Onderwerpen: Kunst

De Poolse kunstenares Magdalena Abakanowicz was een pionier in de textielkunst, maar verwierf nog meer faam toen ze ook sculpturen van harde materialen ging maken. Haar oeuvre is te zien in de tentoonstelling Everything Is Made of Fiber in Textielmuseum Tilburg.

De Poolse kunstenares Magdalena Abakanowicz (1930–2017) begon niet uit idealisme met textielkunst, maar uit noodzaak. In de jaren zestig werd haar abstracte werk in haar thuisland verboden vanwege het gebrek aan een socialistische boodschap. Toch groeide ze uit tot een wereldberoemde pionier van de textielkunst, met haar Abakans, grote, organisch gevormde stoffen sculpturen.

Ze zag textiel als de basis van alles: van kunst tot het menselijk lichaam

Ze zag textiel als de basis van alles: van kunst tot het menselijk lichaam. Toch vond ze pas erkenning in de kunst­wereld met haar Alterations (1974-1975): hoofdloze, verminkte lichamen, gemaakt van harde materialen. Het was een nieuw, bevrijdend hoofdstuk, waarin ze haar oorlogsherinneringen tastbaar maakte.  

Magdalena Abakanowicz: Everything Is Made of Fiber, Textielmuseum Tilburg, tot 24/8 

Een ontmoeting van kunstenaar Anaïs López met een schildpad aan de Japanse Kamo-rivier vormde de kiem voor de ontroerende tentoonstelling De Schildpad en de Monnik.

De tentoonstelling De Schildpad en de Monnik is ontstaan vanwege een dubbele ontmoeting met een schildpad die Anaïs López zag bij de rivier de Kamo in Japan. De hoogzwangere López, die net haar zus had verloren, was naar Japan gereisd op zoek naar troost en bezinning. Een paar dagen later zag de schildpad opnieuw, op de laatste avond van het Obon-festival, als de Japanners de geesten van hun voorouders eren. Er werd gezegd dat de schildpad de kami van rivier de Kamo geweest moest zijn, een geest die zich zelden liet zien; hij zou zich openbaren aan degenen die zich ophouden tussen de wereld van het leven en de dood. 

Het geheel is een sprookjesachtige vertelling over rouw, natuur en verbeelding

De Schildpad en de Monnik is een multimediaal project, waarin López fotografie, film ook bijzondere druktechnieken heeft gebruikt, bijvoorbeeld de gyotaku-methode waarbij een afdruk wordt gemaakt van een vis die met inkt is ingesmeerd. Het geheel is een sprookjesachtige vertelling over rouw, natuur en verbeelding.

López boekte eerder succes met De Migrant (2018), eveneens een multimediale vertelling, die werd genomineerd voor een Gouden Kalf en verschillende prestigieuze prijzen won, waaronder de Dutch Directors Guild Award voor beste digital storytelling en de Zilveren Camera Award voor beste storytelling. 

Japanmuseum Sieboldhuis, Leiden tot 7/12

Moederschap betekent niet alleen liefde en geborgenheid – het kent ook pijn, verlies en strijd. De tentoonstelling Good mom/bad mom, Unraveling the Mother Myth in het Centraal Museum Utrecht ontmantelt de mythes rond moederschap door perspectieven te presenteren die lange tijd onzichtbaar zijn geweest.

Moeder en kind zijn in de beeldende kunst ontelbare keren afgebeeld, in het verleden meestal verzorgend, in ontroerende omhelzingen, kammend, voedend, wiegend, netjes aangekleed of juist niet. In de moderne kunst hebben (veelal) vrouwelijke kunstenaars andere aspecten van het moederschap verwerkt. In Do not abandon me bijvoorbeeld, een samenwerking tussen Louise Bourgeois en Tracey Emin bestaande uit zestien prenten, worden fysieke driften verbeeld en de angst voor verlies en verlating. Bourgeois begon met het schilderen van torso’s, waarbij ze vloeiende silhouetten tekende, ingekleurd met rode, blauwe en zwarte verf. Ze gaf ze vervolgens door aan Emin, die op Bourgeois’ torso’s kleinere figuren tekende. In één ervan kust een vrouw een rechtopstaande fallus; in een ander steekt een kleine, foetusachtige vorm uit een gezwollen buik.

In Mutterfreude (2021) van Miriam Cahn lijken moeder en kind één wezen, onlosmakelijk verbonden

Bij Buhlebezwe Siwani gaat het over zwarte moeders wier kinderen tot slaaf werden gemaakt. In het werk van Frida Kahlo en Miriam Cahn zijn de minder idyllische kanten van het moederschap een thema, zelfs als het gaat om een moeder die nooit gebaard heeft. Kahlo’s verlangen naar het moederschap kon nooit bevredigd worden omdat een verkeersongeluk haar lichaam zo ernstig beschadigde dat het voor haar onmogelijk was een kind te krijgen. Verdriet over onvoldragen zwangerschappen is een terugkerend thema op haar schilderijen. In Mutterfreude (2021) van Miriam Cahn lijken moeder en kind één wezen, onlosmakelijk verbonden, net als de vreugde en pijn die inherent zijn aan het moederschap en het vrouw-zijn. 

Good mom/bad mom, Unraveling the Mother Myth. Centraal Museum Utrecht, 29/3 tot 14/9

In de solotentoonstelling Inside Out van de Brits-Palestijnse kunstenaar Mona Hatoum is werk te zien uit haar hele carrière: van video’s uit de jaren tachtig tot recente sculpturen. De complexiteit van ‘thuis’ in een vijandige en geglobaliseerde wereld is in bijna elk kunstwerk aanwezig.

Beeldende kunst – Een reusachtig spinnenweb van glas hangt in de Amersfoortse Kunsthal KAdE. Web (2025) is het nieuwste werk van de Brits-Palestijnse kunstenaar Mona Hatoum, dat ze maakte voor haar eerste omvangrijke solotentoonstelling in Nederland. 

Hatoum (Beiroet, 1952), dochter van Palestijnse vluchtelingen, strandde in 1975 in Londen toen een miljoen burgers de Libanese burgeroorlog ontvluchtten. Ze verwerkt die traumatische ontheemding op allerlei manieren in haar oeuvre. Hot Spot (2013) bijvoorbeeld, een stalen wereldbol omhuld door rood neonlicht, verbeeldt een wereld in constante staat van onrust. 

Daartegenover gebruikt ze alledaagse voorwerpen die voor een zekere geborgenheid en tegelijkertijd voor gevaar staan, zoals Paravent (2008), een kamerscherm in de vorm van een gigantische kaasrasp.

De complexiteit van ‘thuis’ in een vijandige en geglobaliseerde wereld is in bijna elk werk aanwezig

Met haar gebruik van industriële materialen zoals staal en prikkeldraad geeft Hatoum vertrouwde objecten een sinistere lading.

De complexiteit van ‘thuis’ in een vijandige en geglobaliseerde wereld is in bijna elk werk aanwezig. Een bed waar je niet graag in kruipt, omdat het ongemak en pijn uitstraalt. Of Home (1999), een berg keukengerei op een tafel waar elektriciteit doorheen stroomt. Ook in Remains (cabinet) verandert de kunstenaar het huiselijke in een plek vol angst, door een keukenkast in brand te steken en de verkoolde resten nog net overeind te houden met een delicaat rasterwerk.

De universele menselijke ervaringen van ontworteling, conflict en onzekerheid geven de dunne scheidslijn tussen veiligheid en bedreiging sterk weer.  

Kunsthal KAdE, Amersfoort, 1/2 t/m 4/5

Ter nagedachtenis aan de Antwerpse kunstenaar Panamarenko is in Knokke-Heist een tentoonstelling te zien die inzoomt op de innovatieve manier waarop hij dieren en technologie samenbracht.

In Knokke-Heist is een bijzondere tentoonstelling te zien ter nagedachtenis aan de Antwerpse kunstenaar Panamarenko (1940-2019). Deze eerste expositie over het thema ‘het dier in Panamarenko’s kunst’ belicht hoe hij op vernieuwende wijze dieren en technologie samenbracht.

Panamarenko droomde ervan om, net als sommige dieren, op eigen kracht te kunnen vliegen

Panamarenko, die altijd een fascinatie had voor het dierenrijk en zich graag omringde met dieren, liet zich inspireren door de vlucht van vogels en de vleugelslag van insecten. Hij bestudeerde hun bewegingen om deze te vertalen naar zelfgemaakte vliegtuigen. Panamarenko droomde ervan om, net als sommige dieren, op eigen kracht te kunnen vliegen. Deze bewondering voor de natuur vormt de rode draad in de tentoonstelling ZOO aan ZEE. De expositie bestaat uit sculpturen, tekeningen, foto’s, video’s en souvenirs. 

Cultuurcentrum Scharpoord, 22/3 tot 24/8

Marianne von Werefkin was een belangrijke kracht in de avant-garde, maar bleef vaak in de schaduw van haar mannelijke collega’s. De Fundatie in Zwolle toont haar werk en een interactieve installatie waarin hedendaagse kunstenaars reflecteren op Werefkins nalatenschap.

Marianne von Werefkin (1860-1938), oorspronkelijk afkomstig uit Rusland, maakte deel uit van de avant-gardistische kunstkring Der Blaue Reiter, waartoe ook Wassily Kandinsky en Franz Marc behoorden, maar – what’s new? – werd minder bekend dan haar mannelijke tijdgenoten. Ze legde zelfs haar eigen werk neer om dat van partner Aleksej Jawlenski te laten schitteren. 

De Fundatie toont 63 schilderijen van Werefkin en 23 werken van tijdgenoten, maar laat haar interessante leven, dat in 172 schetsboeken en 65 dagboeken blijkt te zijn geschetst en beschreven, vrijwel onbelicht. Werefkins carrière begon in Rusland onder de invloed van realist Ilja Repin, maar haar stijl werd snel expressiever, symbolischer. Later hervond ze haar stem, met gouache en tempera in plaats van olieverf. 

Haar huis in München veranderde in een avant-gardistische zogeheten Roze Salon

Vader Vladimir Nikolajevitsj Verjovkin, hooggeplaatst officier in het Russische leger, kwam uit een adellijke familie en speelde een belangrijke rol in haar vroege leven en artistieke ontwikkeling, wat destijds niet vanzelfsprekend was voor vrouwen. Na zijn dood in 1896 kreeg zijn schilderende dochter een royaal pensioen van de tsaar, wat haar de financiële vrijheid gaf om zich op haar kunst en intellectuele ambities te richten. Werefkin maakte kennis met werk van Van Gogh, Gauguin. Haar huis in München veranderde in een avant-gardistische zogeheten Roze Salon.

In De Fundatie is een digitale Roze Salon gemaakt; een interactieve installatie waarin hedendaagse kunstenaars reflecteren op Werefkins nalatenschap.  

Marianne von Werefkin – Pionier van het expressionisme, Museum de Fundatie, Zwolle, tot 16/3/25

Jean Arp en Sophie Taeuber-Arp waren allebei invloedrijke figuren in de kunstwereld van de twintigste eeuw. Het leven en de kunst van het kunstenaarskoppel waren onlosmakelijk met elkaar verbonden.

In het Bozar is dit najaar een groot­schalige tentoonstelling van het Frans-Duits-Zwitserse avant-gardistenkoppel Jean Arp (1886-1966) en Sophie Taeuber-Arp (1889-1943) te zien. Beiden waren invloedrijke figuren in de kunstwereld van de twintigste eeuw. Als pioniers van de abstracte en geometrische kunst deelden ze niet alleen hun leven, maar ook hun artistieke visie: kunst moest grenzen doorbreken, zonder onderscheid tussen hoge en toegepaste kunst. Zelfs hun geborduurde wand­kleden communiceerden met elkaar. 

Hij met organische vormen, zoals een ei of een navel; zij geometrischer, met cirkels en vierkanten, en met kleur

De ene partner beïnvloedde de andere. Hij met organische vormen, zoals een ei of een navel; zij strakker en geometrischer, met cirkels en vierkanten, en met kleur. De samenwerking werd een succesvolle symbiose, met ‘duotekeningen’ en houten sculpturen waar ze allebei aan werkten, zoals het beeld Echtelijke sculptuur. 

Tweehonderdvijftig werken hangen nu voor het eerst bij elkaar: zijn zware, donkere kleden uit 1915 kijken uit op haar lichte geometrische tekeningen uit 1916. Kunst moet in elk aspect van het leven zitten, vonden ze allebei. 

Bozar, Brussel, t/m 19/1

De Malagassische kunstenaar Malala Andrialavidrazana transformeert postzegels, bankbiljetten en historische prenten tot monumentale digitale collages die doen denken aan geografische kaarten, maar veel meer inhoud hebben.

De eerste solotentoonstelling van Malala Andrialavidrazana (Madagascar, 1971) in het Parijse Palais de Tokyo belooft een visueel en conceptueel meesterwerk te zijn tussen ‘kunst en cartografie’. In de lichtdoorlatende grande verrière met imposante, 60 meter lange, gebogen muren, kon de kunstenares haar digitale fotomontages, die ze sinds 2015 ontwikkelt, opschalen tot architecturaal formaat. 

De immense collage stelt de toeschouwer kritische vragen, zoals: ‘Wie is er aan het woord?’

Andrialavidrazana’s oeuvre is doordrenkt van interculturele vragen en onderzoekt waar identiteit, macht en geschiedenis bij elkaar komen. Haar serie Figures combineert iconografie uit postzegels, bankbiljetten, prenten en advertenties tot collages die doen denken aan geografische kaarten, maar veel meer inhoud hebben. De immense collage legt namelijk verborgen machtsstructuren bloot en stelt de toeschouwer kritische vragen, zoals: ‘Wie is er aan het woord?’ en ‘Vanuit welke context?’ 

Met eerdere projecten zoals d’Outre-Monde en Echoes benadrukte Andrialavidrazana de ­historische en culturele verbondenheid van diverse gebieden, zoals de Indische Oceaan en het mondiale Zuiden. Haar werk, dat wereldwijd werd geëxposeerd op prestigieuze locaties, maakt gebruik van fotografie als instrument om de manieren waarop geschiedenis en geografie elkaar beïnvloeden vorm te geven. Andrialavidrazana daagt het publiek uit om de wereld door een andere lens te bekijken, de dialoog aan te gaan of kritisch na te denken over machtsstructuren en ­culturele hiërarchieën. Daarbij trakteert ze de kijker op een visueel en gelaagd spektakel. 

Palais de Tokyo, Parijs, t/m 5/1

De expositie in Museum Beelden aan Zee belicht het veelzijdige werk van Joan Miró, een van de grootste namen in het Spaanse modernisme.

Hoewel de Spaanse kunstenaar Joan Miró – samen met zijn landgenoten Pablo Picasso en Salvador Dalí een van de grootste kunstenaars van het Spaanse modernisme – vaak wordt herinnerd om zijn schilderijen en kleurrijke beelden, laat deze expositie meer zien. De Catalaan (1893-1983) produceerde een enorme hoeveelheid werk. Naast zijn beelden en schilderijen maakte hij boek- en platenhoezen, wandkleden, decorstukken en theaterkostuums.

Op zoek naar nieuwe ideeën stak hij nog al eens wat werk in brand

Op zoek naar nieuwe ideeën stak hij nog al eens wat werk in brand. Gelukkig bleven zijn beelden gespaard. Vooral hoe hij het vrouwelijke laat verschijnen in bizarre, vaak groteske vormen toont Miró’s wonderlijke en onbegrensde verbeeldingskracht, en zijn vermogen om ‘te ontsnappen aan de tragische kant van mijn temperament’, zei hij.  

Museum Beelden aan zee, Den Haag, t/m 2/3 2025

De Duitse kunstenares Marianne von Werefkin krijgt eindelijk erkenning voor haar rol in de ontwikkeling van het expressionisme. Haar gebruik van intense kleuren en vormen legde de basis voor een kunststroom die wereldwijd bekend zou worden.

De Duitse Marianne von Werefkin (1860-1938) krijgt eindelijk de erkenning die ze verdient als sleutel­figuur in de ontwikkeling van het expressionisme. Ze werd geboren in een welgestelde Russische familie, studeerde onder de realist Ilja Repin en liep bij een jacht­ongeluk een verminkte rechterhand op. In 1896 verhuisde ze naar München om zichzelf opnieuw uit te vinden. Ze stopte tien jaar lang met schilderen.

Ze was de eerste van haar artistieke kring die emoties en gevoelens ging schilderen

Pas in 1907 ging ze weer verder met haar carrière. Ze was de eerste van haar artistieke kring, met daarin mensen als Wassily Kandinsky, die emoties en gevoelens ging schilderen. Ze gebruikte intense en levendige kleuren en geabstraheerde platte vormen – een richting die later wereldwijde faam kreeg als het expressionisme.  

Museum de Fundatie, Zwolle, 5/10 t/m 16/3/25