‘Het eerste bewijs vormden de gevederde lichamen die aanspoelden op de stranden van Alaska’, zo opent The New York Times een artikel over de snel gesloken populatie zeekoeten in deze uithoek van de Verenigde Staten. Uit nieuw onderzoek dat donderdag is gepubliceerd in Science blijkt dat ongeveer de helft van de zeekoeten in Alaska, zo’n vier miljoen vogels, is gestorven als gevolg van de opwarmende oceaan.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Als de boosdoener wijzen de onderzoekers een massa warm water aan die recordtemperaturen heeft bereikt en die bekendstaat als de Blob. Zeekoeten waren het slachtoffer van een domino-effect van oceaanveranderingen die verband houden met het warme water. Het beïnvloedde het complete zeeleven, van plankton tot bultrugwalvissen. Desastreus voor de zeekoeten was dat het opwarmende water leidde tot een drastische daling van de populatie vis waarvan ze afhankelijk zijn voor hun voedsel.
Tegen de achtergrond van een geopolitiek landschap dat steeds complexer wordt, met de dreiging van een nieuwe koude oorlog en de opkomst van autoritaire leiders, lijkt de wereldwijde samenwerking op klimaatgebied verder weg dan ooit.
Afgelopen 12 en 13 november vond in het kader van de Klimaatconferentie (COP29) in Bakoe, Azerbeidzjan, de klimaattop van wereldleiders plaats. Maar deze bijeenkomst ging met veel minder fanfare gepaard dan in het verleden, wat weinig goeds belooft voor onze gemeenschappelijke toekomst.
Eén reden voor de verminderde aandacht voor COP29 is de uitgedunde presentielijst: de leiders van de dertien landen met de grootste uitstoot ter wereld hebben besloten het evenement helemaal te laten schieten, deels omdat er tegelijkertijd een G20-top gepland stond. De hoofden van grote financiële instellingen, waaronder Bank of America en BlackRock, ontbreken dit jaar ook op de conferentie, ondanks de focus op de financiële kant van het klimaatprobleem. En het besluit om het evenement te houden in Azerbeidzjan, een land dat sterk afhankelijk is van aardgas, is door milieuactivisten als een vorm van ‘greenwashing’ afgedaan. Net als vorig jaar, toen de Klimaatconferentie in Dubai werd gehouden, benadrukt de keuze van het gastland hoe broodnodig het is om overeenstemming te bereiken over aardgas als energiebron voor de lange termijn.
Ook in bredere zin heeft de wereld het een en ander aan haar hoofd. Nu de oorlog in Oekraïne bijna zijn vierde jaar ingaat, lijkt er een Russisch tegenoffensief ophanden in de regio Koersk waaraan meer dan tienduizend Noord-Koreaanse soldaten deelnemen. Ondertussen vecht Israël op twee fronten, in Gaza en Libanon, en lijkt escalatie naar een bredere oorlog waarschijnlijker dan de-escalatie. En hoewel onmogelijk precies valt te voorspellen wat de grillige Donald Trump zal doen als hij weer in het Witte Huis zit, doemen de risico’s van geopolitieke instabiliteit, democratische erosie en een scherpe ommekeer in het klimaatbeleid levensgroot op.
Drill baby drill
Trump, sinds jaar en dag ontkenner van klimaatverandering en verkondiger van het mantra ‘drill, baby, drill’, heeft beloofd de Verenigde Staten te zullen terugtrekken uit het ‘gruwelijk oneerlijke’ klimaatakkoord van Parijs, zoals hij ook deed tijdens zijn eerste ambtstermijn. Er gaan geruchten dat daarvoor al een presidentieel besluit in de maak is.
Ook is Trump van plan om de productie en export van Amerikaans gas op te voeren en een eind te maken aan Joe Bidens Green New Deal, door hem de ‘Green New Scam’ oftewel de ‘Groene Nieuwe Zwendel’ gedoopt, door alle niet bestede gelden terug te trekken uit de Inflation Reduction Act, ook al zo’n onterechte benaming volgens Trump. Recente opmerkingen van Myron Ebell, hoofd van een transitieteam tijdens de vorige regering-Trump, doen het ergste vrezen: ‘We gaan ons niet meer druk maken over uitstoot,’ verklaarde deze botweg. ‘Hoe eerder je al dat gezeur over uitstootvermindering vergeet, hoe beter.’
Hoewel we de dreiging die Trump voor het klimaat vormt niet mogen onderschatten, is er reden om te hopen dat worstcasescenario’s niet zullen worden bewaarheid. Tijdens zijn eerste termijn werd Trumps bombastische retoriek lang niet altijd in de beloofde daden omgezet. Bovendien wierpen staten, steden, organisaties en individuen zich op om het klimaat te beschermen, waardoor het wanbeleid van de federale regering deels werd gecompenseerd.
Hoe het ook zij, pas als hij in januari is aangetreden zal duidelijk worden in welke mate Trump het milieu zal schaden. COP29 vindt op dit moment plaats en de doelstellingen ervan dulden geen uitstel.
Hoe groot het afgesproken bedrag ook is, het zal vrijwel zeker niet voldoende zijn voor de behoeften van ontwikkelingslanden
De bijeenkomst in Bakoe, nu al de ‘financiële COP’ genoemd, wordt geacht de enorme klimaatfinancieringskloof aan te pakken waarmee ontwikkelingslanden worden geconfronteerd. De veelgeroemde doelstelling van 100 miljard dollar per jaar, die ontwikkelde economieën volgens een akkoord uit 2009 in 2020 zouden halen, is pas twee jaar geleden voor het eerst bereikt. Afgezien van de vertraging is het lang niet genoeg: de jaarlijkse financieringsbehoefte van opkomende en zich ontwikkelende economieën (exclusief China) zal in 2030 naar verwachting zo’n 2,4 biljoen dollar bedragen.
Tegen deze achtergrond proberen deelnemers aan COP29 tot een nieuw collectief gekwantificeerd doel voor klimaatfinanciering te komen. De hoop is dat er uiteindelijk een ambitieus bedrag zal worden afgesproken. Maar hoe groot dat bedrag ook is, het zal vrijwel zeker niet voldoende zijn voor de behoeften van ontwikkelingslanden. Bovendien zal het een grote uitdaging zijn om het bedrag te besteden, omdat dit grotendeels door de particuliere sector moet worden gedaan, vooral door particuliere financiële instellingen.
In veel landen, met name in Afrika, wordt de transitie naar schone energie bemoeilijkt door een gebrek aan elektriciteit. Uit de sterke correlatie tussen consistente basislaststroom en economische welvaart valt een duidelijke conclusie te trekken: betaalbare energie is essentieel voor ontwikkeling. Desondanks hebben 570 miljoen mensen in Sub-Saharaans Afrika – tachtig procent van het wereldwijde totaal – nog steeds geen toegang tot energie, en hun aantal is sinds 2021 toegenomen.
Verergeren
Door de snelle bevolkingsgroei in het Mondiale Zuiden is het probleem gedoemd te verergeren. Naar verwachting zullen in 2050 alleen al in Afrika 2,5 miljard mensen wonen, tegen 1,5 miljard op dit moment. Duurzame energiebronnen zijn simpelweg niet betrouwbaar genoeg om aan de explosieve vraag te voldoen die daarmee gepaard zal gaan. Waterstof en kernenergie kunnen helpen de gaten te dichten, maar voor beide zijn enorme infrastructurele investeringen vereist, die niet uit publieke middelen kunnen worden gedekt.
De inzet van particulier kapitaal is daarom cruciaal. Regeringen zullen effectieve strategieën moeten ontwikkelen om risico’s te beperken en een attractief investeringsklimaat te bevorderen. Strategische partnerschappen tussen overheden, internationale financiële instellingen (IFI’s) en de particuliere sector zullen doorslaggevend zijn.
Hoewel veel IFI’s nog maar nauwelijks begonnen zijn met het ontwikkelen van groene industriële strategieën, zullen ze een centrale rol moeten spelen bij het katalyseren van investeringen door de particuliere sector en het versoepelen van de transitie naar schone energie in opkomende en zich ontwikkelende economieën. Hiertoe zal het voor de voorhoede minder riskant moeten worden gemaakt om investeringen te doen en moeten overheden worden ondersteund bij het stellen van ambitieuze doelen, het definiëren van manieren om die te bereiken en het vaststellen van beleidskaders en -normen.
Het in Bakoe genomen Initiatief voor Klimaatfinanciering, Investering en Handel is een stap in de goede richting, omdat het voor de maximalisering van deze drie doelstellingen de oprichting van nationale, regionale en subregionale platforms wil bevorderen. Maar zonder wereldwijde deelname zal de impact van zulke initiatieven beperkt zijn.
Zelfs in een tijd van toenemende geopolitieke ontwrichting mogen we ons niet laten afleiden van de dringende noodzaak om klimaatverandering aan te pakken. Er is geen excuus om COP29 te laten eindigen zonder ambitieuze, geloofwaardige financiële toezeggingen.
Ana Palacio is voormalig minister van Buitenlandse Zaken van Spanje en voormalig senior vicepresident en algemeen adviseur van de Wereldbank. Momenteel is ze gasthoogleraar aan Georgetown University in Washington D.C.
Als het tij niet snel gekeerd wordt, dreigt de Europese Unie haar positie als wereldleider in klimaatgerelateerde technologieën te verliezen. Dat is niet alleen een aderlating voor de leefbaarheid op deze planeet, maar ook voor de concurrentiepositie van de EU.
Begin dit jaar werd de financiering van het EU-platform STEP (Strategic Technologies for Europe Platform), dat opkomende cleantech-oplossingen [technologieën die bijdragen aan een schoner milieu of zorgen voor energiebesparing] moet gaan ondersteunen, teruggebracht van 10 miljard naar slechts 1,5 miljard euro. Bovendien werd een aanzienlijk deel van de resterende middelen geoormerkt voor defensieprojecten, in plaats van voor groene technologieën en klimaatgerelateerde infrastructuurinvesteringen.
Sinds de verkiezingen voor het Europees Parlement in juni hebben Europese beleidsmakers tegenstrijdige signalen afgegeven over de kans op nieuwe overheidsfinanciering voor de commercialisering en opschaling van schone technologieën. Het ‘Europese concurrentiefonds’ dat voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie heeft toegezegd te zullen bevorderen als onderdeel van haar tweede mandaat, zou investeringen financieren in schone technologie, maar ook in kunstmatige intelligentie, ruimtevaart en andere ‘strategische technologieën’. Hoe de financiering zou worden verdeeld, blijft onbekend.
Er is meer duidelijkheid nodig. Europa is verwikkeld in een mondiale wedloop om het leiderschap op het gebied van groene innovatie, en de concurrenten, met name de Verenigde Staten en China, hebben duidelijk laten zien dat ze willen winnen. Met de Inflation Reduction Act hebben de VS bijvoorbeeld 240 miljard dollar gestoken in de groene technologiesector, waarbij tegenover elke dollar overheidsinvestering 5,50 dollar aan particuliere uitgaven staat.
Bedrijven verhuizen nu al naar de VS en nemen privékapitaal, talent en toekomstige toonaangevende technologie met zich mee
Wanneer snelgroeiende start-ups in eigen land geen toegang hebben tot door de overheid gewaarborgd kapitaal, vertrekken ze. Bedrijven verhuizen nu al van Europa naar de VS en nemen privékapitaal, talent en toekomstige toonaangevende technologie met zich mee. Om deze trend te keren moet de Europese Unie grote hoeveelheden kapitaal vrijmaken om onderzoek en ontwikkeling in de groene technologieën van de toekomst te ondersteunen.
Maar nu de wereld op de rand van een recessie balanceert en de EU-lidstaten onder enorme financiële druk staan, moet dit kapitaal worden verkregen zonder de huidige inkomsten- of financieringsstromen aan te boren. Gelukkig kan één enkele creatieve beleidswijziging een aanzienlijke hoeveelheid kapitaal vrijmaken zonder de overheidsuitgaven te hoeven verhogen. De sleutel is te vinden in het emissiehandelssysteem (ETS) van de EU.
Het ETS, dat in 2005 werd gelanceerd, werkt als een cap and trade-systeem dat het totale doelvolume aan broeikasgasemissies verdeelt in rechten, die vervolgens worden toegewezen aan bedrijven binnen het ETS-gebied. Een bedrijf dat de toegewezen emissierechten overschrijdt, moet extra emissierechten kopen, ofwel van een bedrijf dat nog emissierechten over heeft, ofwel op openbare veilingen.
Broodnodig
In 2022 genereerde het ETS 38,8 miljard euro aan veilingopbrengsten. De meeste van deze inkomsten vloeien terug naar de lidstaten, die dit geld vooral dienen te besteden aan klimaat- en energiegerelateerde zaken. Maar zelfs als de veilingopbrengsten naar broodnodige cleantech- en groene-infrastructuurprojecten gaan (wat niet altijd het geval is), blijven ze ontoereikend om het investeringsniveau te financieren dat vandaag nodig is.
Maar dit gaat veranderen: naarmate de koolstofprijs stijgt, zullen ook de ETS-inkomsten de komende tien jaar aanzienlijk stijgen. De financiering van cleantech kan evenwel niet wachten; daarom hebben sommige investeerders en beleidsmakers, onder wie Europees Parlementslid Thomas Pellerin-Carlin, de EU opgeroepen om leningen aan te gaan met toekomstige ETS-inkomsten als onderpand, en zo meer kapitaal te genereren voor de groene investeringen van vandaag.
Een soortgelijke aanpak wordt elders al toegepast. Japan kondigde afgelopen februari aan dat het van plan is de komende tien jaar twintig biljoen yen (137 miljard dollar) aan klimaattransitieobligaties uit te geven om groene investeringen te ondersteunen; daarbij gebruikt het de toekomstige inkomsten uit het eigen ETS en de heffing op fossiele brandstoffen om de schuld af te lossen. De aankondiging werd verwelkomd door de markten, de industrie en klimaatinnovatoren.
Lenen tegen toekomstige ETS-inkomsten zou de EU in staat stellen de uitstoot op de middellange termijn te verminderen
Natuurlijk zou het implementeren van een dergelijke regeling in Europa ingewikkelder zijn, omdat de EU dan namens de lidstaten een collectieve schuld op zich zou moeten nemen. Maar dit zou lang niet zo’n groot politiek obstakel zijn als je zou denken, omdat het ETS al een regeling op EU-niveau is. Het moet dus haalbaar zijn om de Europese leiders zover te krijgen dat ze akkoord gaan met collectief lenen tegen toekomstige ETS-inkomsten, vooral gezien de duidelijke, verstrekkende voordelen van een betere toegang tot kapitaal voor startende cleantech-bedrijven.
Lenen tegen toekomstige ETS-inkomsten zou de EU in staat stellen de uitstoot op de middellange termijn te verminderen, en te investeren in de vitale infrastructuur en transformatieve technologieën die nodig zijn om haar klimaatdoelstellingen te halen. Europese beleidsmakers zijn het aan innovatoren op het gebied van cleantech – en aan de Europese burgers – verplicht om dit beleid een kans te geven.
Onderzoek toont aan dat de opwarming van de aarde een vruchtbare bodem kan vormen voor de opkomst van autoritaire leiders. ‘De versnellende klimaatverandering draagt sterk bij aan een groeiend gevoel van onzekerheid en ongelijkheid.’
In november 2013 kwam een van de zwaarste tropische cyclonen uit de geschiedenis aan land op de Filipijnen. De storm, plaatselijk bekend als Super Typhoon Yolanda, teisterde het eiland met rukwinden van 235 km/u en een stormvloed waarbij het zeewater bijna zes meter hoger stond dan gebruikelijk, tilde rotsblokken ter grootte van limousines op alsof het plastic flesjes waren en gooide ze honderden meters verderop weer neer. Officieel zouden er 6300 mensen zijn omgekomen, maar het werkelijke dodental lag waarschijnlijk nog veel hoger.
Rodrigo Duterte, toenmalig burgemeester van Davao City, haalde de krantenkoppen toen hij zo’n 650 kilometer reisde om een van de zwaarst getroffen gebieden van het land bezoeken, samen met een konvooi medische hulpverleners en zo’n 150.000 dollar in contanten. Hij zei dat hij de veiligheidstroepen had opgedragen te schieten op plunderaars die zouden proberen het konvooi tegen te houden. (‘Ik heb gezegd dat ze alleen op de voeten moesten schieten,’ verduidelijkte hij. ‘Die lui kunnen daarna toch protheses krijgen.’) Als presidentskandidaat bekritiseerde Duterte in 2016 zijn tegenstander, de voormalige minister van Binnenlandse Zaken, omdat die het geld uit het rampenfonds voor de schade van tyfoon Yolanda verkeerd zou hebben besteed. Hij behaalde een verpletterende overwinning.
De tyfoon Yolanda ‘bood de Filipijnse presidentskandidaat een kans om gebruik te maken van de hulpeloosheid van de mensen’
In de zes jaar die volgden, bewees Duterte dat zijn grove taal en voorkomen niet zomaar een onschuldige act waren. Hij voerde een meedogenloze oorlog tegen drugs waarin politie en burgerwachten – aangemoedigd door de president – maar liefst 30.000 mensen vermoordden, hij kondigde tweeënhalf jaar lang de staat van beleg af op een eiland met 22 miljoen inwoners, en hij ondertekende een wet die de politie ruime bevoegdheden gaf om verdachten zonder arrestatiebevel op te pakken en vast te houden.
De tyfoon Yolanda ‘bood de Filipijnse presidentskandidaat Rodrigo Duterte een kans om gebruik te maken van de hulpeloosheid van de mensen en hun steun te verwerven’, aldus een econoom die bestudeert hoe stormen van invloed zijn op de democratie.
Het afgelopen decennium heeft de wereld een akelige stoet Duterte-achtige kandidaten opgeleverd: politici die de grenzen van het aanvaardbare politieke discours hebben uitgewist, religieuze en etnische minderheden tot zondebok hebben gemaakt, de journalistiek hebben afgedaan als brengers van nepnieuws, hebben geprobeerd hun rivalen gevangen te zetten en democratische controlemechanismen hebben ondermijnd. In India, ook wel bekend als ‘de grootste democratie ter wereld’, heeft premier Narendra Modi moslims belasterd en de campagnebelofte ingelost om een hindoetempel te bouwen op de plaats van een door een meute hindoes verwoeste moskee. In Brazilië steunde voormalig president Jair Bolsonaro een wetsvoorstel dat inheemse stammen de controle over hun land zou ontnemen; ook beraamde hij – zonder succes – een coup om aan de macht te blijven nadat hij zijn herverkiezing had verloren. En in de Verenigde Staten scheidde voormalig president Donald Trump immigrantenkinderen van hun ouders en zette een horde aanhangers aan tot een aanval op het Capitool.
Macht
Geen van deze kandidaten kwam aan de macht na een uitzonderlijke natuurramp zoals tyfoon Yolanda; wel kwamen ze op in een tijd waarin klimaatverandering steeds zichtbaarder en schadelijker wordt en steeds meer mensen worden getroffen door steeds zwaardere stormen, perioden van droogte en bosbranden. Dit is misschien geen toeval. Hoewel het moeilijk te bewijzen is dat klimaatverandering heeft bijgedragen aan de opkomst van deze sterke mannen, hebben politicologen, economen en psychologen aanwijzingen gevonden dat de gevaren van de opwarming van de aarde mensen, en zelfs hele landen, in een autoritaire richting kunnen duwen.
Als ze worden geconfronteerd met de dreiging van klimaatverandering ‘kunnen de meeste mensen in, ik noem waar wat, Hawaï niet zomaar bunkers gaan bouwen,’ zegt James McCarthy, hoogleraar economie, technologie en milieu aan de Clark-universiteit in Massachusetts. ‘Maar ze kunnen wel stemmen op mensen die beloven hun nationale belangen en hun economische belangen boven alles te stellen – mensen die beloven te proberen een toekomst te bewerkstellen die veel op het verleden lijkt.’
Onderzoekers hebben al eerder ontdekt dat natuurrampen zoals overstromingen, droogte en bosbranden autoritaire leiders kunnen helpen hun macht te consolideren. (Er bestaan aanzienlijke raakvlakken tussen autocratieën – systemen waarin één enkele leider de absolute macht heeft – en autoritaire regimes, die worden gekenmerkt door een onbeperkte centrale macht en beperkte mensenrechten en politieke rechten). In de jaren dertig bijvoorbeeld gaf een orkaan in de Dominicaanse Republiek president Rafael Trujillo, die toen nog geen maand aan de macht was, de kans om de staat van beleg af te kondigen, de politieke oppositie uit te schakelen en monumenten ter ere van zichzelf op te richten.
Afglijden
Politiek wetenschappers zijn tot de theorie gekomen dat kiezers die geconfronteerd worden met fysieke, economische en sociale kwetsbaarheid, veiligheid zoeken in de vorm van leiders die beloven hulp te bieden door daadkrachtig op te treden. Uit een onderzoek naar verkiezingen in India bleek dat kiezers zittende partijen afstraffen wanneer het land overstroomt, tenzij die zittende partijen kordaat reageren op de ramp.
Tot vrij recent beschikten onderzoekers die het verband tussen klimaatrampen en autoritaire regimes onderzochten alleen over casestudy’s, zoals Duterte en Trujillo. Er is altijd een complex van omstandigheden die leiden tot de opmars van een bepaalde leider – de Filipijnen hadden bijvoorbeeld al een lange geschiedenis van dictatuur achter de rug toen Duterte opkwam; casestudy’s kunnen daarom alleen suggereren dat er een verband bestaat tussen een ramp en de afbrokkeling van de democratie. Maar in 2022 ontwierpen economen in het Verenigd Koninkrijk en Australië een slimme studie waarmee ze probeerden aan te tonen dat natuurrampen zoals orkanen het afglijden naar een autoritair regime daadwerkelijk kunnen veroorzaken.
De bedenkers kozen ervoor om te kijken naar eilandstaten, aangezien die een kans boden voor een ‘natuurlijk experiment’. Hoewel tropische cyclonen door de klimaatverandering gemiddeld heviger worden, zijn de hevigheid en de timing van individuele stormen willekeurig. Ook hebben stormen de neiging om een hele eilandnatie te treffen, in plaats van slechts één regio. Dit betekent dat je elke variatie in democratische omstandigheden na een storm redelijkerwijs kunt toeschrijven aan de storm.
Een autocratie zou ‘kunnen toenemen’ naarmate de klimaatverandering rampen waarschijnlijker maakt.
Eilandstaten die doorgaans niet door grote, verwoestende stormen worden getroffen, zoals IJsland en Singapore, dienden als controlegroep in het onderzoek. Door de gegevens van de stormen te vergelijken met een dataset die de democratie en autocratie in eilandstaten tussen 1950 en 2020 meet, ontdekten de auteurs dat stormen de scores van deze landen op het gebied van democratie in het daaropvolgende jaar met gemiddeld 4,25 procent verlagen. Ze noemden eilandstaten die aanhoudend dictaturen hebben gekend ‘stormautocratieën’ en voorspelden dat een autocratie ‘in de loop van de tijd zou kunnen toenemen’ naarmate de klimaatverandering rampen waarschijnlijker maakt.
Habib Rahman, hoogleraar economie aan de Durham University Business School in het Verenigd Koninkrijk en hoofdauteur van het onderzoek, vertelt aan Grist dat dit volgens hem en zijn co-auteurs het eerste artikel is dat een causaal verband legt tussen natuurrampen en autocratisch leiderschap. ‘Ons artikel probeerde echt het gat in kennis op dit vlak op te vullen,’ zegt Rahman.
Een causaal verband tussen klimaatverandering en autoritair gedrag is ook op veel kleinere schaal aangetoond in psychologische studies. In 2012 verdeelde een team psychologen Duitse en Britse studenten in twee groepen en vertelde hun dat ze meehielpen aan de ontwikkeling van een kennistest. Ze informeerden de helft van de vrijwilligers over enkele gevaren van klimaatverandering – bijvoorbeeld hoe temperatuurstijging, bosbranden en het smelten van gletsjers in de toekomst naar verwachting zullen verergeren. De andere helft kreeg ‘neutrale feiten’ te horen over het weer, de bossen en de economie van hun eigen land, zonder dat er iets over klimaatverandering werd gezegd. De vrijwilligers die informatie hadden gekregen over de gevaren van klimaatverandering, hadden – op een 10-puntsschaal die hun houding ten aanzien van verschillende demografische gegevens meet – een negatievere mening over gevaarlijke of gemarginaliseerde groepen, zoals terroristen, drugsverslaafden of fokkers van vechthonden.
Angst
Vergelijkbare experimenten hebben aangetoond dat blootstelling aan bedreigende informatie over klimaatverandering de overeenstemming met collectieve normen, racisme en etnocentrisme verhoogt – kortom, dat ze mensen ertoe beweegt zich te identificeren met de groep waartoe ze behoren en groepen waartoe ze niet behoren te kleineren. Uit een recent onderzoek onder zo’n 1700 witte Britten bleek dat deelnemers die alarmerende informatie over klimaatverandering te horen hadden gekregen en het onwaarschijnlijk vonden dat hun land de klimaatverandering zou aanpakken, negatiever dachten over moslims en Pakistani dan een controlegroep die neutrale feiten te horen had gekregen.
Deskundigen erkennen dat de effecten die in deze onderzoeken werden aangetoond klein waren en dat ze niet consistent zijn herhaald met verschillende groepen deelnemers. De informatie over klimaatverandering beïnvloedde enkel de mening van deelnemers over bepaalde groepen anderen. Bovendien voorspelt de reactie van mensen in een onderzoek niet noodzakelijkerwijs hun stemgedrag – waarbij miljoenen hun angst voor klimaatverandering juist uiten in een stem tegen autoritaire kandidaten. Maar Immo Fritsche, hoogleraar sociale psychologie aan de Universiteit van Leipzig en medeauteur van drie van deze psychologische studies, denkt nog steeds dat dit onderzoek licht werpt op de psychologische gevolgen van een veranderend klimaat. ‘Ik denk dat dit een belangrijke aanvulling is op wat we weten over de subtiele gevolgen van dreigingen voor het menselijk denken; het gevoel van een soort katalyserend proces,’ aldus Fritsche.
Om oorzaak en gevolg aan te tonen bevatte het onderzoek uit 2022 naar stormautocratieën en de psychologische studies van Fritsche controlegroepen. Helaas is er geen tweede planeet aarde die niet wordt beïnvloed door klimaatverandering om als controlegroep te dienen voor de bredere vraag of klimaatverandering autoritaire regimes over de hele wereld mogelijk maakt.
‘De versnellende klimaatverandering draagt sterk bij aan een groeiend gevoel van onzekerheid en ongelijkheid’
Toch denkt hoogleraar McCarthy, die in 2019 een speciale uitgave van het tijdschrift Annals of the American Association of Geographers redigeerde over autoritarisme, populisme en het milieu, dat de alarmerende toename van dictators en aspirant-dictators in de afgelopen jaren laat zien dat deze hypothese het verdient om serieus te worden genomen. ‘Ik denk dat de versnellende klimaatverandering ongelooflijk sterk bijdraagt aan een groeiend gevoel van onzekerheid en ongelijkheid: angst voor de toekomst, angst dat de toekomst minder stabiel en veilig zal zijn dan het verleden, angst dat de wereld steeds meer verdeeld zal zijn in winnaars en verliezers en angst dat je de samenleving en de instituties niet kunt vertrouwen,’ zegt hij. Het is begrijpelijk dat mensen in reactie op deze angsten hun eigen veiligheid willen waarborgen. ‘In die context denk ik dat de aantrekkingskracht van de sterke man die eenvoudige antwoorden op ingewikkelde zaken belooft, eigenlijk heel logisch is.’
McCarthy is het daarmee eens, ook al ontkennen aanhangers van veel sterke mannen – onder wie een derde van de Amerikanen die in 2020 op Trump stemden – dat er sprake is van klimaatverandering. ‘Ik denk dat mensen reageren op uitingen of effecten van klimaatverandering zonder die altijd als zodanig te herkennen,’ zegt hij. Miljoenen Amerikanen hebben de afgelopen jaren bijvoorbeeld te maken gehad met bosbranden, stroomuitval en een stijging van de verzekeringspremies – zaken die hun dagelijks leven en hun politieke ideeën beïnvloeden, of ze die nu wel of niet bewust toeschrijven aan klimaatverandering. Het is echter ook vermeldenswaardig dat allerlei extreemrechtse politieke partijen in Europa de klimaatverandering wel erkennen, en een harde aanpak van immigratie voorstaan als oplossing.
Sommige academici hebben gewaarschuwd dat autoritaire staten, ongehinderd als ze zijn door democratisch toezicht of zorgen over mensenrechten, beter in staat zouden kunnen zijn dan liberale democratieën om doortastend te reageren op de bedreigingen die klimaatverandering met zich meebrengt. Zo heeft China meer faciliteiten voor hernieuwbare energie gebouwd dan welk ander land dan ook, maar deed het dit door gebruik te maken van dwangarbeid en door elke vorm van tegenspraak die de groene ontwikkeling zou kunnen vertragen te onderdrukken.
Redding
Het redden van de liberale democratie zou dus een kwestie kunnen zijn van bewijzen dat ze tegen de situatie opgewassen is. In de VS hebben sommige deskundigen betoogd dat het afschaffen van de filibuster om de Senaat democratischer te maken, het schrappen van het schuldenplafond om ambitieuze klimaatuitgaven mogelijk te maken en het aannemen van federale wetgeving om het stemrecht in het hele land te versterken een lange weg zouden zijn om autoritaire trends in de VS te keren. Anderen hebben gepleit voor hogere belastingen voor de rijken, om de gevoelens van toenemende ongelijkheid aan te pakken die sommige kiezers in de richting van populistische sterke mannen drijven.
Het klimaatactivisme zou ook gebruik kunnen maken van de neiging van mensen om zich te identificeren met de eigen groep wanneer ze worden geconfronteerd met de bedreigingen die klimaatverandering met zich meebrengt – een eigen groep die zich kenmerkt door gedeelde waarden zoals sociale rechtvaardigheid en zorg voor het milieu, in plaats van door nationaliteit, ras of religie. ‘Als het waar is dat de dreigende klimaatverandering het collectief denken en handelen stimuleert,’ aldus Fritsche, dan is het mogelijk ‘dat mensen in het geval van dreigende klimaatverandering eerder bereid zijn om mee te doen aan gezamenlijke actie voor het klimaat en voor milieubescherming, als ze dit zien als normatief voor hun groep, voor hun land, voor hun generatie.’
McCarthy dringt er bij mensen die zich zorgen maken over zowel klimaatverandering als autoritarisme op aan om de neiging te weerstaan de afbraak van de democratie te zien als onvermijdelijk naarmate de aarde verder opwarmt. ‘Doemdenken en nihilisme zijn politiek gezien een verschrikkelijke richting. Het is duidelijk een zichzelf vervullende stellingname,’ zegt hij. ‘Hoe erg het ook gesteld is met onze politiek en hoe moeilijk de dingen er op dit moment ook uitzien, politiek gaat uiteindelijk over wat mensen samen besluiten te doen.’
‘De toekomst is niet in beton gegoten,’ voegt hij eraan toe. ‘De toekomst is wat we ervan maken.’
The Guardian zag en portretteerde de moed en ambitie van Generatie Z. Jonge klimaatactivisten van over de hele wereld nemen het voortouw in de realiteit van de opgewarmde wereld waarin zij geboren zijn.
Keuze uit het archief
In de Azerbeidzjaanse hoofdstad Bakoe is begin deze week de COP29 van start gegaan. Tijdens deze klimaattop komen leden van de Verenigde Naties bijeen om de klimaatverandering en de te nemen maatregelen daartegen te bespreken.
In dit artikel uit The Guardian van eind 2021 komen meerdere jeugdige klimaatactivisten aan het woord. Ieder van hen vertelt op welke manier zij een steentje hebben bijgedragen aan de strijd tegen klimaatverandering en hoe zij een milieuvriendelijke wereld voor zich zien.
Toen ik twintig was, gaf ik de brui aan mijn studie om langdurig in de bossen te gaan bivakkeren uit protest tegen de aanleg van een weg. Ik was doodsbang voor de naderende apocalyps van de klimaatverandering en woedend over het voor ons milieu zo catastrofale kortetermijndenken dat nieuwe wegen verkiest boven bomen. De feiten waren toen, in 1997, al overduidelijk: menselijke activiteit warmde de aarde op, met verwoestend gevolg. De tijd drong, de mens moest het roer radicaal omgooien.
Inmiddels zijn we bijna een kwarteeuw verder en is er nog maar weinig bereikt, vooral dankzij de grote bedrijven die belang hebben bij onze afhankelijkheid van niet-duurzame energiebronnen. Veel meer mensen zijn inmiddels doordrongen van het gevaar van de door mensen veroorzaakte klimaatverandering, maar het is alsof de wanhoop ons verlamt en we in dadenloosheid blijven hangen, terwijl nota bene de meest extreme voorspellingen – overstromingen, branden, epidemieën – nu beginnen uit te komen.
Ik zeg ‘we’, maar de generatie die in deze werkelijkheid van een opwarmende aarde is geboren, weigert deze rampzalige stand van zaken te accepteren. De verhalen van deze tieners en twintigers zijn indrukwekkend en vaak ook inspirerend. Zo slaagde José Adolfo Quisocala er met de oprichting van een leenbank voor scholieren die geld verdient aan recycling in om in zijn Peruaanse woonplaats zowel de milieuvervuiling als de armoede onder kinderen terug te dringen. De projecten van deze jonge activisten lopen erg uiteen, maar hebben één ding gemeen: een sterk besef van de noodzaak voor verandering op allerlei vlakken, van onderwijs en meer nadruk op de stem van inheemse bevolkingsgroepen tot het stimuleren van meer aandacht voor de waarde van de natuur.
Zoals de Oegandese activiste Hilda Flavia Nakabuye zegt: ‘Wij zijn een generatie van bange mensen, maar we zijn heel vastberaden. En we zijn eensgezind.’ Dat is de visie en de ambitie die de afgevaardigden op COP26 [de klimaatconferentie van Glasgow, begin november] zouden moeten hebben. Ons voortbestaan staat op het spel. Waren onze leiders maar zo moedig als deze jongeren. (Olivia Laing)
Marinel Ubaldo (24)
Filipijnen
In november 2013 werd het Marinel Ubaldo wel duidelijk hoe hoog de nood van de klimaatcrisis is. Er was in de Filipijnen een tyfoon op komst en die zou volgens de voorspellingen ook het landelijke dorpje in de regio Eastern Visayas treffen waar zij met haar familie woonde. Aanvankelijk maakte ze zich niet zoveel zorgen. ‘We hadden ons hele leven al met tyfoons te maken gehad, dat was niets nieuws voor ons,’ zegt ze. Haar vader, een visser, stuurde haar naar een schuilplek in de buurt, op een hoger gelegen deel van het eiland. Gelukkig maar: de tyfoon Haiyan bleek een van de zwaarste ooit gemeten, met windstoten van meer dan 300 kilometer per uur.
Gebouwen die Ubaldo wel stevig leken, werden in een oogwenk uit elkaar gerukt. Toen de tyfoon was uitgeraasd, waren er meer dan 7360 mensen omgekomen of vermist en minstens vier miljoen dakloos. De ramp heeft Ubaldo’s kijk op de planeet diepgaand veranderd. ‘Het gaf me een nieuw beeld van wat de toekomst kan zijn,’ zegt ze.
Twee jaar later kreeg ze een beurs om welzijnswerk te gaan studeren in Tacloban, een door de tyfoon verwoeste stad. Ze ging naast haar studie ook werken om haar familie te ondersteunen, die door de tyfoon alles had verloren. En ze begon steeds meer tijd te besteden aan de strijd tegen de klimaatcrisis.
Inmiddels heeft ze al meegedaan aan betogingen bij het hoofdkantoor van Shell in Manilla en bij het beeld van de stier op Wall Street, en heeft ze de eerste klimaatstaking van jongeren in Eastern Visayas helpen organiseren. Ze is vooral trots op de verklaring die ze voor de mensenrechtencommissie van de Filipijnen mocht afleggen in het kader van hun onderzoek naar de verantwoordelijkheid van het bedrijfsleven voor de klimaatverandering. De commissie kwam in 2019 tot de conclusie dat 447 grote olie-, steenkool-, beton- en mijnbouwbedrijven aansprakelijk gesteld kunnen worden voor de gevolgen van hun bedrijfsvoering voor Filipijnse burgers. Het was een mijlpaal die ‘de macht van het volk’ illustreert, vindt Ubaldo: ‘Ook al ben je arm, sta je in je eentje of kom je uit een afgelegen plattelandsgemeenschap, je hebt ook macht. Je kunt altijd protesteren tegen bedrijven en politici die bijdragen aan de klimaatverandering.’
‘De dreigementen zijn in ieder geval wel een teken dat de machthebbers je stem horen’
Ubaldo houdt zich inmiddels fulltime bezig met klimaatkwesties en richt zich vooral op de steun voor burgerinitiatieven. Ze was medeoprichter van de Youth Leaders for Environmental Action Federation, is klimaatrechtvaardigheidsadviseur voor Greenpeace en werkt ook samen met Living Laudato Si’ Philippines, een interreligieuze beweging die zich inzet voor het uitbannen van steenkool.
Het werk dat ze doet is gevaarlijk. Volgens de ngo Global Witness zijn in de Filipijnen vorig jaar negenentwintig activisten om het leven gekomen. Het is niet ongebruikelijk dat activisten worden bedreigd of door de staat als communist of terrorist worden aangemerkt. Vorig jaar werden vier activisten en een journalist uit Tacloban na een illegale huiszoeking gearresteerd wegens het bezit van vuurwapens. Er wordt gezegd dat de veiligheidsdiensten met bewijsmateriaal hebben geknoeid; Amnesty International heeft om een onderzoek gevraagd. Ten tijde van die inval had Ubaldo een bericht gekregen dat ook zij zou worden opgepakt en is ze uit voorzorg bij een kennis gaan logeren.
‘Het punt is dat ze niet alleen achter jou aan komen,’ zegt ze, ‘maar ook achter je familie, je vrienden… Dat baart me meer zorgen dan mijn eigen veiligheid.’ Maar de dreigementen zijn in ieder geval wel een teken dat de machthebbers je stem horen, zegt ze. ‘Dit is voor mij een heel persoonlijke strijd. Als ik ermee stop, zou ik het gevoel krijgen dat ik verraad pleeg aan de mensen die als gevolg van klimaatrampen zijn omgekomen. Want zij zijn meer dan alleen maar cijfers, ze zijn niet louter klimaatstatistieken.’
Wie is jouw klimaatboef? ‘De grote bedrijven, allemaal. Zij profiteren van ons lijden.’
Kweekvlees of grasgevoerd? ‘Ik eet geen vlees, maar ik moet wel pescotariër blijven, anders krijg ik het aan de stok met mijn vader. Bij de familie thuis eet ik graag vis paksiw, dat is vis gestoofd in sojasaus, azijn en een beetje olie aangemaakt met uien en knoflook. Alles helemaal vers, zelfs de kruiden, je kunt rond het huis alles zelf vinden.’
Als je in de strijd tegen de klimaatverandering één ding kon veranderen, groot of klein, wat zou dat dan zijn? ‘De mensen vragen wat zij willen en hun eigen burgerinitiatieven tegen de klimaatverandering steunen. En de fossiele brandstoffen in de grond laten zitten.’ (Rebecca Ratcliffe)
Er zijn niet veel zeventienjarigen naar wie een baanbrekend juridisch vonnis is vernoemd. Maar als de eerste eiser in de zaak van ‘Sharma en anderen tegen de minister van Milieu’ had Anjali Sharma die wereldprimeur, toen de Australische rechter in mei 2021 oordeelde dat het de plicht van de minister is om kinderen voor milieuschade te behoeden.
Sharma raakte in 2019 betrokken bij de School Strike 4 Climate, toen ze had gehoord hoeveel last familie van haar op het Indiase platteland van de klimaatverandering heeft. ‘Dit maakt mensen bang, het maakt ze overstuur, want het komt nu allemaal zo dichtbij voor ons,’ zegt ze.
‘Op school kent iedereen me als “de meid van die rechtszaak”’
Met de rechtszaak hoopte ze de uitbreiding van een steenkolenmijn in New South Wales te verhinderen. Toch is die uitbreiding begin oktober goedgekeurd. Tussen de schoolexamens door kreeg Sharma er een appje over. ‘We hebben op volstrekt nieuwe juridische gronden een rechtszaak aangespannen en gewonnen, en toch heeft Sussan Ley [de Australische minister van Milieu] de mijn goedgekeurd. Het voelt soms alsof de wereld stilstaat,’ zegt ze.
Maar Sharma zit niet stil. Eerst dient dit najaar het hoger beroep van de Australische overheid tegen het vonnis inzake de zorgplicht, en dan heeft ze nog examens. En ze is erg bezig met haar grootste hobby’s, muziek en netbal. ‘Op school kent iedereen me als “de meid van die rechtszaak”. Heel anders dan bij het netballen, waar ik weer een gewone tiener kan zijn – want dat ben ik.’
Wat zou je doen als je één ding kon veranderen? ‘Alle banden verbreken die de overheid heeft met grote mijnbouwbedrijven zoals Origin en Santos, die voortdurend subsidies krijgen voor het zoeken naar nieuwe fossielebrandstofbronnen en met hun politieke invloed het Australische klimaatbeleid aansturen. Ik zou ons beleid willen baseren op de wensen van de oorspronkelijke bewoners en de mensen in de frontlinie. Dat zijn de mensen die zich echt verbonden voelen met en houden van het land.’ (Meg Keneally)
Jarenlang liep Aadya Joshi in haar wijk in Zuid-Mumbai onderweg naar school twee keer per dag langs een soort vuilnisbelt. Wat oorspronkelijk de tuin van het politiebureau in de wijk had moeten zijn, was een afzichtelijke, overwoekerde, giftige stortplaats geworden waar tien jaar opgehoopt afval lag te rotten in de zon. Op haar vijftiende besloot Joshi daar in de zomervakantie eens iets aan te doen.
‘Ik ben gewoon het politiebureau binnengelopen en heb gevraagd: mag ik jullie tuin opruimen?’ weet ze nog. ‘Ik heb drie of vier weken lang moeten smeken – alsjeblieft, alsjeblieft – en ben elke dag teruggekomen, weer of geen weer. Ik moest ze er echt van overtuigen dat ik er niet halverwege mee zou stoppen en ze zo alleen maar meer werk zou bezorgen.’
Het is een lange, smalle strook grond van pakweg 4 bij 20 meter. Maar in de loop van vier zomerse zondagen deed Joshi daar samen met andere wijkbewoners meer dan alleen de rotzooi opruimen. Ze zorgde ook voor nieuwe aanplant van inheemse bomen en planten. Dat was zwaar maar bevredigend werk. ‘Als ik “giftig” zeg, bedoel ik dat letterlijk,’ zegt ze. ‘De eerste dag dat we aan de slag gingen, was ik zo dom om geen handschoenen te dragen. Daar ben ik twee weken ziek van geweest.’
‘Het is best moeilijk om als jongere tegen volwassenen te zeggen wat ze moeten doen’
Ze was op het idee voor inheemse planten gekomen door wat ze had gelezen over bosaanleg volgens de Miyawaki-methode en het werk van ecoloog Douglas Tallamy van de Universiteit van Delaware. Zij gaan uit van de gedachte dat je door het planten van de juiste bomen veel kunt bijdragen aan het herstel van de biodiversiteit van insecten en dieren. In Mumbai was het resultaat praktisch meteen zichtbaar: er hangen nu apen rond bij het politiebureau en in de tuin zijn weer vogels en vlinders te vinden.
‘Het is best moeilijk om als jongere tegen volwassenen te zeggen wat ze moeten doen,’ zegt Joshi. ‘Die staan er niet altijd voor open. Maar het helpt als je je ideeën met wetenschappelijke feiten kunt staven.’
Nadat ze de tuin had opgeknapt, legde Joshi een database aan van tweeduizend inheemse Indiase planten, en vorig jaar kreeg ze de jaarlijkse, door het Zweedse energiebedrijf Telge Energi ingestelde Children’s Climate Prize. Ze had ook plannen voor grotere projecten, maar die liggen nu stil: eerst gooide de coronapandemie roet in het eten, en daarna ging ze naar de VS om aan de Stanford-universiteit een studie te volgen in het Earth Systems Program. Haar advies voor anderen die haar voorbeeld willen volgen, is om klein te beginnen. ‘Als je meteen te veel hooi op je vork neemt, loopt het spaak en raak je ongemotiveerd,’ zegt ze. ‘Maar iets kleins, zoals het wijkbureau van de politie, dat is te behappen.’
Wie is je klimaatheld? ‘Douglas Tallamy. In zijn boek Bringing Nature Home beschrijft hij hoe inheemse planten de biodiversiteit in stand houden. Het hele idee was om dat onderzoek in een lokale context in India toe te passen.’
Wat doe je om te ontspannen? ‘Een goed boek lezen. Laatst bijvoorbeeld Indica: A Deep Natural History of the Indian Subcontinent van Pranay Lal, en In the Kingdom of Ice van Hampton Sides. Heel deprimerend, maar heel goed.’
Wat zou je doen als je één ding kon veranderen? ‘Overal inheemse aanplant realiseren.’ (Tim Lewis)
‘Jullie slapen nu misschien nog goed, maar dat duurt niet lang meer,’ zei Hilda Flavia Nakabuye in 2019 op de World Mayors Summit in Kopenhagen. ‘Binnenkort krijgen jullie te maken met dezelfde hitte waar wij elke dag mee leven.’ Als kind zag ze hoe de boerderij van haar grootouders te gronde ging aan zware slagregens, droogte en harde wind. De moestuinen met cassave, matoke en aardappelen verdorden, het vee stierf en uiteindelijk zag haar familie zich gedwongen het land te verkopen.
Aan de Universiteit van Kampala kwam ze tot het inzicht dat hun tegenspoed een direct gevolg was van de opwarming van de aarde, en in 2019 richtte ze de Oegandese tak van de jeugdbeweging Fridays for Future op, die nu 53.000 leden telt. Nakabuye is heel kritisch over de ontoereikende vertegenwoordiging van zuidelijke landen in de besluitvorming over het klimaat. Ze voert campagne voor evenwaardige deelname van de meest getroffen mensen en gebieden aan COP26, want ze vindt het van het grootste belang om het er bij de wereldleiders in te hameren dat ‘de wereldwijde emissies in 2030 naar verwachting met 16 procent gestegen zullen zijn, terwijl we ze voor 2030 juist met de helft moeten terugbrengen’.
‘Ik zou binnen een uur de hele fossielebrandstofindustrie stilleggen’
‘Wij zijn een generatie van bange mensen,’ zegt ze, ‘maar we zijn heel vastberaden. En we zijn eensgezind.’
Watzou je doen als je één ding kon veranderen? ‘Haha, dat klinkt alsof je dan wel heel veel macht krijgt! Ik zou binnen een uur de hele fossielebrandstofindustrie stilleggen.’ (Sarah Donaldson)
Activist is Yusuf Baluch sinds vorig jaar, na een enorme bosbrand vlak bij zijn woonplaats Gwadar in het zuidwesten van Pakistan, maar hij zegt dat de klimaatcrisis al vanaf zijn vroegste jeugd een schaduw over zijn leven werpt. Hij steekt nu veel tijd in het organiseren van de Fridays for Future-demonstraties en van schoolstakingen, ook al dreigt het Pakistaanse leger met arrestaties. ‘Opgeven is geen optie,’ zegt hij. ‘Ik moet doorvechten.’
Watzou je doen als je één ding kon veranderen? ‘Er moeten overal klimaatclubs en informatiecentra komen, op lokaal niveau, zodat mensen beter geïnformeerd worden, zodat we hier samen tegen kunnen strijden.’ (Killian Fox)
Vic Barrett spreekt geen Pools. En de tatoeëerder bij wie hij zat sprak niet veel Engels. Maar toen hij in Katowice in 2018 tussen de bedrijven van de VN-klimaatconferentie door een tatoeage op zijn arm liet zetten, gaf Barrett hem gewoon een ruwe schets met het getal 370 en het groterdanteken. ‘We hadden daar best een leuke tijd,’ lacht de inmiddels tweeëntwintigjarige Barrett. ‘En het was een bijzondere reis, het voelde gewoon goed om daar op de een of andere manier een aandenken aan te hebben.’
Die 370 verwijst naar de CO2-concentratie in de lucht, het aantal deeltjes per miljoen: dat bedroeg 370 in 1999, toen Barrett werd geboren. Inmiddels is het al meer dan 400, wat de meeste wetenschappers beschouwen als een alarmerende graadmeter voor de door de mens veroorzaakte klimaatverandering. De lach verdwijnt van Barretts gezicht: ‘Die tattoo moet mij en anderen eraan herinneren dat er nu al hele generaties jongeren zijn geboren in een wereld waarvan we wetenschappelijk hebben vastgesteld dat ze daar niet in kunnen overleven,’ zegt hij. ‘Het onderstreept de unieke ervaring om op dit moment als jongere op deze planeet te leven.’
Barrett werd zich bewust van de ernst van de klimaatcrisis toen de orkaan Sandy huishield aan de oostkust van Noord-Amerika. Hij woonde in New York en de schade was weliswaar wijdverspreid – er werden zo’n 650.000 huizen verwoest en 8,5 miljoen mensen zaten zonder stroom – maar hij zag dat de verwoesting vooral hard toesloeg bij de lagere en middeninkomens: die mensen hadden vaker een huis op een plek die kon overstromen en waren vaak niet verzekerd. De toen veertienjarige Barrett, die zwart is en ook inheemse Hondurezen onder zijn voorouders heeft, werd actief in de non-profitorganisatie Global Kids en verdiepte zich in het fenomeen ‘milieuracisme’.
‘Ik zie liever niet dat mijn kinderen ook een rechtszaak tegen de Amerikaanse overheid moeten aanspannen’
In 2015 maakte hij deel uit van een groep van 21 jongeren die een rechtszaak aanspanden tegen de Amerikaanse overheid, omdat die al sinds de jaren zestig het gebruik van fossiele brandstoffen stimuleert en daarmee verantwoordelijk is voor een zware inbreuk op de constitutionele rechten van hun generatie. De zaak ‘Juliana v. United States’ loopt nu al een kwart van Barretts leven en is voorlopig nog niet klaar.
De afgelopen zes jaar heeft hij natuurlijk een mooie tijd gehad: spreken op een VN-top, optrekken met Greta Thunberg, uitgroeien tot een belangrijke stem in het mondiale jeugdactivisme. Maar Barrett hoopt dat de volgende generatie deze weg niet hoeft af te leggen. ‘Ik zie liever niet dat mijn kinderen ook een rechtszaak tegen de Amerikaanse overheid moeten aanspannen, klimaatstakingen moeten houden of de VN moeten toespreken,’ zegt hij. ‘Dat zouden ze natuurlijk wel hartstikke gaaf vinden, maar ik wil niet dat zij er net zo voor moeten vechten als wij doen.’
Wie is jouw klimaatheld? ‘Berta Cáceres. Dat is een Hondurese milieuactiviste die is vermoord omdat ze streed tegen een stuwdam die schadelijk was voor de mensen van haar inheemse volk.’
En je grootste klimaatboef? ‘Hypocriete politici. In de VS hebben we nu een regering die progressief zegt te zijn, maar er worden bijvoorbeeld nog steeds pijpleidingen aangelegd door beschermde gebieden van de oorspronkelijke bevolking.’
Wat zou je doen als je één ding kon veranderen? ‘Ik wil een beter raamverdrag dan het huidige VN-Klimaatverdrag. Nu zie je alleen maar professionele onderhandelaars, onderhandelen is hun werk. Ik wil meer inheemse leiders zien, meer leiders van de zwarte gemeenschap, meer leiders uit zuidelijke landen.’
Wat doe je om te ontspannen? ‘Kajakken, mijn vrienden opzoeken, soms naar de kroeg gaan, gamen. Gewoon dingen die jongeren doen.’ (TL)
Op zijn zevende richtte José Adolfo Quisocala uit Peru in zijn woonplaats Arequipa voor schoolvrienden een bank op, zodat zij geld konden sparen om boeken, schriften en schooluniformen te kopen. Deze Banco del Estudiante Bartselana telt nu, negen jaar later, 6700 klanten, allemaal onder de achttien. Kinderen kunnen er een spaarrekening openen en zelfs geld verdienen door bij inzamelpunten op school plastic en papier in te leveren: het geld dat het afval opbrengt, wordt automatisch bijgeschreven op hun rekening. Elke maand kan de bank via lokale bedrijven zo 15 tot 16 ton afval recyclen.
Quisocala kwam op het idee toen hij bij verkeerslichten kinderen zag bedelen. Hij vroeg zich af hoe hij hen en hun gezinnen kon helpen wat geld te verdienen en te sparen, en tegelijk huishoudelijk afval kon recyclen dat anders tussen het zwerfvuil of op een vuilnisbelt belandt. Om zijn idee tot uitvoering te brengen moest hij nogal wat lessen missen, maar dat is volgens hem de moeite waard geweest. ‘Ik heb in mijn stad een aanzienlijke bijdrage geleverd aan het terugdringen van de armoede onder kinderen, de schooluitval en de milieuvervuiling.’
Nu hij zestien is, wil hij zelf gaan studeren en de leiding van de bank overdragen aan een nieuwe directeur
Quisocala was ook medeoprichter van een stichting die de opbrengst van door bedrijven geschonken recyclebaar afval besteedt aan projecten tegen de honger onder kinderen en voor beter onderwijs. Sinds het begin van de pandemie maakt de stichting gratis voorlichtingsfilmpjes op sociale media over het scheiden van verschillende soorten plastic en papier. ‘Dit is zulke belangrijke en relevante informatie, die op school niet wordt onderwezen, dat we het gratis beschikbaar moeten maken,’ zegt Quisocala.
Nu hij zestien is, wil hij zelf gaan studeren en de leiding van de bank overdragen aan een nieuwe directeur (ook een scholier). Hij is van plan om zich te blijven inzetten voor ‘achtergestelde en vergeten groepen in Latijns-Amerika’, met projecten waarin zij geld kunnen verdienen met activiteiten die goed zijn voor het milieu.
Wat zou je doen als je één ding kon veranderen? ‘Kinderen, jongeren, volwassenen en bejaarden bijbrengen wat ons in de toekomst te wachten staat als we op deze voet doorgaan. Het klimaat raakt aan alle aspecten van ons leven: geld, gezondheid, landbouw, flora en fauna. Met goed onderwijs hierover kunnen de mensen kleine stapjes zetten om de relatie tussen mens en natuur te verbeteren.’ (Dan Collyns)
Toen de zussen Melati en Isabel Wijsen op school les kregen over Nelson Mandela en Martin Luther King, werden ze aan het denken gezet over hoe zij de wereld konden veranderen. Ze waren respectievelijk tien en twaalf toen ze het initiatief namen voor Bye Bye Plastic Bags, een inmiddels in dertig landen actieve organisatie die zich inzet tegen het gebruik van plastic wegwerptasjes. ‘Het groeide organisch,’ zegt de inmiddels twintigjarige Melati. ‘Jongeren zagen een concreet voorbeeld van wat er mogelijk was.’
Hun campagne was er een uit het boekje. Ze begonnen met het maken van voorlichtingsfolders over de gevaren van plasticvervuiling op zee en startten een proefproject om hun dorp op Bali plasticvrij te krijgen. Vervolgens maakten ze een instructievideo over hoe je van gerecycled materiaal een barrière in de rivier kunt aanleggen om te voorkomen dat afval naar zee stroomt, en zetten ze een sociale werkplaats op waar vrouwen herbruikbare tassen maken. In 2018 gingen ze in hongerstaking toen de gouverneur van Bali niet met hen wilde komen praten over het overheidsbeleid. Na twee dagen zwichtte hij en sinds 2019 zijn plastic wegwerptasjes op het eiland verboden.
‘Dit moet het mondiale hoofdkwartier voor jonge baanbrekers worden’
Nu hebben de zusters Wijsen een onlineleerplatform gelanceerd, Youthopia. ‘We hebben masterclasses, workshops en mentoraten. Dit moet het mondiale hoofdkwartier voor jonge baanbrekers worden.’ Het is moeilijk voor te stellen dat het ze niet gaat lukken.
Wat zouden jullie doen als jullie één ding konden veranderen? ‘Ik zou zorgen dat er in het onderwijs meer aandacht aan deze problemen wordt besteed, en broedplaatsen voor innovatie opzetten. Jongeren krijgen niet de middelen en worden niet gestimuleerd om groots te denken en nieuwe systemen op te zetten.’ (Alice Fisher)
Scarlett Westbrook is een meisje van zeventien met een open blik, een vriendelijke glimlach en vlechten tot op haar heupen. Tot je haar hoort praten zou je nog kunnen denken dat je met een doodgewone scholier van doen hebt, en niet met de geduchte klimaatactivist die ze in werkelijkheid is. Op haar tiende liep Scarlett al mee in demonstraties en voerde ze campagne in de lokale verkiezingen (in die tijd was ze ‘helemaal voor’ het klimaatprogramma van Ed Miliband). Ze groeide op in de binnenstad van Birmingham en haar ouders, die haar wel stimuleren maar zelf geen lid zijn van een politieke partij, gingen met haar mee als zij de deuren afliep om campagne te voeren. Toen moet al duidelijk zijn geweest dat Scarlett niet in de wieg was gelegd om het leven passief aan zich voorbij te zien trekken.
Ze presteerde het om al op haar dertiende eindexamen te doen in het vak politiek en overheid – als jongste scholier aller tijden. In zeven maanden tijd had ze zichzelf de lesstof bijgebracht. Klimaat en onderwijs was haar specialiteit, en dat leidde als vanzelf naar haar latere werk als lid van het UK Student Climate Network. Haar ouders en haar leraren geloofden haar niet toen ze zei dat ze al eindexamen wilde doen in dat vak, dus stuurde ze zelf maar een mail naar de examencommissie. ‘Ik bleef net zo lang doordrammen tot ik mijn zin kreeg!’ (Een nuttige eigenschap voor een activist.)
Westbrook was een van de belangrijkste organisatoren van de klimaatstakingen in Birmingham en is voor zover bekend de jongste persoon in de parlementaire geschiedenis die bijdragen heeft geleverd aan de tekst van echte wetsvoorstellen. In 2020 kreeg ze de Women of the Future Young Star Award en dit jaar de Diana Award voor humanitair werk. Ze is altijd heel bescheiden over haar prestaties, ze wil de aandacht niet afleiden van waar het voor haar echt om gaat. Momenteel is ze het gezicht van Teach the Future, de door haar vriend Joe Brindle opgezette campagne van scholieren en studenten om het klimaat voortaan centraal te stellen in het lesprogramma van Britse scholen. Deze organisatie is verantwoordelijk voor ‘het allereerste wetsvoorstel van scholieren en studenten, de English Climate Emergency Education Act’, en voor een door Westbrook georganiseerde receptie voor meer dan honderd Lager- en Hogerhuisleden. (Teach the Future krijgt brede politieke steun van alle partijen behalve de DUP, de Ierse protestanten.) Westbrook is van mening dat het klimaat in de lesprogramma’s ‘als een gouden draad door elk onderwerp geweven moet zijn’. In haar eigen denken weet ze dat op indrukwekkende wijze te etaleren: ze kan zeer eloquent vertellen over de verbanden tussen de klimaatcrisis en het kapitalisme, kolonialisme, genderongelijkheid en pandemieën.
‘Ik wil als chirurg gaan werken in ramp- of oorlogsgebieden, om mensen te helpen. Met de klimaatcrisis zal daar steeds meer behoefte aan komen’
Uit het onderzoek van Teach the Future blijkt dat ‘slechts 4 procent van de Britse scholieren vindt dat ze genoeg weten’ over klimaatverandering. Maar het percentage scholieren dat zich daar zorgen over maakt, ligt wel veel hoger (zes op de tien maakt zich ‘enorme zorgen’). Scarlett denkt dat we het moeten hebben van klimaatactivisme en sterke burgerinitiatieven: ‘Onze regering zou ervoor kunnen kiezen iets voor het klimaat te doen, maar ze kiest er bewust voor om dat niet te doen…’
Al hecht ze veel belang aan individuele actie, ze wil ook graag wijzen op de schokkende cijfers over onze collectieve verantwoordelijkheid: ‘Honderd bedrijven zijn verantwoordelijk voor 71 procent van de [wereldwijde] uitstoot,’ zegt ze, terwijl ‘het hele Afrikaanse continent slechts verantwoordelijk is voor 2 tot 3 procent’. Ze wijst erop dat 15 procent van de mensen verantwoordelijk is voor 70 procent van het burgervliegverkeer. Terwijl ik haar bezig hoor, begin ik te dagdromen dat zij ooit een fantastische premier zou kunnen worden. Maar als ik vraag of ze de politiek in gaat, trekt ze een afwerend gezicht. ‘Absoluut niet. Ik wil geneeskunde studeren. Ik wil als chirurg gaan werken in ramp- of oorlogsgebieden, om mensen te helpen. Met de klimaatcrisis zal daar steeds meer behoefte aan komen.’
Wat doe je om te ontspannen? ‘Het voelt vaak alsof het gewicht van de toekomst op onze schouders rust, dus het is heel belangrijk dat je af en toe even tot rust komt en tijd doorbrengt met de mensen van wie je houdt, voor je eigen welzijn en je vermogen om actie te ondernemen.’
Zonne-energie of kernenergie? ‘Zon!’
Wat zou je doen als je één ding kon veranderen? ‘Een internationale Green New Deal sluiten, om niet alleen de economie binnen tien jaar van de fossiele brandstoffen af te krijgen, maar ook banen te creëren en de inkomenskloof te dichten met investeringen op de terreinen waar ze het meest nodig zijn.’ (Kate Kellaway)
‘Mijn twee passies zijn natuurtochten maken en uitvindingen doen,’ zegt de twintigjarige Fionn Ferreira, die in 2019 op de Google Science Fair de grote prijs won met zijn project om de plasticvervuiling in zee te verminderen. Toen hij aan het kajakken was langs de kust van West Cork, waar hij vandaan komt, drong de ernst van het probleem tot hem door: niet alleen van de grote flarden plastic die daar op de golven dobberen, maar ook van de onzichtbare plastic deeltjes in al het water om ons heen.
Op zijn vijftiende ontwierp Ferreira een spectrometer om de hoeveelheid microplastics in het water te meten, en die sloeg zo hoog uit dat hij eerst dacht dat zijn apparaat het niet goed deed. Daarna ging hij nadenken over een manier om die deeltjes uit het water te filteren. ‘Ik dacht: waar is plastic van gemaakt? Van ruwe olie. En waarom blijft ruwe olie op water drijven? Omdat het een andere polariteit heeft.’ Hij merkte dat hij door de toevoeging van magnetiet aan olie de plastic deeltjes kon aantrekken en zo het overgrote deel ervan met een magneet uit het water kon halen.
Inmiddels heeft deze scheikundestudent een start-up opgericht, Fionn & Co, en krijgt hij geld van de Footprint Coalition van Robert Downey Jr. om een prototype te bouwen dat meer dan 90 procent van de microplastics uit leidingwater kan filteren. Hij hoopt de technologie te kunnen opschalen voor gebruik in waterzuiveringsinstallaties en zelfs in riviermondingen, en zijn inventieve geest speelt ook nog met allerlei andere mogelijke ideeën.
De prijs en het geld dat hij voor zijn onderzoek heeft gekregen, sterken Ferreira in de overtuiging dat leeftijd geen horde mag zijn die echte verandering in de weg staat. ‘Ik vind dat er meer mensen op kleine schaal aan de slag moeten met uitvindingen en innovatieve ideeën,’ zegt hij, ‘want elk idee kan in potentie een verschil maken.’
Wat zou je doen als je één ding kon veranderen? ‘We moeten zorgen dat iedereen van het milieu gaat houden en echt heel boos wordt over wat ermee gebeurt. Want alleen als iedereen erachter staat en zijn steentje bijdraagt, kunnen we tot verandering komen.’ (KF)
Mya-Rose Craig was nog maar negen dagen oud toen ze voor het eerst mee uit vogelen ging bij haar woonplaats Bristol. ‘Mijn ouders en mijn oudere zus waren verwoede vogelaars. Ik kan me niet heugen dat ik ooit niet van vogels heb gehouden,’ zegt ze. Ze blogt er al over sinds haar elfde, onder de naam Birdgirl, en als @BirdgirlUK post ze er sinds haar twaalfde over op Twitter. ‘Toen begon ik echt heel erg fanatiek te worden op milieuproblemen, met name klimaatverandering,’ zegt ze.
Rond die tijd begon haar buiten ook iets op te vallen. ‘Mijn moeder is Bengaals en mijn zus en ik zijn half Bengaals, en ik merkte dat ik in de natuur nooit iemand tegenkwam die op ons leek. Toen ik me daar eens in verdiepte, besefte ik dat dit niet zomaar een oppervlakkige observatie was, maar dat het hier gaat om systematische uitsluiting, die onder andere te maken heeft met de raciaal eenzijdige samenstelling van natuurbeschermingsorganisaties en de kosten van een uitstapje in de natuur. Uit gesprekken met neven en nichten werd me duidelijk dat vogels observeren en de natuur in gaan door niet-witte mensen worden beschouwd als heel erg witte hobby’s.’
Wat zou je doen als je één ding kon veranderen?‘Onze leiders eens echt in actie laten komen, en wel nu’
Daarom heeft Craig de non-profitorganisatie Black2Nature opgezet. Die voert campagne voor gelijke toegang tot de natuur voor iedereen, organiseert natuurkampen en activiteiten voor mensen die van oudsher worden buitengesloten van het platteland, en voert campagnes om de milieu- en natuurbeschermingssector etnisch diverser te maken. Dankzij haar activisme heeft ze inmiddels een podium gekregen in tv-programma’s als Springwatch en Countryfile en het radioprogramma Start the Week, en heeft ze een eredoctoraat ontvangen van de Universiteit van Bristol.
Inmiddels studeert ze aan de Universiteit van Cambridge en ze heeft bij uitgeverij Magic Cat het boek We Have a Dream uitgebracht, met interviews met dertig jonge milieuactivisten van kleur, ‘mensen die in de media niet het podium kregen dat ze verdienen’.
Wat zou je doen als je één ding kon veranderen? ‘Onze leiders eens echt in actie laten komen, en wel nu.’ (Lisa O’Kelly)
Iris Duquesne, in de Franse media wel de ‘Franse Greta Thunberg’ genoemd, was zestien toen ze samen met vijftien andere jonge klimaatactivisten, onder wie Thunberg, bij de VN een klacht indiende tegen Frankrijk, Brazilië, Duitsland, Turkije en Argentinië. Hun historische aanklacht, dat deze landen hun rechten als kinderen schenden doordat ze niet voldoende maatregelen nemen tegen klimaatverandering, vond wereldwijd weerklank.
‘We zien dat bewindslieden en ambtenaren de klimaatcrisis keer op keer negeren’
Begin oktober heeft het betreffende VN-comité verklaard dat het over deze zaak geen uitspraak kan doen. De jongeren hadden de zaak eerst moeten voorleggen aan de nationale rechter in elk van de vijf landen – al zijn er volop precedenten die erop wijzen dat zo’n zaak daar geen schijn van kans maakt. Bij monde van haar juridische team bij de ngo Earthjustice liet Duquesne weten: ‘Het is voor ons allemaal een grote teleurstelling, maar helaas geen verrassing. We zien dat bewindslieden en ambtenaren de klimaatcrisis keer op keer negeren, en het resultaat vandaag was daarop geen uitzondering. De strijd voor klimaatrechtvaardigheid is nog niet gestreden en we blijven hiervoor ijveren, met of zonder hulp van het comité.’
Wat zou je doen als je één ding kon veranderen? ‘Via het onderwijs de volgende generatie wereldwijd meer verantwoordelijkheidsbesef bijbrengen voor het klimaat.’ (LO’K)
De blonde krullen van Jakob Blasel zijn een terugkerend beeld bij de Fridays for Future-betogingen in Duitsland, sinds de destijds achttienjarige scholier in december 2018 bij het regionale parlement in Kiel de eerste klimaatstaking van het land organiseerde. Het land leerde hem kennen als een slimme organisator en een gedreven motivator, die scholieren optrommelde met berichten in WhatsAppgroepen en oproepen die op de stoep voor hun school werden gespoten. ‘Ik vond het van meet af aan heel belangrijk dat niet alleen de jongeren die al met het milieu begaan waren aan Fridays for Future meededen,’ zegt hij. ‘We moesten een beweging opstarten die een hele generatie aansprak.’
Drie jaar later rammelt Blasel aan de poort bij de Bondsdag: als kandidaat voor de Groenen in zijn eigen kiesdistrict in Sleeswijk-Holstein, de noordelijkste deelstaat van Duitsland, kreeg hij in de verkiezingen van afgelopen september 23.831 stemmen, net te weinig voor een parlementszetel.
Blasel, de oudste van drie broers, zegt zich als kind wel al vaag van de klimaatverandering bewust te zijn geweest. ‘Maar pas toen ik een jaar of vijftien, zestien was, werd de klimaatcrisis iets wat me echt dwars begon te zitten.’ In 2017 zag hij een Noorse documentaire over de mondiale textielindustrie. ‘Hoe bestaat het, dacht ik bij mezelf, dat wij tieners allemaal kleding dragen die in het zuiden van de wereld in onmenselijke omstandigheden wordt vervaardigd? En zo begon ik na te denken over hoe je kleren kunt produceren op een manier die niet alleen rechtvaardiger, maar ook duurzamer is.’
‘Echt verschil maken, besefte ik, doe je via de politiek’
Hij begon meer tweedehandskleding te dragen en haalde zijn ouders over om over te stappen op een groenestroomleverancier. ‘Maar op den duur liep ik ook met die aanpak tegen een grens aan: zelfs als ik mijn eigen gedrag als consument aanpas, blijven we nog steeds afstevenen op een ecologische en maatschappelijke crisis. Echt verschil maken, besefte ik, doe je via de politiek.’
In zijn verkiezingscampagne en op sociale media noemt hij zich een ’1,5 graad-ultra’ – een knipoog naar de naam die fanatieke voetbalsupporters zichzelf graag toekennen. ‘Dat is misschien een beetje een grapje,’ zegt hij, ‘maar politiek gesproken betekent het wel dat ik ervan overtuigd ben dat we alles op alles moeten zetten om de opwarming van de aarde onder de anderhalve graad te houden.’
‘Ik zie dat veel politici zich nu wel realiseren dat we onszelf ambitieuzere klimaatdoelen moeten stellen. Maar ze vertellen nog steeds fabeltjes over de manier waarop we die gaan bereiken: dat de technologie de klimaatverandering op magische wijze zal oplossen, dat we het maar gewoon aan de markt moeten overlaten. De technologieën zijn er al, we moeten ze alleen nog gaan gebruiken. En dat gebeurt nu niet in voldoende mate.’
Blasel zegt dat hij door zijn verkiezingscampagne beter is gaan begrijpen waarom het politieke debat over de klimaatcrisis muurvast zit, en hoe daar weer beweging in te krijgen is. ‘Als activist moet je steeds je eigen punt naar voren schuiven, terwijl je als politicus juist verschillende belangen met elkaar moet verzoenen.’
De Groenen kunnen als coalitiepartner in een links-liberaal kabinet een sleutelrol gaan spelen in de nieuwe regering. Blasel zegt zijn oude activistenrol weer te willen oppakken om zijn partij tijdens de coalitiebesprekingen aan haar beloften te herinneren. ‘Ik blijf me inzetten voor de strijd tegen de klimaatcrisis. Of ik dat kan doen als parlementariër of als activist, doet er nauwelijks toe.’
Wie is jouw klimaatheld? ‘Stefan Rahmstorf, de Duitse klimatoloog die als een van de eerste wetenschappers de dramatische omvang van de klimaatcrisis aantoonde.’
Zonne-energie of kernenergie? ‘Zon. Mensen voelen zich niet veilig bij een kerncentrale. De meeste mensen die het evangelie van kernenergie blijven uitdragen, hebben dat volgens mij niet goed genoeg doordacht.’
Als je één ding kon veranderen om de klimaatcrisis te helpen oplossen, wat zou je dan doen? ‘De overstap naar duurzame energie moet de basis vormen voor elke stap die we zetten in het bezweren van deze crisis.’ (Philip Oltermann)
Disha Ravi groeide op op het Indiase platteland en ondervond daar de gevolgen van de klimaatverandering al lang voordat ze wist wat dat was. ‘Mijn grootouders zijn boeren en kampten met watertekort. Mijn moeder moest elke ochtend voor ze naar school ging eerst water gaan halen uit de put, en we beseften helemaal niet dat dit het gevolg was van de klimaatcrisis. Pas toen ik achttien was, begon ik dat te begrijpen – en zag ik dat onze politici er niets aan doen.’
Ravi stond in 2019 mede aan de wieg van de Indiase tak van Fridays for Future en hield zich twee jaar bezig met het organiseren van workshops, lokale opruimacties en het aanplanten van bomen. Met haar baan bij een veganistische voedingsmiddelenproducent in Bangalore, waar ze met haar moeder woont, is ze ook de kostwinner van het gezin.
Een campagne die haar na aan het hart lag, betrof de Indiase boerenprotesten in 2020-2021. Een serie landbouwwetten die grote bedrijven leken te begunstigen ten koste van boeren wekten toen grote verontwaardiging, met name vanwege de voorgestelde minimumprijzen voor gewassen. Toen Greta Thunberg er in februari over tweette, haalde Ravi internationaal het nieuws. Ze werd aangehouden wegens opruiing en criminele samenzwering en naar Delhi gebracht, waar ze tien dagen vastzat. Een door haar bewerkte campagnehandleiding op sociale media had volgens de politie onvrede aangewakkerd en desinformatie verspreid.
‘Ik heb in een stad ver van zee mijn eigen huis zien vollopen met water’
Omdat de rechtszaak nog loopt, kan Ravi daar niets over zeggen, maar haar actiebereidheid is nog niet verminderd. ‘Ik heb in een stad ver van zee mijn eigen huis zien vollopen met water, ik heb bomen gekapt zien worden ten behoeve van een beter bbp, en gif in rivieren geloosd zien worden door bedrijven die alle verantwoordelijkheid van de hand wijzen. Ik weiger te accepteren dat mensen hier het slachtoffer van blijven worden.’
Als je nou één ding kon veranderen…? ‘De mensen in India hebben dagelijks met de klimaatcrisis te kampen, maar de verspreiding van de nieuwste wetenschappelijke inzichten over het milieu blijft beperkt tot de privéscholen van de elite. Goed onderwijs is de weg naar bewustzijn en de klimaatactie die we nodig hebben.’ (AF)
Op zijn twaalfde besloot Lesein Mutunkei dat hij voor elke goal die hij met voetbal scoorde een boom zou planten. Hij besefte dat dit weleens een gouden idee kon zijn, immers: ‘de klimaatcrisis is een probleem dat iedereen aangaat en voetbal is een sport waar iedereen van houdt’. Hij kreeg zijn school in Nairobi zover om mee te doen, en dat was het begin van zijn Trees for Goals-beweging. In 2019, hij was toen veertien, klopte hij aan bij het Keniaanse ministerie van Milieu en werd het een nationaal project. Dit jaar is Mutunkei een van de finalisten van de Children’s Climate Prize.
‘Ik wil de kracht van het voetbal inzetten tegen ontbossing, de op één na grootste oorzaak van de klimaatverandering’
Als je nou één ding kon veranderen…? ‘Zorgen dat de FIFA en alle voetbalbonden, alle clubs, alle scholen en alle 3,6 miljard voetbalfans in de wereld meedoen met Trees for Goals en zo de kracht van het voetbal inzetten tegen ontbossing, de op één na grootste oorzaak van de klimaatverandering.’ (AF)
Amy en Ella Meek richtten in 2016 Kids Against Plastic op, nadat ze les hadden gekregen over de gevolgen van plasticvervuiling. Ze kregen thuisonderwijs van hun ouders, allebei docent, die vonden dat hun kinderen wat meer moesten weten over de Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen van de VN. Ze werden geïntrigeerd door doelstelling nummer 14: leven in het water. ‘We kregen allemaal beelden te zien van dieren in zee die verstrikt waren geraakt in plastic,’ zegt Amy. ‘Het was hartverscheurend, en heel schokkend.’
‘De plasticvervuiling kwam toen niet zo vaak in het nieuws, dus we hadden geen idee dat al het plastic dat we gebruikten en weggooiden zo slecht was voor het milieu,’ zegt Ella. ‘We beseften dat veel mensen zich daar waarschijnlijk ook niet van bewust waren, en daar wilden we wat aan doen.’
Hun campagne tegen plastic afval begon klein. ‘We waren nog heel jong, tien en twaalf, dus we zijn begonnen met zwerfafval rapen. En zodra we plastic begonnen te rapen, zagen we hoe snel het er overal weer vol mee ligt, dus dat was wel een motivatie,’ zegt Ella.
‘Als we niet met de campagne bezig zijn, doen we leuke dingen: tv kijken, boeken lezen, met vriendinnen kletsen’
In vijf jaar tijd hebben ze maar liefst 96.685 stuks wegwerpplastic opgeraapt. Ze willen de honderdduizend halen, want dat is het aantal zoogdieren in zee dat elk jaar sterft door plastic te eten of erin verstrikt te raken. De zussen hebben ook al honderden presentaties gegeven op scholen en festivals, waaronder een TEDx-talk, en ze hebben een landelijk Plastic Clever-programma opgezet om Britse scholen, restaurants, bedrijven, festivals en gemeenteraden te helpen hun gebruik van wegwerpplastic terug te dringen.
Wat doen jullie om te ontspannen? ‘We zijn gewone tieners, dus als we niet met de campagne bezig zijn, doen we leuke dingen: tv kijken, boeken lezen, met vriendinnen kletsen.’
Kweekvlees of grasgevoerd? ‘We zijn veganist!’
Als je nou één ding kon veranderen…? ‘Zorgen dat de mensen die aan de knoppen zitten, ook bij jongeren te rade gaan.’ (LO’K)
In 2019 speelde de toen net zeventienjarige Noga Levy-Rapoport een belangrijke rol bij de organisatie van de grootschalige Britse klimaatstakingen van 20 september. Dat betekende ‘maandenlang keihard werk – e-mails, vergaderingen, veel reizen van school naar werk en naar hoofdkantoren van bedrijven, om zo veel mogelijk mensen over te halen om met ons de straat op te gaan.’ Levy-Rapoport, die inmiddels studeert aan de Universiteit van Warwick, maar ook driftig campagne blijft voeren, denkt dat ‘de gevolgen van dat werk nog steeds merkbaar zijn’.
’Met greenwashing wordt alle verantwoordelijkheid voor deze internationale crisis bij ons als consument gelegd‘
Als je nou één ding kon veranderen…? ‘Zorgen dat regeringen en wereldleiders een eind maken aan het greenwashen waaraan het bedrijfsleven zich voortdurend bezondigt. Met greenwashing wordt alle verantwoordelijkheid voor deze internationale, angstaanjagend grote crisis bij ons als consument gelegd, in plaats van bij de fossielebrandstofbedrijven die profiteren van onze mensen en onze planeet. Bedrijven als BP en Shell, die voor zo veel milieuschade verantwoordelijk zijn, weten dat een CO2-vrije wereld mogelijk is, dat een duurzame en rechtvaardige samenleving mogelijk is, maar dat kan alleen als we een eind maken aan de ongecontroleerde macht die zij hebben over onze energie, onze banen en onze bestaansmiddelen.’ (KF)
De Colombiaans-Amerikaanse Jamie Margolin uit Seattle richtte in 2017 de coalitie Zero Hour op, die in juli dat jaar de Youth Climate March aanvoerde. Ze was een van de dertien jongeren die in 2018 een rechtszaak aanspanden tegen de staat Washington, omdat die door ‘het actief verergeren van de klimaatcrisis’ hun grondrechten schendt. Ze studeert nu film aan de New York-universiteit en blijft campagne voeren voor het klimaat en voor queer-rechten.
Als je nou één ding kon veranderen…? ‘Een eind maken aan alle ontbossing en de vernietiging van de natuur.’ (KF)
‘Ik was acht toen ik een waterceremonie bijwoonde in een First Nations-gemeenschap niet ver van de mijne,’ zegt Autumn Peltier over het moment dat haar ertoe bracht om zich sterk te maken voor schoon drinkwater. ‘Ik moest naar de wc en in de gang hingen overal bordjes met “Water niet drinken” en “Water koken voor gebruik”.’ Toen ze haar moeder daarnaar vroeg, legde die uit dat het water in deze gemeenschap in het noorden van Ontario al vierentwintig jaar vervuild was.
Inmiddels vertegenwoordigt Peltier haar gemeenschap op het vlak van waterkwaliteit in de Anishinabek Nation. Ze trok voor het eerst de aandacht toen ze op de Assembly of First Nations in 2017 tegen premier Justin Trudeau zei dat ze ‘erg ontevreden was’ over zijn staat van dienst op het gebied van waterbescherming en de aanleg van oliepijpleidingen. Het jaar daarop sprak ze op de Algemene Vergadering van de VN wereldleiders toe over het thema watervervuiling. ‘Op zo’n podium weet ik dat mijn boodschap gehoord wordt en dat Canada gedwongen wordt om op dat niveau te reageren,’ zegt ze. ‘Daaraan zie je dat ik iets kan bereiken voor het water, voor onze kinderen en onze rechten als de oorspronkelijke bewoners van dit land.’
‘Ik wil de bewindslieden eens zelf laten ervaren waarvoor we vechten’
Als je nou één ding kon veranderen…? ‘Elk nieuw parlementslid aansporen een week te verblijven in een gemeenschap waar je het kraanwater niet kunt drinken en waar de huizen hard aan herstel toe zijn. De bewindslieden eens zelf laten ervaren waarvoor we vechten en waarom wij ons hier sterk voor maken.’ (KF)
Ze zat nog maar net op de middelbare school toen ze meedeed aan de eerste klimaatstaking, en nu heeft de net zestienjarige Grace Maddrell Tomorrow Is Too Late gepubliceerd, een boek met essays en verhalen van jonge activisten van overal ter wereld over de redenen waarom we nu dringend iets moeten doen om een klimaatramp af te wenden.
‘Deze crisis is het gevolg van kolonialisme, kapitalisme en ongelijkheid’
Als je nou één ding kon veranderen…? ‘Deze crisis is het gevolg van kolonialisme, kapitalisme en ongelijkheid. Als we iets kunnen doen aan het denken dat deze zaken in stand houdt, zouden we tot een betere wereld kunnen komen.’ (LO’K)
Ook de jongste generatie is bezorgd over de toekomst. Climate Clips van Mirjam Marks bestaat uit 89 filmpjes gemaakt door kinderen uit alle windstreken.
Het is de eerste keer sinds de Taliban er aan de macht zijn
Een delegatie van de Afghaanse regering zal in Bakoe zijn voor de klimaattop, die van 11 tot 22 november wordt gehouden, meldt The Times of India. De status van de Afghaanse delegatie bij de COP29 was niet meteen duidelijk, maar bronnen vertelden AFP zaterdag dat de Afghaanse delegatie de status van waarnemer zou kunnen krijgen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Zo‘n uitnodiging heeft het land niet meer gehad sinds de terugkeer van de Taliban-regering in 2021, die door geen enkele staat ter wereld wordt erkend, maar die ervoor pleit om betrokken te worden bij internationale klimaatbesprekingen.
Afghanistan, het zesde meest kwetsbare land voor klimaatverandering, worstelt met plotselinge overstromingen, droogte en andere natuurrampen die wetenschappers in verband brengen met klimaatverandering. Alleen al in mei kwamen meer dan 350 Afghanen om bij overstromingen.
‘We kunnen helaas niets doen om ernstige overstromingen tegen te houden’, schrijft klimatoloog Friederike Otto. ‘Maar we kunnen wel alarmsystemen en noodhulpdiensten optimaliseren.’
Op het moment dat ik dit schrijf, is het dodental opgelopen tot 214. Gehavende auto’s en andere brokstukken liggen hoog opgestapeld in de straten, grote delen van Valencia staan nog steeds blank en Spanje is in rouw. Afgelopen zondag kwam het tot een woede-uitbarsting waarbij de Spaanse koning en koningin door demonstranten werden bekogeld met modder en andere zaken. Waarom heeft een bijtijds aangekondigde overstroming in een rijk land zoveel levens gekost?
Door het mondiale noorden wordt de klimaatcrisis, veroorzaakt door het verbranden van steenkool, olie en gas, van oudsher als een verre dreiging gezien voor mensen in het mondiale zuiden. Deze misvatting heeft een vals gevoel van veiligheid in stand gehouden.
Wetenschappers weten al lang dat de klimaatopwarming door fossiele brandstofemissies tot meer overstromingen, stormen, hittegolven, droogteperiodes en bosbranden zal leiden. Maar pas in 2004 verscheen de eerste studie die een weersgesteldheid – de verwoestende Europese hittegolf van 2003 – toeschreef aan ons veranderende klimaat. Alle bewijzen ten spijt aarzelen mensen om extreem weer met de klimaatcrisis in verband te brengen.
In 2014 heb ik World Weather Attribution opgericht om het gesprek in andere banen te leiden. Onze attributiestudies worden direct na een weerkundige ramp binnen enkele dagen of weken uitgevoerd om mensen in realtime te informeren over de rol van de klimaatcrisis.
Analyse
Een snelle analyse na de overstromingen in Spanje wees uit dat als gevolg van de klimaatnoodtoestand extreme regenval zo’n twaalf procent heviger en twee keer zo waarschijnlijk is geworden. Desondanks zei de burgemeester van Paiporta, waar minstens 62 mensen zijn omgekomen, dat overstromingen niet vaak voorkomen en dat ‘de mensen niet bang zijn’. Maar door de klimaatverandering komen ooit zeldzame gebeurtenissen vaker voor.
Op gebeurtenissen als deze die alle records breken kun je je moeilijk voorbereiden. Hoe communiceer je het extreme gevaar van iets wat nog nooit iemand heeft meegemaakt?
We zagen dit onlangs gebeuren nadat orkaan Helene in de Verenigde Staten aan land was gekomen. Meer dan tweehonderd mensen kwamen om het leven door overstromingen in het zuidelijke deel van de Appalachen. Hoewel er voorafgaand aan de ramp was gewaarschuwd voor ‘catastrofale en levensbedreigende’ overstromingen, werden mensen verrast toen die kwamen en beseften velen niet hoe extreem de stortbuien zouden zijn.
Maar in Spanje kwam de waarschuwing pas toen veel mensen al gevangen zaten in overstroomde huizen of ondergrondse parkeergarages waaruit ze hun auto naar hoger gelegen plekken probeerden te verplaatsen.
‘Ook toen werd er geen steun verleend aan degenen die zichzelf niet konden redden’
Hetzelfde gebeurde – of liever gezegd, gebeurde niet – in Duitsland in 2021. Ook toen werden mensen niet geïnformeerd hoe ze moesten handelen en werd er, belangrijker nog, geen steun verleend aan degenen die zichzelf niet konden redden: in het Duitse stadje Sinzig verdronken twaalf bewoners van een tehuis voor gehandicapten. In Spanje zijn er al doden gemeld in één verzorgingshuis en ik vrees dat er de komende weken nog meer van zulke verontrustende verhalen aan het licht zullen komen.
World Weather Attribution heeft dertig verwoestende overstromingen onderzocht en in bijna alle gevallen, ook in ontwikkelingslanden, is vastgesteld dat de zware regen was voorspeld. Maar zoals we in Spanje hebben gezien, is voorspellen niet genoeg. Toen de waarschuwingen eindelijk kwamen, bevatten ze geen belangrijke informatie over hoe en waarheen er geëvacueerd moest worden.
Lokale overheden en noodhulpverleners zijn essentiële bemiddelaars tussen weerdiensten en mensen in gevaar. Noodhulpdiensten moeten worden versterkt en niet ontmanteld, zoals het geval was in Valencia.
De Spaanse noodhulpverlening behoeft duidelijk verbetering. In bredere zin moet er een aantal vraagtekens worden gezet bij de internationale rampenbestrijding: moet de EU middelen krijgen voor de preventie van rampen, in plaats van voor het opruimen van de rotzooi achteraf? Naar mijn mening moet de EU absoluut meer middelen voor dit doel inzetten en gecoördineerde plannen ontwikkelen.
Investeren
Zolang we fossiele brandstoffen blijven verbranden, zullen we steeds meer extreme weersomstandigheden zien. Momenteel zitten we op 1,3 graden opwarming, maar we zijn op weg naar 3 graden in 2100, met als gevolg dat overstromingen als in Spanje in frequentie en hevigheid zullen toenemen. Als we geen actieplan ontwikkelen waarvan we bovendien precies weten hoe we dat moeten uitvoeren, zal het dodental bij extreme hitte of regenval, zoals nu in Spanje, altijd hoog zijn.
Investeren in mensen en hulpdiensten zal levens redden. Maar overheden kunnen niet op dezelfde manier verder bouwen. Bijna overal in Europa waar mensen wonen, zijn rivieren gekanaliseerd en zijn alle oppervlakken bedekt met beton en asfalt om een comfortabele stad te creëren voor auto’s. Als we in plaats daarvan de prioriteit geven aan mensen, moeten we de rivieren weer ruimte geven, zodat ze ergens anders heen kunnen dan richting onze huizen. Door de verstedelijking van Europa ontstaan steeds meer afgedichte oppervlakken waardoor steeds meer mensen slachtoffer zijn van verwoestende overstromingen.
Wij Europeanen moeten onze steden leren afstemmen op een toekomst die nog maar net is begonnen. Maar vooral moeten we leren overleven in een wereld die onderhevig is aan klimaatverandering.
Friederike Otto is een klimatoloog en medeoprichter van World Weather Attribution, dat de rol van klimaatverandering in extreme weersomstandigheden bestudeert.
’De weg naar energieneutraliteit is echter nog lang‘
’Dit is de grootste jaarlijkse daling in decennia, met uitzondering van 2020, toen Covid-19 leidde tot een emissiereductie van 9,8 procent‘, maakte de Europese Commissie donderdag bekend. De uitstoot van elektriciteitsproductie en verwarming is met 24 procent gedaald ten opzichte van 2022, mede dankzij de ontwikkeling van windturbines en zonnepanelen. Maar ’de weg naar energieneutraliteit is nog lang‘, merkt Le Soir op. Brussel wil deze klimaatdoelstelling tegen 2050 halen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Een van de eerste taken van het nieuwe team van Ursula von der Leyen zal zijn om te onderhandelen over de doelstelling voor 2040, waarvoor de Commissie een vermindering van de uitstoot van broeikasgassen met 90 procent ten opzichte van 1990 bepleit. Maar rechts, de belangrijkste kracht in het Europees Parlement, heeft er een hard hoofd in dat dit cijfer zal worden gehaald.
Wat schrijven internationale commentatoren en opiniemakers over het jaarlijkse VN-klimaatrapport? ‘De dominante modellen van economische groei duwen de planeet richting instorting, met mogelijk onomkeerbare gevolgen voor mensen en economieën.’
‘Landen moeten (…) snelle resultaten gaan boeken, anders is de doelstelling van het Akkoord van Parijs om de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5 graden Celsius in 2100 binnen een paar jaar dood en ligt de doelstelling van ruim onder de 2 graden op de intensive care. Volgens de huidige klimaatdoelen is de wereld op weg naar een wereldwijde temperatuurstijging van 2,6 tot 2,8 graden deze eeuw. Erger nog, het huidige beleid is ontoereikend om zelfs aan deze doelen te voldoen. Als er niets verandert, stevenen we af op een temperatuurstijging van 3,1 graden.’
‘De opwarming van de aarde wordt voornamelijk veroorzaakt door de exploratie en verbranding van olie, gas en kolen. Maar heeft de internationale gemeenschap op de klimaattop van 2023 in Dubai niet besloten om afscheid te nemen van fossiele brandstoffen? En zich te richten op hernieuwbare energie? Dat maakt niet uit. Big oil in Amerika en Europa en olie- en gasproducerende landen als Rusland en Saoedi-Arabië denken dat ze de macht hebben om dit te negeren. Hetzelfde geldt voor de regering van China, die alleen al verantwoordelijk is voor twee derde van alle nieuwe kolencentrales ter wereld.’
‘Als we niet van koers veranderen, zal de opwarming van de aarde naar verwachting meer dan 3 graden Celsius bedragen, wat zal leiden tot een verlies van minstens 18 procent van het wereldwijde bbp tegen 2050. De dominante modellen van economische groei duwen de planeet richting instorting, met mogelijk onomkeerbare gevolgen voor mensen en economieën. (…) De klimaatcrisis is een direct gevolg van economische keuzes. Om de richting van economische groei te veranderen zodat deze de planetaire grenzen respecteert, moeten groene industriële strategieën drastisch op de schop om zo een transformatie van de hele economie te stimuleren.’
‘Wat als hoop het probleem is? Wat als hoop het antidepressivum is dat ons allemaal comfortabel apathisch houdt, terwijl we het volste recht hebben om verdrietig, bezorgd, tot actie aangezet of gewoon boos te zijn? (…) Nieuw onderzoek toont aan dat mensen die klimaatgerelateerd leed ervaren eerder geneigd zijn om collectieve actie te ondernemen. De geschiedenis laat daarentegen zien dat gefabriceerd optimisme kan leiden tot zelfgenoegzaamheid en het ontlopen van verantwoordelijkheden. (…) Als je niet verontrust bent over wat er gebeurt met de planeet, dan steek je je kop in het zand.’
Zonder emissiereductie is de 1,5°C-doelstelling onhaalbaar
Uit een nieuw rapport van het United Nations Environment Programme (UNEP), dat minder dan een maand voor de COP29-top in Azerbeidzjan werd gepubliceerd, blijkt dat ’een jaar nadat wereldleiders een historische belofte deden om af te stappen van fossiele brandstoffen, landen vrijwel geen vooruitgang hebben geboekt in het verminderen van emissies‘. Dat schrijft The New York Times.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Volgens de VN zou het emissiereductiebeleid dat momenteel door landen wordt uitgevoerd leiden tot een ’catastrofale‘ opwarming van 3,1°C deze eeuw ten opzichte van het pre-industriële tijdperk. Zelfs met alle beloften om het beter te doen, zouden de temperaturen wereldwijd met 2,6°C stijgen, met een reeks onomkeerbare ’omslagpunten‘.
’We hebben een wereldwijde mobilisatie nodig op een schaal en in een tempo die we nog nooit eerder hebben gezien, en we hebben het nu nodig, of de 1,5°C-doelstelling is onhaalbaar‘, waarschuwde Inger Andersen, Executive Director van het UNEP.
Beslissende, snelle actie is noodzakelijk, aldus experts
Veel van de ‘vitale functies’ van de aarde hebben recordextremen bereikt, wat aangeeft dat ‘de toekomst van de mensheid aan een zijden draadje hangt’, aldus het rapport van een groep van ‘s werelds meest vooraanstaande klimaatexperts. Dat schrijft The Guardian.
Het rapport beoordeelde 35 vitale functies in 2023 en ontdekte dat 25 functies slechter waren dan ooit gemeten, waaronder kooldioxideniveaus en de menselijke bevolking. Dit wijst op een ‘kritieke en onvoorspelbare nieuwe fase van de klimaatcrisis’, aldus het rapport.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De temperatuur van het aardoppervlak en de oceanen bereikte een recordhoogte door de recordverbranding van fossiele brandstoffen, aldus het rapport. De menselijke bevolking neemt toe met ongeveer 200.000 mensen per dag en het aantal runderen en schapen met 170.000 per dag, wat allemaal bijdraagt aan een recorduitstoot van broeikasgassen.
De wetenschappers zeiden dat hun doel was ‘om duidelijke, op bewijs gebaseerde inzichten te bieden om burgers en wereldleiders tot actie aan te zetten. We willen gewoon eerlijk handelen en vertellen hoe het is.’ Beslissende, snelle actie is noodzakelijk om menselijk lijden te beperken, inclusief het verminderen van de verbranding van fossiele brandstoffen en methaanuitstoot, het terugdringen van overconsumptie en verspilling door de rijken, en het aanmoedigen van een omschakeling naar plantaardig voedsel, aldus de experts.
Uitstoot scheepvaart zal in 2025 maar met 2 procent zijn afgenomen
Vrachtverkeer via zee is een van de meest efficiënte transportmiddelen: het vervoert ongeveer 90 procent van de wereldhandel en draagt volgens schattingen van de EU slechts 3 tot 4 procent bij aan de uitstoot van broeikasgassen. Toch verplicht de Europese wetgeving dat ook de scheepvaart op termijn CO2-neutraal wordt.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Hoewel het nog lang duurt voordat elektrische schepen gemeengoed zijn, aldus El País, tonen enkele baanbrekende initiatieven hoe de toekomst eruit zal zien: China gebruikt al een 100 procent elektrisch containerschip dat 10.000 ton kan verplaatsen, in Noorwegen zijn er zeventig elektrische veerboten, op de Balearen is er net een te water gelaten tussen Ibiza en Formentera, terwijl in Australië een 130 meter lange veerboot wordt gebouwd om Argentinië en Uruguay met elkaar te verbinden. Toch was in 2023 nog 99,6 procent van de verbruikte brandstof door vrachtschepen van fossiele oorsprong.
‘De technologie bestaat al en in korte tijd hebben we indrukwekkende vooruitgang gezien. Het enige wat we nodig hebben is de politieke wil om een wetgevend kader te creëren om ze kosteneffectief te maken in vergelijking met fossiele opties. We zien steeds grotere batterijen met een groter bereik. We zullen deze technologie de komende jaren zien exploderen,’ zegt Jacob Armstrong van de milieu-organisatie Transport & Environment tegen de Spaanse krant. Toch is de voorspelling dat in 2025 de uitstoot van de scheepvaart met slechts 2 procent is afgenomen ten opzichten van 2020.
Crédit Agricole CIB, Société Générale, Bank of America, Morgan Stanley, Goldman Sachs, Bank of America en acht andere banken die tot ’s werelds grootste banken behoren, hebben toegezegd hun steun voor kernenergie te verhogen, meldt Financial Times. Deze beslissing zou het mogelijk moeten maken om ’de financiering vrij te maken die nodig is om nieuwe centrales te bouwen’.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De vertegenwoordigers van deze veertien financiële instellingen, die vorige week in New York bijeenkwamen op initiatief van John Podesta, adviseur van het Witte Huis voor klimaatbeleid, benadrukten de essentiële rol van de banksector bij het waarborgen van de overgang naar een groene economie. Ze bevestigden ook hun steun voor de doelstelling die COP28 heeft vastgesteld voor 2050: het verdrievoudigen van de wereldwijde kernenergiecapaciteit. Echter, ’zonder precies aan te geven wat ze van plan zijn te doen’.
De zeer hoge kosten van kerncentrales, die in de tientallen miljarden euro’s lopen, vormden tot nu toe een groot obstakel voor de bouw van nieuwe centrales. De Europese Investeringsbank (EIB) en de Wereldbank zijn momenteel tegen de financiering van deze sector vanwege de complexiteit en de hoge risico’s, ‘maar ook vanwege de problemen die deze energie oplevert vanuit het oogpunt van milieu-, sociale en bestuursnormen’, aldus het Britse dagblad.
De groene economie heeft een enorme honger naar koper – en de mensen stelen, vechten en sterven om die te kunnen voeden. Met uitzondering misschien van goud heeft geen enkel ander metaal zoveel verwoesting aangericht.
Voorstanders van de energietransitie willen alles elektrisch maken. Auto’s, verwarmingssystemen, fabrieken en alle andere machines moeten draaien op elektriciteit in plaats van op fossiele brandstoffen. Daarvoor hebben we koper nodig – ontzettend veel koper. Afgezien van zilver, dat veel zeldzamer en duurder is, is koper de beste stroomgeleider die er bestaat. We hebben het nodig voor zonnepanelen, windturbines en elektrische voertuigen. Voor de reusachtige batterijen die ons van stroom zullen voorzien wanneer de zon niet schijnt en de wind niet waait. En voor uitbreiding en verbetering van het elektriciteitsnet, dat in de meeste landen uit talloze kilometers stroomkabels bestaat.
Een recent rapport van S&P Global voorspelt dat we de komende 25 jaar meer koper nodig zullen hebben dan de mensheid in haar gehele bestaan heeft gebruikt. Analisten voorspellen dat we de komende jaren miljoenen tonnen tekort zullen komen.
Terwijl de energietransitie op stoom komt, is de waarde van koper de lucht in geschoten. De afgelopen vier jaar is de prijs van een ton koper van 6400 naar 9000 dollar gestegen. Daardoor zijn elektrische bedrading en apparatuur en zelfs het ruwe, net gedolven metaal een aantrekkelijk doelwit geworden voor dieven. Overal ter wereld wordt voor honderden miljoenen aan koper gestolen – waarbij vele mensen om het leven komen. Wellicht met uitzondering van goud heeft geen enkel ander metaal zo veel dood en verderf gezaaid.
Het meeste koper wordt nog altijd gewonnen en verkocht door erkende bedrijven. Maar zelfs de legale koperindustrie heeft enorm veel schade aangericht. De kopermijnbouw heeft – in het westen van de VS, in Zuid-Amerika, in Centraal-Afrika – enorme stukken land en kilometers waterwegen vervuild.
Rampen
En het risico op rampen wordt groter, omdat van de rijkste en makkelijkst bereikbare koperertslagen de meeste inmiddels zijn ontgonnen. ‘Al het laaghangende fruit is geplukt,’ zegt Scott Dunbar, een voormalig mijnbouwkundig ingenieur uit Canada. De kwaliteit van het resterende erts in veel grote mijnen gaat snel achteruit. Dat betekent dat er steeds grotere stukken land moeten worden opengebroken om dezelfde hoeveelheid koper te winnen, waarbij dus ook steeds grotere hoeveelheden afval worden geproduceerd.
Het nieuwe koperfront ligt in Centraal-Afrika. Sinds de vroege jaren 2000 wordt daar flink geïnvesteerd, als reactie op de schreeuwende vraag naar grondstoffen in China’s groeiende economie. De meeste bedrijvigheid vindt plaats in de Democratische Republiek Congo, een groot land dat rijk is aan koper, diamanten, goud, kobalt en andere delfstoffen. De mijnbouw is goed voor ongeveer 80 procent van de exportopbrengsten. Weinig daarvan komt uiteindelijk bij de inwoners terecht; de meeste Congolezen moeten leven van minder dan 3 dollar per dag.
De grootste producent van ruw koper ligt echter aan de andere kant van de wereld. Chili houdt die titel al tientallen jaren en levert momenteel een kwart van al het ruwe koper ter wereld. Koper heeft het land enorme rijkdom gebracht, maar ook gezorgd voor plunderingen, onteigeningen en geweld.
Grootschalige mijnbouw begon in dit land meer dan een eeuw geleden, toen een Noord-Amerikaans bedrijf in het noorden er controle kreeg over Chuquicamata, een gebied waar de oorspronkelijke bevolking al eeuwenlang koper opgroef. Een tijdlang was het de grootste dagbouw- oftewel bovengrondse mijn ter wereld. De arbeidsomstandigheden waren armzalig en er werd vaak gestaakt. Toen de Chilenen in 1970 de socialist Salvador Allende als president kozen, was een van de eerste dingen die hij deed de Chileense kopermijnen nationaliseren, waaronder Chuquicamata. De Amerikaanse eigenaren van de mijn waren woedend. Drie jaar later werd Allende bij een door de VS gesteunde coup ten val gebracht.
Tegenwoordig wordt Chuquicamata gerund door overheidsbedrijf Codelco. Het terrein van de mijn strekt zich uit over de lage uitlopers van een bergketen in de Atacama-woestijn. Het is een van de droogste gebieden op aarde. De groeve zelf is gigantisch groot: meer dan 1,5 kilometer breed, ruim 3 kilometer lang en bijna een kilometer diep. Deze vormt het middelpunt van een krioelend complex van gebouwen en wegen vol huizenhoge vrachtwagens, omvangrijke machines en torenhoge schoorstenen, allemaal gehuld in stof en rook, als was het een industriële voorstad van Mordor.
De schatten die in deze mijnen worden opgegraven, trekken schaamteloze criminelen aan
De mijn heeft ook een verstrekkende impact op het omringende landschap. De schokgolven breiden zich uit in alle richtingen. Grijs-bruingestreepte bergen steengruis liggen verspreid over vele kilometers. Een door wallen van opgehoopte aarde en steen ingesloten bezinkingsbassin met vervuild water beslaat een oppervlakte zo groot als Manhattan.
En dan is er nog de schade die je niet direct ziet. Chuquicamata – en andere mijnen in de buurt – onttrekken enorme hoeveelheden water aan de waterhoudende grondlagen en bergstroompjes in de Atacama. Volgens Leonel Salinas, vertegenwoordiger van de plaatselijke bevolking in Lasana, een bescheiden verzameling huizen ongeveer 45 kilometer van Chuquicamata, zuigt de mijn het weinige water in het gebied weg. Akkerland droogt uit, waardoor de meeste boeren zich gedwongen zien naar de stad te verhuizen.
De schatten die in deze mijnen worden opgegraven, trekken schaamteloze criminelen aan. Bij het licht van de volle maan komen bandieten in Toyota Tundra-pick-uptrucks naast de treinen rijden die de koperplaten uit de mijnen in de Atacama naar de kust vervoeren. Ze springen op de wagons, snijden de touwen waarmee de 90 kilogram wegende metaalplaten bevestigd zijn door, gooien het koper achter in de rijdende pick-ups en verdwijnen in het donker.
In januari 2023 werd de belangrijkste zeehaven van Chili overvallen door een heel team van criminelen, dat een handjevol havenarbeiders overmeesterde en ervandoor ging met twaalf containers vol koper van Codelco, met een waarde van meer dan 4 miljoen dollar. Het is zo’n nijpend probleem dat de Chileense politie een speciale kopertaskforce heeft opgezet.
Niemand weet precies hoeveel koper er jaarlijks wereldwijd wordt gestolen. Dieven verkopen hun buit doorgaans aan sloop- en recyclebedrijven waar geen vragen worden gesteld over de herkomst. Daar wordt het omhulsel van de stroomkabels gestript en het koper versnipperd of gesmolten. Nadat het gestolen koper gezuiverd is, kan het worden vermengd met legaal verkregen koper, waarna het makkelijk op de officiële markt te verkopen valt; de herkomst valt dan niet meer te achterhalen. Maar je kunt gerust zeggen dat de hoeveelheid gestolen koper jaarlijks vele miljoenen, zo niet miljarden dollars waard is. In 2023 werd bij Aurubis, de grootste koperrecycler van Europa, middels een bijzonder gewaagde operatie voor 200 miljoen dollar aan koper en andere metalen gejat. De grootste roofovervallen, tenminste in de VS, zijn meestal inside jobs.
Opportunisten
Amerikaanse koperdieven zijn overigens vaak gewoon opportunisten. Je hebt niet bijzonder veel deskundigheid of lef nodig om in een leegstaand gebouw de bedrading los te trekken, achter een appartementencomplex een airconditioner open te breken of in een rustige buitenwijk een putdeksel mee te pakken. De kosten voor het repareren van de veroorzaakte schade gaat de waarde van het gestolen metaal echter vaak ver te boven. Uitgetrokken kabels hebben drinkwatervoorzieningen in Hawaii belemmerd, straatverlichting in Missouri en landingsbaanlichten in Washington uitgeschakeld en hele metrolijnen in New York stilgelegd. In de VS wordt de schade die door koperdiefstal jaarlijks wordt toegebracht aan gebouwen en bedrijven die behoren tot de vitale infrastructuur geschat op 1 miljard dollar.
In Zuid-Afrika hebben wijdverbreide armoede, een incompetente politie en torenhoge metaalprijzen van koperdiefstal een heuse bedrijfstak gemaakt. Mijnen zijn een dankbaar doelwit. Hun ondergrondse netwerken van schachten en tunnels hebben stroom nodig voor de verlichting en de graafmachines. Die stroom gaat uiteraard door kilometers kabel, onbewaakt en uit het zicht. Elke dag wagen honderden mensen hun leven om aan dat metaal te komen.
Deze dieven staan bekend als zama zama’s, wat in het Zulu zoiets betekent als ‘waag het erop’. Deze illegale mijnwerkers laten zich aan touwen of via handgemaakte ladders in mijnschachten zakken en dringen het netwerk van tunnels binnen. Daar zetten ze ondergrondse kampen op. Zama zama’s brengen soms weken of zelfs maanden in de tunnels door.
Het is een misdaad die verbazingwekkend vaak voorkomt en zeer veel schade aanricht. Het mijnbouwbedrijf Implats meldde in 2021 ongeveer 800 gevallen van kabeldiefstal. Vanwege gestolen kabels moeten sommige mijnen wekenlang dicht blijven.
Illegale mijnwerkers komen bij bosjes om bij gasexplosies, overstromingen door hevige regenval en andere ongelukken
En het is een buitengewoon gevaarlijke manier om aan de kost te komen. Illegale mijnwerkers komen bij bosjes om bij gasexplosies, overstromingen door hevige regenval en andere ongelukken. Boven de grond worden tientallen vrachtwagens overvallen die koper naar Zuid-Afrikaanse havens vervoeren. Ondertussen wordt het elektriciteitsnet zo vaak en zo zwaar geplunderd dat het hele land eronder lijdt. In 2021 meldde spoorbedrijf Transnet dat er meer dan 1000 kilometer aan bovenleidingkabels was gestolen. Zendmasten, waterpijplijnen en elektriciteitscentrales worden eveneens aangevallen. Een ziekenhuis in Johannesburg moest sluiten nadat er koperen leidingen, kabels en elektrische apparatuur waren gestolen.
De golf van koperdiefstal heeft in sommige arme townships een tegenreactie opgeroepen van geweld door burgerwachten. Vermeende dieven zijn aangevallen, in elkaar geslagen en worden soms zelfs gelyncht.
De Zuid-Afrikaanse overheid en mijnbedrijven zoeken ondertussen wanhopig naar een oplossing. Spoorweg- en elektriciteitsbedrijven vervangen het koperdraad soms door aluminium of een legering van koper en mangaan, maar niets geeft een betere geleiding en is beter bestand tegen corrosie dan koper. Om diefstal te ontmoedigen heeft de regering eind 2022 een verbod op de export van oud koper ingesteld, in de hoop de toegang tot de overzeese afzetgebieden voor gestolen koper af te snijden. De dieven lijken daar echter nauwelijks last van te hebben. Er zijn nog genoeg binnenlandse kopers, en het kost de smokkelaars die de waar naar het buitenland verschepen blijkbaar weinig moeite om het metaal langs de ontoereikende haveninspectie te krijgen.
Een effectievere benadering van het groeiende koperdiefstalprobleem zou kunnen zijn om de aandacht te verleggen van het aanbod naar de vraag. Al zal ook dat niet makkelijk worden. Maar bedenk bijvoorbeeld dat er wereldwijd meer dan een miljard auto’s rondrijden. Als die allemaal moeten worden vervangen door elektrische auto’s, zijn er ontzaglijk grote hoeveelheden koper nodig, voor zowel de productie als het laadnetwerk. Als we in plaats daarvan het openbaar vervoer zouden uitbreiden, e-bikes zouden subsidiëren en onze steden beter zouden inrichten op voetgangers, hebben we er veel minder van nodig.
Het moet ons lukken om die baanbrekende overstap naar duurzame energie te maken. Maar we moeten ook inzien dat de koolstofvrije, door zon en wind aangedreven toekomst die we ons graag voorstellen haar eigen gevaren voor mens en planeet met zich meebrengt.
In een donderdag gepubliceerde studie in Science presenteert een team van Amerikaanse en Britse onderzoekers een baanbrekend verslag van het klimaat op aarde in het verre verleden tot nu. Volgens de onderzoekers was het op onze planeet in de afgelopen 485 miljoen jaar aanzienlijk warmer in periodes met hoge kooldioxideniveaus dan tot nu toe werd gedacht.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘Met alle kooldioxide die de mens nu in de atmosfeer pompt door het verbranden van fossiele brandstoffen, suggereren de nieuwe bevindingen dat de temperaturen de komende millennia meer zouden kunnen stijgen dan verwacht’, aldus The New York Times. Hoofdauteur van het onderzoek, Emily J. Judd, tegen de Amerikaanse krant: ‘We zeggen niet dat het onmiddellijk warmer wordt, maar op de lange termijn zal de planeet waarschijnlijk warmer worden dan we eerder dachten.’
‘Ondertussen’, zegt Judd, ‘voegen mensen zo snel koolstofdioxide toe aan de lucht, bijna 40 miljard ton per jaar, dat dit veel rampzaligere gevolgen zal hebben dan de geleidelijke, geologische verschuivingen in het verleden van de aarde.’
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
