat je overheidsvoorschriften inzake meningsuiting moet bevechten, hier en in de rest van de wereld, dan zal je nog wel eens zien hoe jouw fans daarop gaan reageren.
Hoe dan ook, welkom in de hel. Het was je eigen idee.
De man had nepnieuws over geweld door een migrant verspreid
Een politieagent in Spanje is veroordeeld tot vijftien maanden celstraf vanwege het plaatsen van een video met nepnieuws over een migrant, schrijft El País. De man moet daarnaast een boete van ruim 1600 euro betalen. Of de man zijn baan kwijtraakt, is nog niet bekend.
In 2019 plaatste de agent een filmpje op sociale media waarin een man te zien was die een vrouw mishandelde tot ze bewusteloos op de grond lag. Hij schreef erbij dat de man de vrouw ook had verkracht. Volgens hem ging het om een minderjarige illegale migrant uit Marokko, die door de staat ‘gesponsord’ zou worden.
In werkelijkheid ging het echter om een filmpje van een mishandeling uit China. Volgens de rechter wilde de man met zijn daad alle migranten in Spanje in slecht daglicht plaatsen. Het is voor het eerst dat iemand in Spanje veroordeeld wordt voor het verspreiden van nepnieuws.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
