De documentaire Little Palestine, Diary of a Siege van de Palestijnse filmmaker Abdallah Al-Khatib is een hoopvol en hartverscheurend portret van het vluchtelingenkamp Yarmouk in de buitenwijken van Damascus.
Little Palestine, Diary of a Siege (Dagboek van een belegering), de aangrijpende documentaire van Abdallah Al-Khatib, blikt terug op een van de donkerste episodes van de oorlog in Syrië: de meedogenloze belegering, door pro-regeringstroepen, van het Palestijnse kamp Yarmouk in de buitenwijken van Damascus, waar de film is opgenomen. ‘In het lexicon van onmenselijkheden van de mens jegens zijn medemens is een nieuwe term toegevoegd: Yarmouk’, citeert Courrier International de uitspraak van Chris Gunness, woordvoerder van UNRWA, het VN-agentschap voor vluchtelingen, in 2014. ‘Het regime hongerde de bevolking van het kamp uit en verbood internationale hulporganisaties de toegang. Wie door een controlepost durfde te ontsnappen, werd gearresteerd (…) en vaak doodgemarteld.’
Met camera in de hand legde Al-Khatib gedurende enkele maanden fragmenten van een hels dagelijks leven vast, tussen bommen en hongersnood. Maar, zo stipt het pan-Arabische platform Middle East Monitor aan, de film getuigt niet alleen van ontberingen, angst en lijden, maar ook van de moed en humor van de kinderen en andere bewoners van de wijk. Middle East Eye noemt de documentaire tegelijkertijd ‘expansief en intiem’, ‘hartverscheurend en hoopvol’, ‘ingehouden en intens ontroerend’.
‘De opvallendste momenten in de film zijn de meest surrealistische: de moeder van de regisseur voedt een nukkig meisje dat later van de honger sterft, een mannenkoor zingt in een verwoeste straat voor een piano terwijl geweerschoten weergalmen vanuit het gebouw boven hen, een oude man zingt een Palestijns volksliedje in het Engels alvorens in tranen uit te barsten.’
‘Ik heb zo veel mogelijk geprobeerd om de stem van alle mensen in het kamp te laten horen’
Ook al was hij zelf kampbewoner, Al-Khatib, die nu als vluchteling in Duitsland verblijft, is ‘niet in de val van subjectiviteit getrapt’, meent Al Jazeera. De regisseur probeert ellende te vermijden en benadrukt ‘de suprematie van leven boven dood’. ‘Ik heb zo veel mogelijk geprobeerd om de stem van alle mensen in het kamp te laten horen’, vertelt de regisseur in een interview met de Arabische site. (…) Ik wilde vooral de mensen van Yarmouk in hun waardigheid laten zien, zonder sympathie of medelijden op te wekken (…). Ik wil dat kijkers zich solidair voelen met wat ze doormaken vanwege het Syrische regime.’
Ondanks de verwijzing in de titel naar de ‘Nakba’ in 1948, de oprichting van de staat Israël en de massale uittocht van Palestijnen, wil Al-Khatib niet de wraak- en geweldscultuur in stand houden maar situaties en personages tonen zonder enig geweld. Volgens het Amerikaanse tijdschrift Varietygraaft de film dieper dan de historische feiten en wendingen van het conflict gaan, en vormt de regisseur ‘een liefdesbrief aan zijn medeburgers en hun menselijkheid in een diep onmenselijke situatie’.
Little Palestine wordt binnenkort in de bioscoop verwacht.
Het Museo de Arte Contemporáneo Atchugarry (MACA), opende begin januari zijn deuren. Het museum, dat beschouwd kan worden als ‘een brug tussen Uruguayaanse kunst en de ogen van de wereld, of tussen de kunst van de wereld en de ogen van Uruguay’, is het grootste en meest ambitieuze museum van het land.
Nee, het werd niet hoofdstad Montevideo en ook niet de sjieke badplaats Punta del Este. Het Museo de Arte Contemporáneo Atchugarry (MACA, Museum van Hedendaagse Kunst Atchugarry), dat is vernoemd naar de oprichter, de zevenenzestigjarige Uruguayaanse kunstenaar en beeldhouwer Pablo Atchugarry, is gevestigd midden in de natuur, op een perceel van 40 hectare, ver weg van al het stedelijke lawaai in een gebied dat bekendstaat als Manantiales.
‘Omdat ik een beeldhouwer ben die werkt met marmer – een lawaaiige arbeid die veel stof genereert – ben ik op deze gedecentraliseerde plek terechtgekomen,’ vertelt kunstenaar Pablo Atchugarry aan El PaísAmerica. ‘Hier vind je inheemse fauna, er zijn capibara’s, vossen en hazen. Het museum wil het publiek de mogelijkheid bieden in dialoog te gaan met de natuur, en eraan herinnerd te worden dat we er deel van uitmaken.’
Gratis toegankelijk voor iedereen
De ambities van Atchugarry en zijn museum zijn groot. Het is het eerste permanente museum voor hedendaagse kunst in Uruguay. Volgens de website wil het MACA de komende jaren proberen om ‘Uruguay een plek te geven op de wereldkaart van grote internationale tentoonstellingen’.
In gesprek met de Uruguayaanse krant El Observadorzei Atchugarry: ‘Het museum is voor iedereen gratis, biedt een inclusieve artistieke ervaring en is het hele jaar door toegankelijk. We hebben veel energie in dit project en in deze plek gestoken, en veel liefde. De liefde is gecommuniceerd, wordt ontvangen en is eeuwig.’
Het museum beoogt een schakel te zijn tussen het noordelijk en zuidelijk halfrond
Het MACA-gebouw bestaat onder meer uit 5000 vierkante meter Uruguayaans eucalyptushout dat is omgevormd in Frankrijk. Samen met glas en marmer vormt het hout een gebouw met gebogen lijnen dat doet denken aan een schip.
Het museum beoogt een schakel te zijn tussen het noordelijk en zuidelijk halfrond, schrijft El País. Vandaar de keuze voor de architect, de Canadees-Uruguayaan Carlos Ott, bekend van zijn ontwerp voor de Opéra Bastille in Parijs in de jaren tachtig. ‘Hij is de kapitein van de boot,’ zegt Atchugarry die de vormgeving van Ott beschouwt ‘als een ark die op het punt staat onze dromen te dragen. Ott is een architect, maar ik vind dat hij echt een beeldhouwer is.’ De glooiende structuur van het museum komt overeen met het glooiende terrein waarin het museum is neergezet. ‘De structuur is een golf in het landschap’.
Atchugarry geeft zich er rekenschap van dat het landschap een belangrijke attractie van het museum is. Buiten kan het publiek door een permanente tentoonstelling van eenenzeventig sculpturen lopen, waar niet alleen werken in marmer van de oprichter te zien zijn, maar ook van meer dan twee dozijn Uruguayaanse, Latijns-Amerikaanse en Europese kunstenaars.
‘Veel kunstenaars hebben een specifiek project voor deze plek gemaakt,’ zegt Atchugarry. ‘De Italiaanse kunstenaar Eduard Habicher maakte bijvoorbeeld een abstracte structuur, die eruitziet als een soort boot, midden op een meer. Al die werken zijn de vrucht van dialogen, van ontmoetingen.’
Nieuw voor Zuid-Amerika
Los van de expositie met sculpturen in het omringende landschap zijn er tot 10 april twee grote inaugurele tentoonstellingen te zien met niet de minste kunstenaars.
Eén expositie bevat werk van Christo en Jeanne-Claude, en bestaat uit een vijftigtal schetsen, tekeningen, foto’s, plannen en collages van de twee kunstenaars, die niet eerder in Zuid-Amerika te zien waren. De andere expositie is van de Argentijnse beeldhouwer en conceptueel kunstenaar León Ferrari, bekend om zijn politiek geëngageerde werk, en toont zeventwintig van zijn heliografieën.
‘Uruguay is een land met een kleine bevolking, maar met een gigantisch hart’
De vaste collectie herbergt een honderdtal werken, die allemaal afkomstig zijn uit de persoonlijke collectie van de oprichter. Het bevat onder meer kinetische kunst van de Venezolaan Jesús Soto, sculpturen van de Russisch-Amerikaanse kunstenaar Louise Nevelson en werken van de Amerikaan Frank Stella.
‘Van de drieënzestig aanwezige kunstenaars zijn er twaalf Uruguayaans, waaronder twee van de belangrijkste vertegenwoordigers van non-figuratieve kunst in het land: María Freire en José Pedro Costigliolo,’ aldus Atchugarry in El País. ‘Uruguay heeft een zeer rijke historie aan kunstenaars. Het is een land met een kleine bevolking, maar met een gigantisch hart.’
Met veel bombarie verkondigden de Britse kunstenaar Damien Hirst en zijn Londense galerie White Cube in augustus 2007 dat Hirsts werk For the Love of God voor 50 miljoen pond (circa 60 miljoen euro) was verkocht aan een groep anonieme investeerders. Hirst bekende onlangs echter aan The New York Times dat de verkoop van de met diamanten bezette schedel nooit heeft plaatsgevonden. Het werk is nog in bezit van hemzelf, zijn galerie White Cube en een groep investeerders, en bevindt zich in een opslag in Londen, aldus ArtNet News.
‘Het werk werd plotseling op miraculeuze wijze verkocht voor 50 miljoen cash’
De verkoop werd destijds door veel nieuwskanalen gebracht als een ‘done deal’, maar sceptici twijfelden omdat White Cube nooit concreet bewijs van de verkoop kon overleggen. Toen de verkoop destijds werd aangekondigd, vroeg Cristina Ruiz, toenmalig redacteur van The Art Newspaper, zich af waarom het nieuws net naar buiten kwam nadat ze had gemeld dat Hirst en zijn galerie hadden geprobeerd het werk te verkopen tegen de sterk gereduceerde prijs van 38 miljoen pond. ‘Op de dag dat wij zeiden dat er werd onderhandeld over een korting voor kopers, werd het werk plotseling op miraculeuze wijze verkocht voor 50 miljoen cash,’ zei Ruiz destijds tegen The Evening Standard. ‘Hoe waarschijnlijk is dat? Cash is handig omdat het geen sporen nalaat.’
Juweliers zetten destijds overigens ook vraagtekens bij de gemelde productiekosten van 15 miljoen pond. ‘Ik schat de werkelijke waarde van de schedel ergens tussen de 7 en 10 miljoen pond’, zei de vicevoorzitter van de London Diamond Bourse & Club tegen The Evening Standard.
De psychoanalyticus Sigmund Freud zou tegen een patiënt gezegd hebben dat het al een hele prestatie was als zij (in deze casus) erin zou slagen om gewoon ongelukkig te zijn. De eerste influencer die in deze eeuw een miljoenenpubliek een dergelijke boodschap toefluistert, moet helaas nog opstaan. Ongefilterd.
Ondertussen waait er volgens praktiserend psychoanalyticus en schrijver Josh Cohen een perfectionistische wind door onze maatschappij waarin alleen het allerbeste als het hoogste doel wordt gezien. Hij ziet geregeld mensen in zijn praktijk die in de greep van een meedogenloos ideaal bijkans aan die wind bezwijken. Zelfs een moedervlek kan dan voor een ‘fataal menselijk tekort’ staan. Terwijl we er allemaal steeds van worden vergewist dat wij maar stofjes zijn in een veel groter geheel, lijkt de eigen, autonome navigatie het hoogste doel. Blijft het zaak te beseffen dat ook vogels een eigen kompas hebben, maar uiteindelijk collectief een weg in die wind vinden, zonder dat één van hen fluit welke kant ze op moeten vliegen.
In plaats van ‘gewoon ongelukkig’ is gelukkig al genoeg
Zonder het almachtig oog van de selfiecultuur was het honderd jaar geleden makkelijker om een onbetwiste hoogvlieger te zijn. Filosoof Ludwig Wittgenstein was 32 en overtuigd dat zijn werk de thermiek van de moderne roman, van de poëzie én de filosofie zou veranderen. Hij had ‘een definitieve oplossing voor onze [filosofische] problemen’. Voilà. Of zijn boek over ‘twintig dan wel honderd jaar’ uitgegeven zou worden, daar maalde hij niet om. Hij had het geschreven en het was nu aan de goegemeente, die in zijn overtuiging nog te groen was om zijn exposé te kunnen begrijpen. Net zoals tijdgenoot James Joyce was hij verzekerd van het belang én van de moeilijkheidsgraad van zijn werk. In plaats van ‘gewoon ongelukkig’ is al gelukkig genoeg, gold voor die twee revolutionairen het advies met ‘gewoon arrogant zijn’ kom je ook al een heel eind.
De tegenwoordige online goegemeente – of een deel daarvan – laaft zich aan een gevaarlijke cocktail van die twee richtlijnen, en is ‘gewoon arrogant’ in een poging het geluk te bereiken. Pas als ook dat ijkpunt in de wacht is gesleept, kan het sprookjesideaal plaatsmaken voor het echte leven.
‘Espresso is onderdeel van de Italiaanse identiteit’
De Italiaanse staatssecretaris van Landbouw, Gian Marco Centinaio, heeft bekendgemaakt dat zijn regering wil dat Italiaanse espresso een plek krijgt op de lijst van immaterieel erfgoed van Unesco, meldt persbureau ANSA. De reden daarvoor, aldus Centinaio, is dat ‘koffie in Italië veel meer is dan een simpele drank’.
De staatssecretaris beschrijft het nuttigen van een espresso voor Italianen als ‘een authentiek ritueel, een integraal onderdeel van de nationale identiteit en een uitdrukking van ons maatschappelijke karakter, waarmee we ons over de hele wereld onderscheiden’. Desgevraagd liet Centinaio weten dat hij er zeker van is dat Unesco de aanvraag eind maart zal goedkeuren.
360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen, of online te vinden zijn.
Joel Coen gaat solo – en met succes
Zelden was Macbeth zo onvermijdelijk
FILM | Het is de eerste film die Joel Coen maakte zonder zijn jongere broer Ethan, maar veel van de gedeelde obsessies van het duo – zoals te zien in onder meer Inside Llewyn Davis en No Country for Old Men – zijn even overtuigend (en verontrustend) aanwezig, begint The Daily Telegraph een lyrische recensie van de nieuwste Macbeth-verfilming. ‘De sadistische humor van het lot, de ingewikkelde complotten die een verkeerde wending nemen, de processen van misdaad en straf: alles werkt mee om Lord Macbeth (gespeeld door Denzel Washington) tot de klassieke film-noirzondebok te maken, en zijn vrouw (Frances McDormand) tot het prototype van de femme fatale.’ Het is dan ook een klein (en oneerlijk) wonder dat het zo lang heeft geduurd voordat een van de gebroeders Coen Macbeth verfilmde, meent Berry Hertz van The Globe and Mail.
Opvallend in deze verfilming van Shakespeares tragedie is het kale decor; de personages lijken geen kant op te kunnen in deze ‘zwart-witcinematografie, waarin harde lijnen en schaduwen worden benadrukt’, aldus The Guardian. Volgens Los Angeles Times vloeien de scènes in elkaar over met een snelheid en souplesse die haar eigen momentum opbouwt: ‘Zelden leken de nachtmerrieachtige gebeurtenissen onvermijdelijker.’
Veel lof gaat ook uit naar de Weïrd Sisters, alle drie gespeeld door Kathryn Hunter, die ‘de horror van het stuk het meest overtuigend oproept’. ‘Angstaanjagend kronkelt ze haar ledematen als een Gollum [het monsterlijke wezen uit Tolkiens Lord of the Rings] die pilates beoefent en speelt ze de drie rollen alsof (…) drie wezens hetzelfde – haar – lichaam delen’, aldus Vanity Fair.
Maar ook van Washington en McDormand, ‘twee acterende titanen’, die een ouder wordend stel spelen met een laatste kans om hun moorddadige ambitie na te streven, kun je je ogen niet afhouden, volgens ABC News. Joel Coen heeft van zijn Macbeths echte volwassenen gemaakt, die echte verantwoordelijkheden met zich mee dragen, aldus The New Republic. De National Newspaper Publishers Association roept de film nu al uit tot meesterwerk van het jaar: ‘Ieder jaar komt er een moment dat je weet dat je het beste werk hebt gezien. Dit is dat moment, dit is die film.’
The Tragedy of Macbeth is nu te zien in de bioscoop en op Apple TV.
Door Laura Weeda
Still uit Macbeth
Een liefdesbrief aan de bewoners van Yarmouk
Voormalig kampbewoner maakt hoopvol en hartverscheurend portret
FILM | Little Palestine, Diary of a Siege (Dagboek van een belegering), de aangrijpende documentaire van Abdallah Al-Khatib, blikt terug op een van de donkerste episodes van de oorlog in Syrië: de meedogenloze belegering, door pro-regeringstroepen, van het Palestijnse kamp Yarmouk in de buitenwijken van Damascus, waar de film is opgenomen.‘In het lexicon van onmenselijkheden van de mens jegens zijn medemens is een nieuwe term toegevoegd: Yarmouk’, citeert Courrier International de uitspraak van Chris Gunness, woordvoerder van UNRWA, het VN-agentschap voor vluchtelingen, in 2014. ‘Het regime hongerde de bevolking van het kamp uit en verbood internationale hulporganisaties de toegang. Wie door een controlepost durfde te ontsnappen, werd gearresteerd (…) en vaak doodgemarteld.’
Met camera in de hand legde Al-Khatib gedurende enkele maanden fragmenten van een hels dagelijks leven vast, tussen bommen en hongersnood. Maar, zo stipt het pan-Arabische platform Middle East Monitor aan, de film getuigt niet alleen van ontberingen, angst en lijden, maar ook van de moed en humor van de kinderen en andere bewoners van de wijk. Middle East Eye noemt de documentaire tegelijkertijd ‘expansief en intiem’, ‘hartverscheurend en hoopvol’, ‘ingehouden en intens ontroerend’.
‘De opvallendste momenten in de film zijn de meest surrealistische: de moeder van de regisseur voedt een nukkig meisje dat later van de honger sterft, een mannenkoor zingt in een verwoeste straat voor een piano terwijl geweerschoten weergalmen vanuit het gebouw boven hen, een oude man zingt een Palestijns volksliedje in het Engels alvorens in tranen uit te barsten.’
Ook al was hij zelf kampbewoner, Al-Khatib, die nu als vluchteling in Duitsland verblijft, is ‘niet in de val van subjectiviteit getrapt’, meent Al Jazeera. De regisseur probeert ellende te vermijden en benadrukt ‘de suprematie van leven boven dood’. ‘Ik heb zo veel mogelijk geprobeerd om de stem van alle mensen in het kamp te laten horen’, vertelt de regisseur in een interview met de Arabische site. (…) Ik wilde vooral de mensen van Yarmouk in hun waardigheid laten zien, zonder sympathie of medelijden op te wekken (…). Ik wil dat kijkers zich solidair voelen met wat ze doormaken vanwege het Syrische regime.’
Ondanks de verwijzing in de titel naar de ‘Nakba’ in 1948, de oprichting van de staat Israël en de massale uittocht van Palestijnen, wil Al-Khatib niet de wraak- en geweldscultuur in stand houden maar situaties en personages tonen zonder enig geweld. Volgens het Amerikaanse tijdschrift Varietygraaft de film dieper dan de historische feiten en wendingen van het conflict gaan, en vormt de regisseur ‘een liefdesbrief aan zijn medeburgers en hun menselijkheid in een diep onmenselijke situatie’.
Little Palestine wordt binnenkort in de bioscoop verwacht.
Door Laura Weeda
Gebutste tenor overwint zijn sombere kant
Gepolijste terugkeer naar de eighties
POPMUZIEK | Wat te doen als je ongeëvenaarde wereldhits als I Feel It Coming (2016, samen met Daft Punk) en Blinding Lights (2020) hebt gescoord en begin 2021 een show hebt gegeven in de rust van de Amerikaanse Super Bowl? Op je lauweren rusten of nog populairder proberen te worden? The Weeknd, de artiestennaam van de 31-jarige Canadees Abel Tesfaye, gaat voor optie twee. Zijn vijfde album Dawn FM werd in de eerste week van januari gelanceerd en bleek nog geen twee uur later wereldwijd de meest gedeelde tweet.
Maar of The Weeknd ook goede muziek maakt? David Smyth vindt van wel, schrijft hij in Evening Standard: ‘Op zijn eerste albums stonden genoeg pakkende tracks, maar net zo goed ballads die je meteen weer was vergeten. De nieuwe nummers bruisen van oppermachtig zelfvertrouwen. Al was het maar door de niet mis te verstane verwijzing naar Michael Jackson. Niet alleen qua stemgeluid, ook door de spoken words van producer Quincy Jones.’
Ook Eric Bureau van Le Parisien moet terugdenken aan de jaren tachtig: ‘Dit album biedt een geslaagde herinterpretatie van new wave, pop en funk, inclusief de vintage keyboards van Depeche Mode en The Human League.’
Felix Heinecker legt op muzieksite Plattentests uit dat de luisteraar via het fictieve radiostation Dawn FM door een donkere tunnel de reis naar het licht onderneemt en daarbij wordt begeleid door acteur Jim Carrey ‘als dj annex predikant’. ‘Dat lijkt mythisch, maar sommige songs zijn in hoogglans gelakt.’ Daarnaast hoort Heinecker hoe The Weeknd afstand neemt van het r&b-genre en opschuift richting italodisco: ‘Good old Giorgio Moroder zou maar wat trots zijn geweest.’
Will Dukes toont zich in Rolling Stone opgelucht dat The Weeknd nu definitief de sombere kant van zijn persoonlijkheid onder controle lijkt te hebben. ‘Zijn eerste songs gingen over seks, drugs en de zoektocht naar identiteit, waarbij hij zong als een gebutste tenor. Soms brutaal en helder, dan weer half mompelend. Nu lijkt hij bevrijd van zijn angsten en klinkt hij betoverend en lucide.’
Robert Moran van The Sydney Morning Herald is minder enthousiast. Hij vindt dat sommige tracks veelbelovend beginnen maar halverwege in elkaar zakken. ‘Laten we concluderen dat hij geen albumartiest is. Maar geen nood: plak de hoogtepunten aan elkaar en maak je eigen Weeknd-playlist.’
Het album Dawn FM van The Weeknd is sinds begin dit jaar verkrijgbaar. Onder voorbehoud volgt komend najaar een Europese tournee.
Door Diederik Samwel
Monument voor illustere grootmoeder
Groot politiek verhaal verpakt in familiesaga
LITERATUUR | De Zwitserse schrijfster Zora del Buono publiceert met Die Marschallin een familieroman rond het levensverhaal van haar grootmoeder Zora, naar wie ze is vernoemd. Het speelt zich grotendeels af in het Italië van begin vorige eeuw, tegen de achtergrond van het opkomend fascisme. In de salon van haar villa in Bari ontvangt Zora hoge gasten onder wie ook Josip Broz, alias Tito, maarschalk van voormalig Joegoslavië.
‘Letterlijk salonsocialisten, die onder het genot van wijn en spijzen het leven en de dood bespraken’, schrijft Elke Schmitter in Der Spiegel. ‘Del Buono schetst een burgerlijk en tegelijkertijd communistisch milieu, een typisch Italiaanse combinatie.’ Daarbij heeft de schrijfster volgens de recensent een voorkeur voor historische details en mikt ze niet op het epische: ‘Het verhaal zit vol kunstige anekdotes die organisch met elkaar zijn verweven.’
Ook Manfred Papst van Neue Zürcher Zeitung is onder de indruk van de verhaalopbouw. Volgens hem is goed te merken dat de auteur tevens architect is: ‘Een goed doortimmerd geheel met een heldere structuur, ontworpen vanaf de tekentafel. De personages zijn weliswaar vitaal, maar door de nadruk op het beeldende taalgebruik en de vele details wordt het ook wat statisch. Daardoor krijg je geen film te zien, maar is het of je door een fotoboek bladert.’
In Süddeutsche Zeitung spreekt Fritz Göttler van een ‘adembenemend verhaal’ waarin personages en perspectieven maar ook opeenvolgende sociale stromingen elkaar afwisselen. Zo slaagt ze erin een familiesaga te verbinden met de voortdurend veranderende tijdgeest en het grote politieke verhaal.’ En overal voert Zora de regie: ‘Als ze een man was geweest, was ze een majoor geworden, of een maarschalk, misschien zelfs president.’
Maar juist waar het tijdsbeeld te veel nadruk krijgt, begint het te wringen, vindt Katrin Hillgruber van Der Tagesspiegel: ‘Als de auteur beroemdheden citaten in de mond legt in de talrijke dialogen, wordt het stijfjes en gekunsteld.’
‘De roman is meer dan het portret van een sterke vrouw,’ stelt Eva Menasse in Die Zeit. ‘Via verschillende stadia uit Zora’s leven krijgt de lezer het verhaal van de twintigste eeuw gepresenteerd. Maar dan vanuit een zuidelijke invalshoek.’
Die Marschallin van Zora del Buono, door Michel Bolwerk vertaald als De maarschalk, is half januari verschenen bij Meulenhoff.
360 selecteert een aantal toonaangevende internationale concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities.
Kunst als gids en woordvoerder
TENTOONSTELLING | Werk van meer dan veertig kunstenaars, die in Groot-Brittannië wonen maar van wie de wortels in het Caribisch gebied liggen, vormen de kracht van wat in de Britse pers als een ‘meeslepende show’ wordt omschreven. De expositie volgt zeventig jaar tumultueuze geschiedenis met kunst als gids en woordvoerder. Alles komt dan uiteraard voorbij: de pijn van het vertrek, de aankomst, vriendelijkheid en wreedheid, opstand, onderdrukking en onophoudelijk onrecht.
Een van de vroegste werken van Steve McQueen, een Londenaar die in Amsterdam woont, is een fragment van één minuut uit een super 8-film uit 1992; het toont twee oudere West-Indiase mannen die palmbomen met pot en al van het Oost-Londense Brick Lane naar de bus naar huis dragen.
De expositie volgt zeventig jaar tumultueuze geschiedenis met kunst als gids en woordvoerder
Maar behalve onthutsende foto’s – van bijvoorbeeld Michael X die aankomt op Paddington Station, Stokely Carmichael die het Dialectics of Liberation-congres toespreekt in het Round House in Camden in 1968 en meisjes die met een Black Panthers-schooltas op weg zijn naar school – geeft de schilderkunst een eigen, autonoom perspectief op de realiteit van de kunstenaars die heen en weer pendelen tussen de zonovergoten Caraïben en de wispelturige seizoenen aan deze kant van de wereld. Zoals de met foto’s van de Windrush-generatie behangen voorkamer op Njideka Akunyili Crosby’s schilderij Remain, Thriving uit 2018. Hun nakomelingen volgen het nieuws over het Windrush-schandaal, waarbij tientallen Britten het land uit werden gezet omdat de juiste papieren zouden ontbreken.
Life Between Islands: Caribbean-British Art 1950s–Now, tot 3 april 2022, Tate Britain, Londen.
Life Between Islands, 2021
Tegen ismen
TENTOONSTELLING | Visueel activist Zanele Muholi strijd tegen de ismen – racisme voorop. Sinds begin 2000 documenteert zij de zwarte lhbtiq+-gemeenschappen met intieme en krachtige foto’s. Alle hedendaagse thema’s worden aan de orde gesteld.
Zanele Muholi, tot 13 maart 2022, Gropius Bau, Berlijn.
Vrolijk en triest
MUZIEK | J’ai parfois eu des pensées suicidaires, et j’en suis peu fier – ik heb weleens aan zelfmoord gedacht en ik ben er niet trots op, zingt de Belgische artiest Stromae op zijn nieuwe album. De jarenlange radiostilte na zijn immens populaire songs als Formidable en Alorson danse wordt met L’enfer in één klap verleden tijd met de taboedoorbrekende teksten die de lyricus, vormgever en ‘league of his own’ de wereld in slingert, waarbij in het openbaar zijn suïcidale gedachten benoemt. Gedachten die hij door erover te zingen het zwijgen heeft opgelegd.
‘Zo zie ik mijn muziek ook. Vrolijk en triest. Dat wisselt elkaar af’
Dat hij als beroemdheid zijn eigen worstelingen deelt – j’suis pas tout seul à être tout seul – en het onbespreekbare bespreekbaar maakt, hoort bij hoe hij zijn muziek maakt. ‘Zo zie ik mijn muziek ook. Vrolijk en triest. Dat wisselt elkaar af,’ zei hij tegen de Franse tv, waarna hij plotseling begon te zingen.
TENTOONSTELLING | Het retrospectief van Domenico Gnoli (1933-1970) is onderdeel van een reeks tentoonstellingen gewijd aan outsiders in de kunstwereld. Gnoli werd beroemd door het heel precies en op grote schaal schilderen van dagelijkse voorwerpen: een overhemd, een bed, een schoen.
Domenico Gnoli, tot 27 februari, Fondazione Prada, Milaan.
Roepende geesten
TENTOONSTELLING | In Ghost Calls van gelauwerd kunstenares Emma Talbot verschijnen figuren uit de Keltische geschiedenis die, in sculpturen en in schilderijen over meerdere meters zijden doek, meerouwen om samen de impact van de dood te verzachten.
Ghost Calls, van 18 februari tot 19 maart 2022, Galerie Onrust, Amsterdam.
Chromophilia, de liefde voor kleur
TENTOONSTELLING | In het kleurrijke Chromophilia laten een aantal kunstenaars de complexiteit en de mogelijkheden van kleur binnen hun eigen medium zien. Dat varieert van werken met verf tot textiel, met gekleurd glas of bestaande uit verschillende lichtbronnen. Galerie Hauser & Wirth schrijft over de tentoonstelling dat kleur net als muziek onze geest kan verheffen of het geheugen kan stimuleren.
Kleur kan heel symbolisch zijn, maar het heeft ook het vermogen om reacties uit te lokken
Bovendien kan kleur heel symbolisch zijn, vaak is kleur gepolitiseerd en staat ze voor ideologieën, of speelt ze een rol in activisme of duidt ze ras en sekse aan. Maar dat kleur het vermogen heeft om reacties uit te lokken, ‘van uitbundige vreugde tot verpletterende wanhoop’, laten de makers in Zürich zien. Frank Bowling houdt zich al jaren bezig met de complexiteit van kleur in de schilderkunst. Zijn werk Swimmers (2020) is samengesteld uit acrylverf en gels, gecollageerd canvas en gevonden materialen of objecten. David Batchelors Chromodisc (2019) is een klok die met licht de loop van een uur aangeeft.
Chromophilia, tot 12 maart, Hauser & Wirth, Zürich.
Het dagelijks leven en de zeden en gebruiken van de Mexicaanse bevolking legde Graciela Iturbide altijd vast met oog voor de waardigheid van haar onderwerp. Fondation Cartier mocht grasduinen in haar studio.
Vanaf het begin gebruikte de Mexicaanse fotografe Graciela Iturbide (Mexico-Stad, 1942) monochrome film en vertrouwde zij uitsluitend op natuurlijk licht, een techniek die een betoverende rauwheid aan haar werk gaf. Zelf keek ze ook liever in zwart-wit, de wereld kwam haar zonder kleur ‘waarachtiger’ voor.
Vogels bij een elektriciteitspaal langs de snelweg naar Guanajuato, Mexico, 1990.Zelfportret in de Sonorawoestijn, Mexico, 1979.
Ontdekkingsreiziger Iturbide, leerling van landgenoot en zielsverwant Manuel Álvarez Bravo, heeft de diversiteit van haar geliefde land jarenlang met grote empathie in beeld gebracht. Exquise of wrang, voor haar lens krijgt alles een uitnodigende poëtische zachtheid.
Zapoteekse vrouw in Tonalá, Oaxaca, 1974.
Wat voor de willekeurige toerist wellicht onopgemerkt blijft, het onbekende Mexico, wordt door haar in het (natuurlijke) daglicht gezet. Hiermee zet Iturbide de sterke traditie voort van andere Mexicaanse kunstenaars en fotografen uit haar tijdperk.
Saguaro-cactus in de Sonorawoestijn, Mexico, 1979.
De Fondation Cartier laat tweehonderd werken zien uit het archief van Graciela Iturbide die dateren van de jaren zeventig tot vandaag. Naast de meest iconische foto’s van het dagelijks leven en de mensen die zij in de loop der jaren aantrof, maakte Iturbide voor de gelegenheid ook een nieuwe kleurenserie. Met datzelfde oog.
Heliotropo 37, van 12 februari tot 29 mei, Fondation Cartier, Parijs
Moeder en zoon in de Sonorawoestijn, Mexico, 1979.Cristina aan het fotograferen in Oost-Los Angeles, Verenigde Staten, 1986.
Het heeft lang geduurd voordat een van de gebroeders Coen de tragedie van Shakespeare verfilmde, maar zelden was Macbeth zo onvermijdelijk, oordeelt de internationale filmkritiek.
Het is de eerste film die Joel Coen maakte zonder zijn jongere broer Ethan, maar veel van de gedeelde obsessies van het duo – zoals te zien in onder meer Inside Llewyn Davis en No Country for Old Men – zijn even overtuigend (en verontrustend) aanwezig, begint The Daily Telegraph een lyrische recensie van de nieuwste Macbeth-verfilming. ‘De sadistische humor van het lot, de ingewikkelde complotten die een verkeerde wending nemen, de processen van misdaad en straf: alles werkt mee om Lord Macbeth (gespeeld door Denzel Washington) tot de klassieke film-noirzondebok te maken, en zijn vrouw (Frances McDormand) tot het prototype van de femme fatale.’ Het is dan ook een klein (en oneerlijk) wonder dat het zo lang heeft geduurd voordat een van de gebroeders Coen Macbeth verfilmde, meent Berry Hertz van The Globe and Mail.
Opvallend in deze verfilming van Shakespeares tragedie is het kale decor; de personages lijken geen kant op te kunnen in deze ‘zwart-witcinematografie, waarin harde lijnen en schaduwen worden benadrukt’, aldus The Guardian. Volgens Los Angeles Times vloeien de scènes in elkaar over met een snelheid en souplesse die haar eigen momentum opbouwt: ‘Zelden leken de nachtmerrieachtige gebeurtenissen onvermijdelijker.’
‘Kathryn Hunter roept de horror van het stuk het meest overtuigend op’
Veel lof gaat ook uit naar de Weïrd Sisters, alle drie gespeeld door Kathryn Hunter, die ‘de horror van het stuk het meest overtuigend oproept’. ‘Angstaanjagend kronkelt ze haar ledematen als een Gollum [het monsterlijke wezen uit Tolkiens Lord of the Rings] die pilates beoefent en speelt ze de drie rollen alsof (…) drie wezens hetzelfde – haar – lichaam delen’, aldus Vanity Fair.
Maar ook van Washington en McDormand, ‘twee acterende titanen’, die een ouder wordend stel spelen met een laatste kans om hun moorddadige ambitie na te streven, kun je je ogen niet afhouden, volgens ABC News. Joel Coen heeft van zijn Macbeths echte volwassenen gemaakt, die echte verantwoordelijkheden met zich mee dragen, aldus The New Republic. Dwight Brown van de National Newspaper Publishers Association roept de film nu al uit tot meesterwerk van het jaar: ‘Ieder jaar komt er een moment dat je weet dat je het beste werk hebt gezien. Dit is dat moment, dit is die film.’
The Tragedy of Macbeth is nu te zien in de bioscoop.
Kara Walker is een van de bekendste Amerikaanse kunstenaars van dit moment. De Pont Museum in Tilburg opent medio februari haar eerste grote solotentoonstelling in Nederland.
Kara Walker, geboren in 1969 in Californië, stelt in de tentoonstelling A Black Hole is Everything A Star Longs to Be haar privéarchief open. De afgelopen achtentwintig jaar maakte ze ruim zeshonderd tekeningen, schetsen en collages over maatschappelijke kwesties, waarvan straks een deel in Tilburg te bewonderen is.
Walker is vooral bekend om haar openhartige onderzoek naar thema’s als ras, gender, seksualiteit en geweld door middel van uitgeknipte silhouetten.
A Black Hole is Everything a Star Longs to Be, 19 februari tot 24 juli 2022, De Pont, Tilburg
Kara Walker, Prince McVeigh and the Turner Blasphemies, 2021, videostill, collectie De Pont Museum, Tilburg.
Chen Man, een hedendaagse fotograaf en beeldend kunstenaar, lag onlangs onder vuur omdat ze een ‘niet patriottistisch genoeg portret’ maakte van een Aziatische vrouw. Man is bekend om haar hyperrealistische werk voor grote modemerken.
Man – die een vrouw is – werd er online van beschuldigd Chinese vrouwen ‘lelijk en griezelig’ te hebben afgebeeld. Ze zou inspelen op westerse stereotypen van Aziaten, zoals dat ze kleinogig zouden zijn. De foto die in november op een Dior-tentoonstellingin Shanghai hing, werd door het modehuis onmiddellijk weggehaald. Of dat onder druk van de Chinese overheid is gebeurd, kon niet worden bevestigd.
In 2018 ontstond eveneens ophef over een reclame waarin een stereotype Chinese vrouw te zien was die Italiaans probeerde te eten met stokjes. Man antwoordde dat zij van haar land houdt.
Licorice Pizza is een feest om te naar te kijken, aldus de internationale filmpers. Volgens sommige critici is het zelfs de beste film van 2021.
Recensent Barry Hertz van Globe and Mailheeft zijn beste film van 2021 gekozen: Licorice Pizza van Paul Thomas Anderson, bekend van onder andere Boogie Nights en Magnolia. Hij raadt aan de film te kijken ‘waar en wanneer je maar kunt’, en dankbaar te zijn dat er nog genoeg moois in deze wereld is. Volgens Mick LaSalle van SanFrancisco Chronicle is Anderson erin geslaagd een film te maken die het leven ontdoet van de saaie gedeelten en tegelijkertijd bijzonder echt overkomt. ‘Ik heb geen idee hoe iemand dat voor elkaar krijgt, maar Anderson is het gelukt.’
De film, die zich in L.A. in de jaren zeventig afspeelt, gaat over de ontluikende relatie tussen Gary en Alana, en dan vooral over hun vriendschap en sporadische machtsstrijd, kenschetst The New Yorker. Cooper Hoffman, zoon van Philip Seymour Hoffman, brengt overtuigend Gary’s geloof in zichzelf over, meent recensent Anthony Lane. Maar belangrijker nog is Alana Haim, die samen met haar zussen Este en Danielle een popgroep heeft waarvoor Anderson regelmatig clips regisseerde, en nooit eerder acteerde. Hoewel Haim naar eigen zeggen wegens haar gebrek aan ervaring elke dag op de set verwachtte te worden ontslagen, worden onder meer haar ‘lyrische glimlach en tegelijkertijd bijtende charme’ en ‘verbluffende talent’ geprezen. Volgens filmvlog IONCINEMAdraait de film uiteindelijk om haar.
Dat vindt ook The New Republic, die de film overigens meanderend en nostalgisch noemt en de scherpte van Andersons eerdere films mist. Andere zeldzame kritiek komt van TIME Magazine; de nonchalance en het gebrek aan pretentie die Andersom zou willen uitstralen, hebben volgens het Amerikaanse tijdschrift een averechts effect. Toch noemt ook TIME de film een feest om naar te kijken. Recensiesite VitalThrills spreekt van een warm bad. Precies wat je in januari nodig hebt dus.
De Nederlandse première staat gepland voor 22 januari 2021.
Bob Dylan (80) krijgt zijn eerste overzichtstentoonstelling als beeldend kunstenaar in het Frost Art Museum.
Tijdens Retrospectrum, zoals de show gaat heten, zijn een honderdtal schilderijen, tekeningen en sculpturen te zien. Bob Dylan schilderde altijd al naast zijn wereldberoemde muziek, die sowieso verhalend, poëtisch én prozaïsch is. Maar de museale wereld nam hem pas een tiental jaar geleden serieus als beeldend kunstenaar.
Niet bekend is of de Nobelprijswinnaar de tentoonstelling zelf heeft samengesteld, of welke bemoeienis hij ermee heeft. Veel van de schilderijen zijn gebaseerd op het echte leven. Mensen. Straattaferelen, landschappen en architectuur. Maar vaak baseert Dylan zijn beeldend werk op een groot aantal bronnen, inclusief archieven, historische beelden en filmstills.
In veel van zijn schilderijen zijn acteurs of filmscènes te herkennen, zoals William Dafoe maar dan afgebeeld als een eenzame figuur uit een schilderij van Edward Hopper.
Te zien in het Frost Art Museum in Miami, tot 17 april 2022.
De Amerikaanse schilder Kehinde Wiley werd bekend met zijn nieuwe versies van schilderijen van oude meesters, waarop witte mannen zijn vervangen door zwarte.
‘Wat ik wilde doen,’ zegt Kehinde Wiley, ‘was het moois gebruiken, dat waarvan ik houd, en het bevruchten met waarvan ik weet dat het mooi is – mensen die toevallig op mij lijken.’
In de kunstwereld maakte Wiley al langer furore met portretten van beroemde zwarte rappers in renaissancestijl als van oude Europese machthebbers. Hij was de eerste zwarte kunstenaar die opdracht kreeg een officieel portret van de toenmalige president Obama te schilderen. Die zette hij op een keukenstoel omringd door groene struiken. Bij traditionele afbeeldingen brengt hij een afwijkend detail aan van de weggelaten zwarte cultuur in de canon van de portretkunst. Zo herschept hij zijn eigen politiek correcte universum waarin privilege, macht en identiteit onconventioneel in beeld komen.
Met grimassen van de kou weerstaat de groep al improviserend de elementen
In de tentoonstelling die in de National Portrait Gallery te zien zal zijn heeft Wiley zijn blik gericht op de landschapschilderkunst en dan vooral op de epische scènes van oceanen en bergen. Voor de film Prelude, die in de Sunley Room zal draaien, nam hij een groep Londenaars mee naar Noorwegen en liet hen door de sneeuw lopen omringd door schilderachtige fjorden en besneeuwde bergen. Met grimassen van de kou weerstaat de groep al improviserend de elementen.
‘Het gaat over hoe het voelt om jong, zwart en levend te zijn in de eenentwintigste eeuw,’ zei Wiley over zijn werk.
The Prelude, The National Gallery, Londen, tot en met 18 april
Lubaina Himid was de eerste zwarte, vrouwelijke kunstenaar die de prestigieuze Britse Turner Prize won. In het Tate Modern in Londen is nu een retrospectief te zien van haar werk.
Lubaina Himid is voorloper als het gaat om emanciperende, geëngageerde kunst en vraagt al sinds de jaren tachtig aandacht voor de onzichtbaarheid van zwarte cultuur en geschiedenis in het Westen. Ze kreeg in 2017 de Turner Prize en verwierf internationale bekendheid.
Geboren in Zanzibar uit een witte Engelse moeder en een zwarte Afrikaanse vader, werd Himid op jonge leeftijd onmiddellijk na haar vaders vroegtijdige dood naar Londen gebracht. Haar werk keert voortdurend terug naar dat verloren eiland, legt verbanden tussen verleden en heden; het heeft beweging als blijvend kenmerk, schrijft The Guardian.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
